sonar21/dispatch-from-moscow-the-collapse-narrative-keeps-missing-the-real-russia
Doniesienia z Moskwy:
Narracja o upadku wciąż mija się
z obrazem prawdziwej Rosji
16 września 2026 r., autor: Larry C. Johnson
Wróciłem do Moskwy po dziesięciu miesiącach nieobecności i pierwszą rzeczą, która rzuca się w oczy, jest przepaść między miastem, które widzi się na własne oczy, a jego obrazem kreowanym tysiące mil stąd. Moskwa i Petersburg kwitną, są nowoczesne i – to słowo nasuwa mi się nieustannie – tętnią życiem. Ulice są czyste i bezpieczne; nie widać na nich tłumów bezdomnych czy żebraków. Przez dwa tygodnie widziałem tylko jednego mężczyznę proszącego o pieniądze – siedział na schodach w Petersburgu i wyróżniał się właśnie dlatego, że był tak rzadkim widokiem. Wystarczy zestawić to z Nowym Jorkiem, Filadelfią, Waszyngtonem czy Atlantą – czy jakimkolwiek innym dużym amerykańskim miastem – by dostrzec, że kontrast nie jest tu drobny. To różnica o rzędy wielkości.
Zaczynam od ulic, ponieważ stanowią one najprostszy sprawdzian twierdzenia, które Zachód forsuje od trzech lat: że rosyjska gospodarka chwieje się na krawędzi, obywatele wycofują gotówkę, a miasta zmierzają ku kryzysowi. Ta narracja nie wytrzymuje zderzenia z rzeczywistością ulicy.
Władimir Putin nie płaci mi za publikowanie optymistycznych relacji. Opisuję to, co widzę i słyszę od zwykłych Rosjan zajętych swoim codziennym życiem – a widzę gospodarkę, która mimo sankcji radzi sobie lepiej niż gospodarki zachodnie, do których jest porównywana. Półki sklepowe są pełne. Restauracje pękają w szwach. Ludzie pracują, wydają pieniądze i budują. Nie widać tu oznak kryzysu, który – zdaniem Zachodu – ma lada chwila nadejść. Wystarczy zapytać ludzi, którzy tu mieszkają, by przekonać się, że nie jest to naród szykujący się na upadek. To społeczeństwo, które przetrwało wszystko, czym próbował je dotknąć Zachód, i funkcjonuje dalej.
To właśnie ta prawda, której zachodnia prasa nie potrafi przyznać. Od trzech lat wieszczy ona rosyjski kryzys finansowy, który nigdy nie nadchodzi, a przyczyna tego stanu rzeczy jest widoczna z okna każdej kawiarni przy Newskim Prospekcie w Petersburgu czy ulicy Twerskiej w Moskwie. Nie ma tu szturmu na banki ani gwałtownego spadku wartości rubla. Sankcje miały złamać ten kraj. Nie udało im się to. Wystarczy porównać nastroje panujące na tych ulicach z niepokojem w Londynie czy zapaścią wielkich miast w Ameryce, by zrozumieć, że pytanie nie brzmi: „Czy Rosja przetrwa sankcje?”. Pytanie brzmi: „Dlaczego Zachód w ogóle zakładał, że tego nie zrobi?”.
Kolacja z Ławrowem
W poniedziałek tydzień temu jadłem kolację z ministrem spraw zagranicznych Siergiejem Ławrowem oraz wiceministrem Siergiejem Riabkowem. Towarzyszyli mi John Mearsheimer, sędzia Andrew Napolitano i Alastair Crooke. Spotkanie miało charakter nieformalny i przebiegało w atmosferze szczerości; Ławrow odpowiadał na pytania wprost – a każdy, kto miał okazję rozmawiać z Mearsheimerem, wie, że nie zadaje on łatwych pytań.
Wyniosłem z tego spotkania dwa wyraźne spostrzeżenia.
Po pierwsze, stanowisko negocjacyjne Rosji wobec Zachodu nie zmieniło się ani o jotę od czasu wystąpienia Putina w rosyjskim MSZ 14 czerwca 2024 roku. W tamtym przemówieniu jasno określił on warunki, które nadal pozostają aktualne: Zachód musi uznać obwody doniecki, ługański, zaporoski i chersoński – wraz z Krymem – za trwale rosyjskie terytorium. Te dawne ukraińskie obwody nie wrócą już pod władzę Kijowa. W Moskwie traktuje się to nie jako propozycję wyjściową do negocjacji, lecz jako fakt dokonany. Co więcej, Rosja tworzy strefy buforowe, posuwając się naprzód w obwodach sumskim, charkowskim i dniepropetrowskim. Z czasem terytoria te również mogą zostać włączone do Rosji – choć przedstawiciele władz przedstawiają to jako kwestię zależną od wyniku głosowania lub plebiscytu, a nie jako przesądzony scenariusz. Formalnie temat ten nie leży na stole, jednak w mojej ocenie jest jak najbardziej możliwy do realizacji.
Drugi wniosek jest taki, że pole manewru dla wynegocjowanego porozumienia jest niezwykle wąskie – węższe, niż chcą przyznać zachodnie stolice – ponieważ Rosja po prostu nie jest skłonna do poczynienia ustępstw, których domaga się Zachód, i nie uważa, by musiała to robić. Moja własna ocena, oparta na wypowiedziach tutejszych przedstawicieli władz, wskazuje, że działania wojenne nie ustaną, dopóki Odessa i Kijów nie znajdą się pod pełną kontrolą Rosji. Traktuję to jako swoją ocenę sytuacji, a nie pewnik, jednak nic z tego, co usłyszałem w tym tygodniu, nie skłoniło mnie do zmiany zdania.
Co tak naprawdę oznaczają „przyczyny źródłowe”
Putin nieustannie mówi o konieczności zajęcia się „przyczynami źródłowymi” konfliktu, a Amerykanie rzadko dowiadują się, co to sformułowanie właściwie oznacza. Zapytałem więc o to wprost podczas rozmowy w Moskwie z Aleksandrem Babakowem – deputowanym do Dumy i ważną postacią w organizacji International Unity Club.
Najprościej można to wyjaśnić moim rodakom w następujący sposób: amerykański projekt wciągnięcia Ukrainy w orbitę wpływów NATO i wykorzystania jej jako taranu wymierzonego w Rosję musi się zakończyć. Nie zostać wstrzymany, lecz definitywnie zakończony. Nie będzie już zgody na działania NATO na Ukrainie, a ukraińska polityka zagraniczna i wojskowa musi zostać na dobre wyrwana z zachodniego uścisku. Z perspektywy Moskwy stanowi to nienegocjowalny fundament, a wszystko inne to jedynie szczegóły.
Warto pamiętać, jak dawno to wszystko się zaczęło. Ukraina przystąpiła do programu NATO „Partnerstwo dla Pokoju” w 1994 roku i od tego momentu – mimo braku formalnego członkostwa – współpraca wojskowa Kijowa z Zachodem stale się zacieśniała. Baza wojskowa w Jaworowie na zachodzie Ukrainy stała się w latach 90. miejscem regularnych ćwiczeń sił zachodnich, a od 2015 roku gościła stałą misję szkoleniową pod dowództwem USA. Z biegiem lat Ukraina stała się jednym z najczęstszych gospodarzy ćwiczeń NATO spośród wszystkich państw spoza Sojuszu – manewrów, których scenariusze nigdy nie wskazywały Rosji jako przeciwnika, lecz ich konstrukcja nie pozostawiała wątpliwości, kto był ich celem. Za pierwszej kadencji Trumpa odbywało się ich po kilka rocznie; niektóre obejmowały działania okrętów podwodnych, niemające nic wspólnego ze ściganiem piratów. W tym kontekście Moskwa uważa, że Putin wykazał się cierpliwością, którą Zachód błędnie wziął za słabość.
Nie trzeba zgadzać się z każdym elementem tej narracji, by dostrzec jej siłę. To realistyczne spojrzenie na wojnę – przedstawione przez Mearsheimera w sposób tak przekonujący, jak to tylko możliwe – i właśnie przez ten pryzmat postrzegają cały konflikt ludzie, z którymi jadłem kolację. Oczywiście w Waszyngtonie pogląd ten jest kwestionowany. Nie sposób jednak zrozumieć, dlaczego stanowisko Rosji jest tak nieustępliwe, jeśli nie pojmie się, że w Moskwie nie postrzega się go wcale jako aktu agresji, lecz jako leczenie rany, którą Zachód pogłębiał przez trzydzieści lat.
Spojrzenie stąd
Wojna nie jest tym, co zaprząta myśli przeciętnego Rosjanina. W codziennym życiu to wciąż „specjalna operacja wojskowa”, a życie na ulicach dwóch wielkich miast toczy się tak, jakby konflikt rozgrywał się na innym kontynencie – co z perspektywy Moskwy niemalże jest prawdą. Istotą tej sytuacji jest właśnie rozbieżność między sztywnym, maksymalistycznym stanowiskiem państwa a niemal normalnym życiem cywilów: kraj ten jest na tyle stabilny wewnętrznie, by czekać, i na tyle przekonany o słuszności swoich warunków, by nie ustępować.
Co powiedzieli mi oficerowie
W tym tygodniu rozmawiałem z trzema rosyjskimi wojskowymi – zarówno emerytowanymi, jak i pozostającymi w służbie: pułkownikiem w stanie spoczynku Eduardem Basurinem, generałem w stanie spoczynku Jewgienijem Bużyńskim oraz pełniącym czynną służbę generałem porucznikiem Aptim Ałaudinowem, dowódcą sił specjalnych „Achmat”. To różni ludzie, reprezentujący odmienne punkty widzenia, a jednak łączyło ich jedno przesłanie: Rosja nie zamierza atakować Europy. Nie ma wobec niej żadnych planów militarnych – absolutnie żadnych – ani zamiaru rozpoczynania takiego konfliktu.
Jak stwierdzili moi rozmówcy, Rosja dostrzega natomiast Europę szykującą się do ataku na nią – i to nie tylko w retoryce przywódców, takich jak kanclerz Niemiec Merz czy premier Wielkiej Brytanii (choć Moskwa traktuje te słowa wystarczająco poważnie). Chodzi o konkretne działania kryjące się za tą retoryką: o systemy uzbrojenia, a zwłaszcza pociski rakietowe, tworzone z myślą o użyciu przeciwko terytorium Rosji. Oficerowie mówili wprost, do czego to prowadzi. Jeśli takie działania będą kontynuowane, Rosja nie będzie miała innego wyjścia, jak tylko zareagować na to zagrożenie, a perspektywa wojny z Europą stanie się realna. Nie jest to wyimaginowane niebezpieczeństwo, wymyślone po to, by kogokolwiek przestraszyć. Tak właśnie ci zawodowcy postrzegają rozwój sytuacji. Rosja nie szuka konfliktu, ale nie jest też głucha ani ślepa na to, co jest przeciwko niej przygotowywane.
Potwierdzili oni również to, co sam już przeczuwałem: Rosja wkroczyła w decydującą, nową fazę wojny z Ukrainą – fazę celowych działań mających na celu szybsze jej zakończenie, niż ktokolwiek wcześniej przewidywał. Przez pierwsze cztery lata Rosja starała się ograniczać własne straty w ludziach. Dlatego nie rzucała masowych formacji na umocnione pozycje, gdzie straty byłyby dotkliwe, lecz polegała na taktyce małych pododdziałów. Z tą wstrzemięźliwością jednak skończono. Nowa faza oznacza odcięcie ukraińskiego wybrzeża Morza Czarnego od handlu w obu kierunkach, poddanie węzłów logistycznych w Kijowie i innych miastach – zwłaszcza na zachodzie Ukrainy – ciągłym atakom oraz zintensyfikowanie działań ofensywnych na całej linii frontu. To przemyślana zmiana strategii rosyjskiego sztabu generalnego, która już przynosi efekty: działania zmierzające do okrążenia Słowiańska i Kramatorska oraz kluczowe zdobycze w rejonie Zaporoża. Według moich przewidywań do końca listopada Donieck ponownie znajdzie się całkowicie pod rosyjską kontrolą, a Zaporoże – ważny ośrodek przemysłowy i stolica regionu nad Dnieprem – stanie w obliczu bezpośredniego zagrożenia okupacją.
Dynamiczna demokracja na własnych zasadach
W najbliższą niedzielę Rosjanie udadzą się do urn, a ja będę na miejscu, by obserwować ten proces. O miejsca w Dumie ubiega się co najmniej pięć partii. Rosja nie jest monolitem, za jaki bywa uważana. Wbrew zachodnim karykaturom jest to dynamiczna demokracja – zbudowana w oparciu o rosyjską kulturę i ideały, a nie będąca kopią rozwiązań innych państw.
Najwyższy czas, by Zachód porzucił uprzedzenia i zaczął postrzegać Rosję taką, jaka jest naprawdę. Nie jest to reżim rządzony przez międzynarodowych komunistów, jak głosiły popularne w latach 60. i 70. stereotypy. Obecnie jest to (całkowicie zasłużenie) czwarta gospodarka świata pod względem parytetu siły nabywczej, kraj innowacyjny technologicznie i bogaty w zasoby naturalne.
To tyle wieści na tę chwilę. Wrócę z kolejnymi spostrzeżeniami w miarę postępów mojej podróży.
