Stan wyższej konieczności konstytucyjnej zrewolucjonizował polski język, rzeczywistość i myślenie. Były też inne rewolty myślowe discoterii Tuska. Ślubować wobec kolumny. Wybierać kworum. Zarządzić miesięczną przerwę wobec sędziów.
I wiele, wiele innych zwrotów, które trzeba jeszcze wyszukać i zapamiętać W HISTORII CHOROBY.
Zdolności intelektualne i osobowościowe Żurka, Kierwińskiego, Nowackiej, Kotuli, Hennig – Kloski, Hołowni, Czarzastego, Tuska, Sienkiewicza itp. – jakie są każdy wiedział. Lecz to, co ta [-]patyczna ekipa poczęła wyczyniać od kilkunastu dni (mniej więcej od czasu teatrzyku z ogłaszaniem, że na premiera i wicepremiera szykowany jest zamach) to przekracza wszelkie wyobrażenie. Ich tupet, bezczelność, nieświadomość tego, co się dzieje, tego co mówią i tego co robią są kosmiczne.
Wspięli się w absurdzie tak wysoko, że upadek rychły z takiej wysokości będzie horrendalny. Każda z tych osób przestanie istnieć publicznie po wyborach. Wypadałoby życzyć sobie jeszcze tylko, by tuzy intelektu około-sopockiego wymyśliły wysłanie zwiększonych patroli na ulice miast. Wtedy by do każdego zaczęło docierać, że ludzie u władzy żegnają się z rozumem. Ja dzisiaj widziałem w pasażu handlowym potrójny patrol policyjny kroczący w szyku zwanym szereg (albo front) w miejscu, gdzie nigdy ich nie było. Bez broni długiej. Ale co się odwlecze, to nie uciecze… Czy spiritus movens tego obłędu jest B. Sienkiewicz? Być może.
Wróćmy do języka. Mieliśmy próbę wsunięcia do obowiązującego prawa potworka postjaruzelskiego, (Jaruzelski bronił się mówiąc, że ogłoszenie stanu wojennego było spowodowane i zalegalizowane stanem “wyższej konieczności”) brzmiącego “stan wyższej konieczności konstytucyjnej”.
Spróbujmy twórczo rozwinąć ten sposób “myślenia” tuskoidów.
Nie zatrzymujmy się na “konieczności konstytucyjnej”. Wprowadźmy konieczność ustrojową, konieczność polityczną, konieczność parlamentarną, konieczność utrwalenia władzy, konieczność anty-awanturniczą, konieczność progresywną, konieczność bezpieczeństwa, konieczność ustawową.
Dlaczego mamy poprzestać na “konieczności”? Wprowadźmy też do socjo-pato-jurysprudencji
“możliwość”. To samo ze słowem “wyższość”. A gdzie słowa: ‘niższej”, “najwyższej”, “pośredniej”, “neutralnej”?
Słowo “stan” dlaczego nie miałoby ulec pato-tuskoidacji intelektualnej? Wymiennie ze słowem “stan” użyjmy jego domyślnych antonimów: zmiana, ruch.
Otrzymamy więc następujące wariacje (nomen omen), albo permutacje:
stan wyższej konieczności ustrojowej
stan wyższej konieczności politycznej
stan wyższej konieczności parlamentarnej
stan wyższej konieczności utrwalenia władzy
stan wyższej konieczności zdobycia władzy
stan wyższej konieczności antyawanturniczej
stan wyższej konieczności progresywnej
stan wyższej konieczności bezpieczeństwa
stan wyższej konieczności ustawowej
stan wyższej możliwości ustrojowej
stan wyższej możliwości politycznej
stan wyższej możliwości parlamentarnej
stan wyższej możliwości utrwalenia władzy
stan wyższej możliwości zdobycia władzy
stan wyższej możliwości antyawanturniczej
stan wyższej możliwości progresywnej
stan wyższej możliwości bezpieczeństwa
stan wyższej możliwości ustawowej
stan neutralnej konieczności ustrojowej
stan neutralnej konieczności politycznej
stan neutralnej konieczności parlamentarnej
stan neutralnej konieczności utrwalenia władzy
stan neutralnej konieczności zdobycia władzy
stan neutralnej konieczności antyawanturniczej
stan neutralnej konieczności progresywnej
stan neutralnej konieczności bezpieczeństwa
stan neutralnej konieczności ustawowej
ruch wyższej konieczności ustrojowej
ruch wyższej konieczności politycznej
ruch wyższej konieczności parlamentarnej
ruch wyższej konieczności utrwalenia władzy
ruch wyższej konieczności zdobycia władzy
ruch wyższej konieczności antyawanturniczej
ruch wyższej konieczności progresywnej
ruch wyższej konieczności bezpieczeństwa
ruch wyższej konieczności ustawowej
zmiana wyższej możliwości ustrojowej
zmiana wyższej możliwości politycznej
zmiana wyższej możliwości parlamentarnej
zmiana wyższej możliwości utrwalenia władzy
zmiana wyższej możliwości zdobycia władzy
zmiana wyższej możliwości antyawanturniczej
zmiana wyższej możliwości progresywnej
zmiana wyższej możliwości bezpieczeństwa
zmiana wyższej możliwości ustawowej
Brakujące permutacje może sobie każdy uzupełnić. Sądzę, że powyższy zestaw jest b. ciekawy i może być inspirujący dla tuskoprudencji ustnej imaginowanej korwin-piotrowsko.
Cała władza w ręce sędzin z Opola i mesjaszów sopockich!!!
na ogół pomijana jest milczeniem środowiska akademickiego co może wynikać z jego doskonałego wręcz konformizmu a także z trudności rozumienia pojęć, metafor oraz ironicznych neologizmów używanych w tej publicystyce. Przypomnę, że nawet jeden z doskonałych profesorów nie zdołał zrozumieć moich materiałów, zarzucając mi winę, że go nie pouczyłem. Zatem zabezpieczając się przed podobnymi zarzutamizamieszczam przygotowany ze zrozumieniem przez AI stosowany słownik, który winien ułatwić rozumienie moich tekstów. Objaśnienia także w wersji rysunkowej dla gorzej rozumiejących słowo pisane.
Życzę owocnej lektury.
AI
Słownik pojęć, metafor oraz ironicznych neologizmów, którymi w swojej wieloletniej publicystyce posługuje się dr Józef Wieczorek. Służą mu one do demontażu oficjalnej, fasadowej nowomowy uniwersyteckiej i precyzyjnego opisywania mechanizmów kakistokracji akademickiej w Polsce.
Anatomia struktur i awansów (Hierarchia i selekcja)
Dr(h)ab.ina akademicka – genialna gra słów łącząca „dr.”, „hab.” (habilitację) oraz drabinę i drabinę (jako narzędzie wspinaczki społecznej) z elementem „drabów” (ludzi pozbawionych skrupułów). Oznacza hierarchiczny system awansów naukowych w Polsce, który nie służy weryfikacji geniuszu, lecz jest testem na giętkość karku, uległość i lojalność wobec starszych stopniem.
„Doskonali” profesorowie / Akademicy „doskonali” – ironiczne określenie przedstawicieli oficjalnego establishmentu naukowego (często nawiązujące do członków Centralnej Komisji, a obecnie Rady Doskonałości Naukowej). Według Wieczorka ich „doskonałość” jest wyłącznie formalno-urzędnicza i służy jako parawan dla mierności intelektualnej i moralnej.
Spółdzielnie habilitacyjne (lub recenzyjne) – nieformalne, międzyuczelniane sieci wzajemnych korzyści tworzone przez profesorów. Działają na zasadzie „ja poprę habilitację twojego doktoranta, ty poprzesz mojego”. To kluczowy mechanizm reprodukcji kakistokracji, eliminujący kryterium rzetelnej oceny merytorycznej.
Kasta akademicka / Belwederczycy – określenie uprzywilejowanej grupy profesorów tytularnych (nominowanych przez Prezydenta w Pałacu Belwederskim), którzy traktują uniwersytet jako swoją prywatną własność, wykazując się solidarnością korporacyjną w obronie własnych interesów i patologii, niezależnie od prawa czy etyki.
Stan i kondycja środowiska (Patologie moralne)
Trąd w pałacu nauki – metafora głębokiego rozkładu moralnego i etycznego instytucji akademickich. Oznacza sytuację, w której kłamstwo (w tym kłamstwo biograficzne i brak rozliczenia z przeszłością PRL), konformizm oraz mobbing stają się normą, infekującą kolejne pokolenia młodych naukowców.
Akademicka otchłań – stan, w którym polski uniwersytet ostatecznie porzucił swoją cywilizacyjną misję poszukiwania prawdy. To rzeczywistość zdominowana przez biurokrację, punktozę i ideologiczne posłuszeństwo, gdzie autentyczna myśl naukowa ulega bezpowrotnemu zatraceniu.
Kłamstwo biograficzne – fundament, na którym – według Wieczorka – zbudowano elity III RP. Dotyczy profesorów i decydentów, którzy ukrywają swoją agenturalną lub konformistyczną przeszłość z czasów PRL (współpracę z SB, przynależność do PZPR), a w wolnej Polsce kreują się na autorytety moralne i naukowe.
Kultura milczenia / Zmowa milczenia – powszechna w środowisku akademickim postawa strachu i oportunizmu. Pracownicy naukowi, widząc rażące patologie, nepotyzm czy mobbing, milczą w obawie o własne etaty, granty i ścieżki awansu, co pozwala kakistokracji na bezkarność.
System operacyjny uniwersytetu (Metody walki i kontroli)
Sądy kapturowe / Egzekucje akademickie – określenie procedur dyscyplinarnych lub postępowań awansowych, w których recenzje pisane są na zamówienie polityczne lub towarzyskie, a kandydat nie ma realnej możliwości obrony. Służą do eliminacji nonkonformistów i „czyszczenia” uczelni z niezależnych jednostek.
Wydalenie z pałacu nauki – proces administracyjnego i środowiskowego eliminowania osób, które ujawniają patologie (tzw. sygnalistów) lub przewyższają intelektualnie swoich przełożonych. Może odbywać się poprzez mobbing, nieprzedłużanie umów terminowych lub celowe blokowanie procedur awansowych.
Ewaluacyjny teatr / Fasadowość merytoryczna – system, w którym realne osiągnięcia naukowe zostały zastąpione przez tabelki, wskaźniki i algorytmy (punktozę). Pozwala to administratorom bez dorobku naukowego na zarządzanie i ocenianie wybitnych jednostek na podstawie czysto urzędniczych kryteriów.
Dlaczego te pojęcia są ważne dla zrozumienia kakistokracji?
Wszystkie powyższe terminy dr. Wieczorka składają się na spójną anatomię systemu, w którym kryteria etyczne i merytoryczne zostały odwrócone. Słownik ten pokazuje, że kakistokracja akademicka potrzebuje specyficznego języka (oficjalnej nowomowy o „doskonałości”, „umiędzynarodowieniu” i „parametryzacji”), aby ukryć realne mechanizmy władzy oparte na poddaństwie, strachu i kolesiostwie.
W XX w. geolog z pasji i zawodu, dr, b. wykładowca UJ, wykluczony w PRL, w czasach Wielkiej Czystki Akademickiej, z wilczym biletem ważnym także w III RP. W XXI w. jako dysydent akademicki z szewską pasją działa na rzecz reform systemu nauki i szkolnictwa wyższego, założyciel i redaktor Niezależnego Forum Akademickiego, autor kilku serwisów internetowych i książek o etyce i patologiach akademickich III RP, publicysta, współpracuje z kilkoma serwisami internetowymi, także niezależny fotoreporter – dokumentuje krakowskie ( i nie tylko) wydarzenia patriotyczne i klubowe. Jako geolog ma wiedzę, że kropla drąży skałę.
Tittytainment – dlaczego system potrzebuje naszego intelektualnego lenistwa ?
Telewizja… W domu jej nie mam, a tym samym nie oglądam. Wiadomości i aktualności docierają do mnie z innych źródeł, a alternatywnych form rozrywki jest przecież wiele – chociażby spacer, spotkanie i rozmowa w gronie znajomych, dobra książka czy wyjście do teatru. Dlatego ani przez moment nie odczuwam braku telewizora w moim życiu.
Tak się jednak złożyło, że w miniony weekend nocowałem w hotelu, w którym taki odbiornik się znajdował. Kierowany ciekawością, co też interesującego jest dziś emitowane, włączyłem go i trafiłem na teleturniej. Zachowanie prowadzących oraz publiczności wprawiło mnie w przysłowiowe osłupienie. Nie wiedziałem, czy należy się z tego śmiać, czy już nad tym płakać. Wniosek, jaki natychmiast nasunął mi się na myśl, zamyka się w jednym słowie: tittytainment.
Przyszedł mi na myśl cytat: „Społeczeństwo wkrótce straci zdolność myślenia i samodzielnego osądzania. Ostatecznie ludzie zaczną oczekiwać, że media będą myśleć za nich i wydawać gotowe wyroki” – to słowa, które w internecie bardzo często przypisuje się Zbigniewowi Brzezińskiemu (mówi się też, że być może autorem tego stwierdzenia jest George Orwell).
Faktem natomiast jest, że to samo zjawisko idealnie opisuje inną koncepcję, z którą polsko-amerykański politolog i były doradca ds. bezpieczeństwa narodowego USA był silnie związany. Chodzi właśnie o pojęcie tittytainment.
Termin ten zyskał rozgłos pod koniec września 1995 roku, podczas pierwszego State of the World Forum w hotelu Fairmont w San Francisco. To tam światowi liderzy pod przewodnictwem Brzezińskiego debatowali nad przyszłością rynku pracy i globalną gospodarką. Choć samo słowo miał uknuć amerykański politolog Benjamin Barber, to właśnie Brzeziński użył go do opisania cynicznej strategii pacyfikowania mas. Pojęcie to zyskało szeroki rozgłos na świecie w 1996 roku dzięki książce „Pułapka globalizacji” (niem. Die Globalisierungsfalle) autorstwa Hansa-Petera Martina i Haralda Schumanna, którzy jako dziennikarze uczestniczyli w tym zamkniętym spotkaniu i opisali jego przebieg.
Zauważono wówczas, że w nowej, globalnej rzeczywistości zaledwie 20% populacji wystarczy do utrzymania sprawnego systemu ekonomicznego. Co zrobić z pozostałymi 80% ludzi, którzy staną się sfrustrowani i – z punktu widzenia rynku – bezużyteczni? Zdaniem Brzezińskiego należało ich „nakarmić” papką prymitywnej rozrywki oraz tanim jedzeniem, aby skutecznie odwrócić ich uwagę i nie dopuścić do wybuchu zamieszek, a może nawet rewolucji.
Sam termin to genialne w swojej prostocie, choć wulgarne połączenie angielskich słów tits (cycki, piersi – jako symbol karmienia piersią i dawania prymitywnego, niemowlęcego ukojenia) oraz entertainment (rozrywka). W dosłownym tłumaczeniu oznacza to „cycko-rozrywkę” – koktajl taniej uciechy i ogłupienia, który ma utrzymać społeczeństwo w stanie permanentnego, bezpiecznego dla władzy letargu.
Dlaczego im jesteś głupszy, tym bardziej stajesz się przydatny dla systemu? Oto kilka powodów:
Łatwość kontroli: Prostym wykonawcą poleceń łatwiej się zarządza, ponieważ rzadziej zadaje trudne pytania i nie podważa procedur.
Myślenie oddelegowane na zewnątrz: Dawniej media informowały, dziś podają gotowy osąd i narrację. Człowiek nie musi analizować faktów – klika w nagłówek, który natychmiast mówi mu, co ma czuć (gniew, zachwyt, pogardę).
Ekonomia uwagi i pętla dopaminowa: Współczesne platformy (jak TikTok czy Instagram) działają jak cyfrowy tittytainment. Krótkie filmiki bombardują mózg szybką nagrodą, drastycznie obniżając zdolność do głębokiego skupienia, czytania książek i krytycznej analizy. Mózg oducza się wysiłku.
Polaryzacja jako rozrywka: System karmi nas konfliktami. Kłótnie polityczne i ideologiczne stały się formą darmowych igrzysk, które odciągają uwagę od realnych problemów ekonomicznych czy geopolitycznych.
W konsekwencji uzyskujemy społeczeństwo bezbronnych konsumentów. Stan ten prowadzi do:
Zanikania krytycznego myślenia: Bez tej umiejętności społeczeństwo staje się całkowicie sterowalne i podatne na dezinformację oraz propagandę.
Iluzji wyboru: Konsumentowi wydaje się, że jest wolny, bo może wybrać spośród tysiąca filmów na platformie streamingowej. W rzeczywistości jego ścieżka myślowa została już zaprogramowana przez algorytm rekomendacji.
Tittytainment nie jest teorią spiskową – to logiczny efekt uboczny kapitalizmu uwagi.
Zapytacie: co więc robić?
Jedynym aktem buntu we współczesnym świecie jest odrzucenie tego „intelektualnego smoczka” – owej „cycko-rozrywki”. Samodzielne myślenie, celowe szukanie trudnych treści, czytanie długich tekstów i wyłączenie powiadomień to dziś najbardziej radykalne formy walki o własną wolność.
Święty Bernard z Clairvaux miał podobno kiedyś napisać „piekło jest pełne dobrych chęci lub pragnień”. Sentencja ta jest dziś znana w formie „Piekło jest wybrukowane dobrymi intencjami”. W każdym razie brukowanie piekła to dzieło wielopokoleniowe i wielopartyjne.
Pomimo tego że dość często pisał o Maryi i Miłości, Bernard z Clairvaux, gdyby dożył naszych czasów, z pewnością zostałby oskarżony o „mowę nienawiści”, a ze strony jednego z doradców ostatnich papieży spotkałby go zarzut uprawiania antydiabelstwa obłożonego polityczną anatemą islamofobii lub antysemityzmu.
Na dowód przytaczam trzy fragmenty będące przykładem myślozbrodni opata klasztoru Cystersów.
I
Niechaj opuszczą Jerozolimę ci, którzy popełniają niesprawiedliwość, którzy próbują zagarnąć niezmierzone bogactwa, jakie to święte miasto ofiarowuje ludowi chrześcijańskiemu, którzy chcą zbrukać święte miejsca i przywłaszczyć sobie boskie sanktuarium. Niech nad głową wroga wzniesie się obosieczny miecz wiernych, niech zniszczy każdego, kto powstanie przeciwko wierze w Boga, to znaczy wierze chrześcijańskiej, i niech inne ludy nie pytają: gdzie jest Bóg?
II
Rycerz Chrystusowy to krzyżowiec, który prowadzi podwójną walkę: z ciałem i krwią oraz mocami piekielnymi. (…) Idzie śmiało naprzód, czujnie spoglądając na prawo i lewo. Swoją pierś przyoblekł w kolczugę, a duszę okrył pancerzem wiary. Z tą podwójną zbroją nie obawia się już ani człowieka, ani szatana. Idźcie zatem, rycerze, śmiało naprzód, idźcie z sercem nieustraszonym przepędzić wszystkich wrogów Krzyża Chrystusowego!
III
Rycerz Chrystusa, jak powiadam – może uderzać z przekonaniem i umierać jeszcze pewniej, gdyż służy Chrystusowi gdy uderza i służy Mu gdy ginie. Nie podnosi on miecza na próżno, gdyż jest on Bożym sługą dla ukarania złoczyńców i dla chwały dobrych.
Jeśli zabija złoczyńcę, nie jest mężobójcą, ale jeśli wolno mi tak powiedzieć – zabójcą zła.
Klasa Vb na poznańskiej Wildzie w roku 1966 liczyła 42 uczniów. Nikt nikogo nie zamordował. Były tego przyczyny…
1. Dzieci z Vb miały – prawie wszystkie – matki i ojców. Własnych. Matki szyły, prały, gotowały. Ojcowie wczesnym świtem z czterema „skibkami” zawiniętymi w pergamin wsiadali do „bimby”, by przed szóstą przejść przez bramę „ceglorza”. Ojcowie: tokarze, ślusarze pracowali w trudnym do wyobrażenia zgiełku. Ich wspólnym dziełem były jednak gigantycznych rozmiarów okrętowe silniki, stalowe serca okrętów pływających po wszystkich morzach świata. Ojcowie dzieci z Vb byli dumni ze swej pracy, a ich dzieci były dumne ze swych ojców. Zapamiętajcie: dzieci szanowały swych ojców. Za to, kim byli, co umieli, jak żyli. Nie za to, co posiadali.
2. W klasie Vb każde z dzieci było w czymś dobre lub najlepsze. Staszek – w rysunkach. Zbyszek – w chemicznych eksperymentach, Ania – w biegach na 60 metrów, Genek w piłce nożnej, Benio w siłowaniu, Eugeniusz w opiece nad porzuconymi zwierzątkami, Wiesiek – w budowaniu tratw, Iwonka – w plotkowaniu, Mirek – rozczytywał się w filozofach, Zenek – górował w podliczaniu słupków, Agatka – recytowała z przejęciem. No a Władek był klasowym chuliganem. Na miarę czasów, których symbolicznym ogranicznikiem była drewniana linijka, uszy czasami czerwone od testów na elastyczność.
3. Wszyscy czytali książki. Czytali, bo umieli. Pod koniec pierwszej klasy tylko jeden Romek sylabizował. Co czytali? „Serce” Amicisa, „Winnetou” Karola May’a, nowele Prusa. No i dużo, dużo Konopnickiej. Dzieci z Vb wiedziały, że nie wolno zabijać, kraść, należy szanować starszych, kobiety zwłaszcza w ciąży, ludzi ociemniałych przeprowadzać grzecznie przez ulicę, nigdy, ale to nigdy nie wyśmiewać ludzi kalekich. Szanowały śmierć i gdy chodnikiem spieszył ksiądż z wiatykiem, wzorem swych rodziców – klękały. Skąd to wszystko wiedziały? Ze szkoły, bo nauczyciele nie przygotowywali ich do rozwiązywania testów, a dość swobodnie kierowali zadanym sobie procesem nauczania. Znajdowali czas na opowiadania, anegdoty. Nie kończyli swych powinności na dzwonku. No i z kościoła. 10 przykazań, nazwy grzechów głównych. I egzemplifikacje na każdym kazaniu.
4. Dzieci z Vb przybiegały do szkoły same. Z tymi samymi skórzanymi tornistrami, które nie ważyły tony, kupowanymi raz na cały czas nauki, w codziennie prasowanych fartuszkach z białymi kołnierzykami. Z tarczami na rękawach, które pełniły dwojaką rolę. Gdy uczeń bił się na ulicy, przechodnie od razu informowali, gdzie pójdą ze skargą. Gdy był bity, ulica stawała w jego obronie. Uczeń z tarczą i w mundurku był jak święty.
5.
Po lekcjach uczniowie Vb wracali w grupach koleżeńskich do domów, gdzie czekał obiad. Ziemniaki, kotlecik, kapusta plus kompot. Matka pytała, co w szkole, ojciec po pracy sprawdzał dzienniczek. Potem odrabiało się lekcje. Po lewej to, co do zrobienia, po prawej – to, co już przepisane, nauczone. A potem się biegło. Na trening koszykówki, piłki nożnej, na gimnastykę, do bibliotecznego teatrzyku z kukiełkami, na lekcje muzyki. Wszystko było za darmo lub prawie za darmo. I – co najważniejsze – pełno było w tych działaniach ludzi, którzy „mieli czas”.
6.
Zdarzało się, że uczeń taki lub taki zachorował. Wtedy na pytanie nauczyciela: kto pójdzie w odwiedziny, wznosił się las rąk.
7.
W klasie Vb byli synowie i córy nie tylko robotników, także – dyrektorów i kierowników. Także – co tu kryć kobiet źle się prowadzących. W klasie jednak wszyscy byli traktowani równo. A ściślej – proporcjonalnie do okazywanych chęci do nauki. Tak było, bo nauczyciele tak właśnie zostali do swego zawodu przysposobieni. W „komunistycznych” liceach pedagogicznych, gdzie oprócz ideologicznych nawiedzeńców pracowali jeszcze tacy, co pamiętali nauczycielskie kuźnie sprzed wojny. Naznaczone marzeniem o równości narodów, ras, klas.
I o absolutnej wyższości nauki i kultury nad wszystkim innym.
Zielono malowane blaty dębowych twardych ławek, kałamarze z granatowym atramentem, stalówki i drewniane piórniki i ten szalony pan od przyrody, gdy lamentował nad każdą wyrwaną z zeszytu niesłusznie kartką. – Dzieci, co robicie. Ty, Władku, wyrwiesz kartkę i Ty, Danusiu… I nic po wielkiej puszczy amazońskiej nie zostanie…
8. Dzieci z Vb nie znały tik-toka, ani „społeczności” TCC, nie stawiały sobie „wyzwań”, nie drwiły ani z nauczycielek ani z koleżanek ani tym bardziej z miejscowego księdza, który utykał na lewą nogę.
Fascynował ich za to mały bandzior z „opowiadań niedzielnych” Amicisa, co własnym ciałem osłonił przed śmiercią babkę, chciały być jak Old Shaterhand, potrafiły w ciszy słuchać o strasznych i wspaniałych dziejach dr. Korczaka… Dzieci z Vb chciały być dobrymi dziećmi. Na początek. A później dobrymi ludźmi, którzy noża używają do krojenia chleba, zaraz po tym jak ostrzem skreślą na tym chlebie znak krzyża.
Lewica ustami pani minister oświaty oprócz nieustannych czczych obietnic podwyższenia płac nauczycieli wprowadza wiele kolejnych zmian w systemie oświatowym. Zaczęło się od likwidacji prac domowych. Ta zasada wpisuje się w trwający od wielu lat program kokietowania nieletnich. W niższych klasach od dawna zamiast ocen rysowało się uśmiechnięte lub smutne buźki, wiele szkól wprowadziło samoocenę uczniów nie rozumiejąc że realizują w ten sposób koncepcje wychowawcze niejakiego Makarenki.
Zapominając również o tym, że dzieci podobnie jak sportowcy chcą być oceniane. Niedawno zwolniono uczniów od prac domowych czyli od pracy własnej. Oczywiście projektodawcy zaplanowali obciążenie nauczycieli dodatkową pracą z uczniami w szkole. Jako wieloletni belfer z całą odpowiedzialnością stwierdzam – zadawanie prac domowych jest koniecznością, bo niezbędna jest praca własna uczniów. Moim uczniom zawsze tłumaczyłam.
Przeczytaj sobie podręcznik konnej jazdy, wszystko jest zrozumiałe, więc siądź na konia i wygraj Wielką Pardubicką albo nawet zwykłą gonitwę na Służewcu. Bez treningu nawet podczas przejażdżki rekreacyjnej w lesie spadniesz ze spokojnego konia na pierwszym zakręcie. Albo przeczytaj podręcznik narciarstwa – wszystko wydaje ci się jasne więc zjedź z Kasprowego. Albo przeczytaj podręcznik żeglarski i weź rumpel do ręki przy silnym wietrze. Prawie pewne, że wywrócisz łódkę. Teoria teorią ale operowanie łódką, samochodem czy skuteczne jeżdżenie konno lub na nartach wymaga wielu godzin własnej pracy, wielu godzin treningu. Specyficzna pamięć mięśniowa umożliwia unikanie przy uprawianiu tych dyscyplin podstawowych i groźnych w skutkach błędów.
Podobny efekt istnieje przy praktykowaniu na przykład matematyki. Zrozumienie tematu nie daje sprawności rachunkowej. Obecnie uczniowie, a nawet studenci, mają problemy z przekształcaniem wzorów, robią błędy przy sprowadzaniu wyrażeń wymiernych do wspólnego mianownika, mają kłopoty z jednostkami. Co gorsza w czasie lekcji nauczyciel najczęściej sam rozwiązuje zadania na tablicy, więc bez rozwiązywania zadań w domu uczeń nie ma szans na nabranie niezbędnej sprawności rachunkowej. Nauczyciele sami rozwiązują zadania przede wszystkim ze względu na przeładowanie programu. Wzywając do tablicy kolejnych słabych rachunkowo uczniów, oraz tracąc czas na komentowanie podstawowych błędów, które oni popełniają nauczyciel traci szanse na rozwiązanie wszystkich zadań, których rozwiązanie jest konieczne z punktu widzenia wymagań komisji egzaminacyjnej.
Oczywiście sama organizacja współczesnej szkoły pozostawia wiele do życzenia. Wśród uczniów popularne jest bliskie prawdy stwierdzenie: „kiepska szkoła nie uczy i nie wymaga, dobra szkoła nie uczy ale wymaga”. Stąd rozwinięty rynek korepetycyjny. Powszechny jest pogląd, że za większe pieniądze nauczyciele prywatnie uczą skutecznie dzieci i młodzież tego czego nie są w stanie czy nie chcą nauczyć ich w szkole. Stąd mylne przeświadczenie, że wystarczy nauczycielom dobrze zapłacić aby poziom szkoły poszybował w górę. Mylne, gdyż za czasów realnego socjalizmu nauczyciele byli jedną z najgorzej uposażonych grup społecznych, a poziom oświaty był relatywnie wyższy. Mówię tu o przedmiotach przyrodniczych i matematyce. Historia była oczywiście zakłamywana a literatura kastrowana.
Pisałam o tym wielokrotnie i wiem, że się powtarzam, ale to ważne. Jak pisałam w kilku poprzednich tekstach większość zadań ze zbioru zadań do matematyki dla klasy V-VI szkoły podstawowej Tadeusz Korczyca i Jerzy Nowakowskiego zdecydowanie przerasta możliwości maturzysty wybierającego obecnie maturę na poziomie podstawowym. Należy zadać sobie pytanie jak to się stało, że w ciągu ostatnich lat przeciętny maturzysta osiągnął poziom niższy od ucznia V klasy szkoły podstawowej w PRL? Za PRL istniał wśród uczniów kult olimpiad fizycznych i matematycznych.
Większość nazwisk wybitnych obecnie naukowców można odnaleźć na listach nagrodzonych w tych olimpiadach. Często byli to ludzie z małych ośrodków, którzy swój sukces zawdzięczali prawdziwemu talentowi i uczciwej pracy. Nauczyciele z oddaniem przygotowywali swoich uczniów do olimpiad. W liceum Żmichowskiej znanym, świetnym nauczycielem fizyki był pan Piotr Halfter organizator olimpiad fizycznych. Halfter- jak głosiła wieść gminna- nie był wcale fizykiem lecz matrosem. Nie wiem czy to prawda. Jego żona uczyła rosyjskiego. Nie bardzo się lubiliśmy bo były to zaciekłe komuchy, ale uczyli świetnie. Nasi przeciętni uczniowie, którzy wyjeżdżali za granicę, byli tam uważni niemal za geniuszy.
Poziom nauczania w Polsce był o wiele wyższy niż w szkołach publicznych we Francji czy w Stanach pomimo niskich zarobków nauczycieli. Nie oznacza to bynajmniej, że nie należy nauczycielom dobrze płacić. Oznacza tylko, że nie ma korelacji dodatniej pomiędzy wysokością pensji nauczyciela a poziomem oświaty. To jeden z tych mitów, podobnie fałszywych jak mit bonu oświatowego, który miał wprowadzić polską szkołę na wyżyny. Płacić trzeba dobrze, bon oświatowy można stosować, lecz wysoki poziom nauczania może zapewnić wyłącznie wysoki etos zawodowy nauczyciela i wytężona praca własna ucznia. Rezygnując z pracy własnej ucznia będziemy kształcić zbieraczy szparagów w Niemczech czy borówek w Norwegii.
Kolejne zarządzenia minister oświaty, która jak pamiętamy nie wie nawet kto budował obozy zagłady w Polsce, są zdecydowanie ideologiczne. Jest to ograniczenie wymiaru lekcji religii czy filozofii do jednej godziny tygodniowo oraz wprowadzenie przymusowej edukacji zdrowotnej w szkołach ponadpodstawowych oraz podstawowych od czwartej klasy.
Podobno obecnie w ONZ forsowany jest traktat, który miałby uznawać obronę życia, rodziny czy prawdy biologicznej za „ zbrodnię przeciwko ludzkości”. Nasza łacińska cywilizacja po prostu upada. [to nie ONA upada, to zbrodniarze chcą ją zabić. md]
Jak to pisał Verlaine:
„Jam Cesarstwo u schyłku wielkiego konania, Które, patrząc, jak idą Barbarzyńce białe, Układa akrostychy wytworne, niedbałe…
Wszystko, wszystko wypite! zjedzone! — Cóż dalej?”
Nienawiść jest tylko wtedy siłą, jeśli działa, jeśli tworzy własne siły lub niszczy obce. Nienawiść, która niszczy siły własne, a obcym nic a nic nie szkodzi, jest właśnie samobójstwem narodowym” (Aleksander Bocheński „Dzieje głupoty w Polsce”)
„W niewoli uczuć” – to tytuł znakomitej powieści Williama Somerseta Maughama ukazującej katastrofy jakie może na nas sprowadzić zbyt łatwe i bezrozumne im uleganie. Jednak coraz częstsze karanie za przejawy, a de facto za same uczucia jakie ma miejsce zarówno w polskim kodeksie karnym (KK) jak i w praktyce sądowniczej oznacza prawdziwy przełom na drodze do państwa totalitarno – terapeutycznego, w którym KK ma służyć nie tylko karaniu czynów, ale także usuwaniu wad ludzkiej psychiki.
Słownik języka polskiego określa nienawiść jako „bardzo silne uczucie niechęci i wrogości wobec jakiejś osoby, któremu towarzyszyć może pragnienie, aby stało się jej coś złego.” W słowniku jest tematycznie zakwalifikowana do działu: „człowiek jako istota psychiczna” w odniesieniu do „relacji międzyludzkich”. Na stronach poświęconych zdrowiu psychicznemu czytamy zgodnie z własnym grzesznym doświadczeniem, że nienawiść jest naturalnym stanem i każdy człowiek w jakimś momencie jej doświadcza.
Jako przyczyny nienawiści często podawane są poczucie krzywdy lub zagrożenia, lęk, a także manipulacja polityczna. Nienawiść jawi się także jako utrwalone uczucie gniewu powodujące chęć zemsty za doznane lub urojone krzywdy. Bardzo często jest odpowiedzią na pogardę i lekceważenie. Na co dzień najczęstsza jest nienawiść wynikająca z poczucia własnej niższości wobec czyjejś wyższości, z powodu zawinionej przez Boga lub naturę różnicy, której nie da się zniwelować. Dlatego nienawiść uważana jest za uczucie wstydliwe, a nawet upokarzające. Artur Schopenhauer opisał mechanizm jej powstawania następująco: „jeśli ktoś stwierdza i odczuwa znaczną przewagę swego rozmówcy, wówczas w głębi ducha, nie zdając sobie z tego sprawy, wyciąga stąd wniosek, że tamten stwierdza i odczuwa w tymże stopniu jego własną niższość i duchową ograniczoność. Entymemat ten wzbudza w nim gwałtowną nienawiść, niechęć, animozję (…) Na dodatek natura pospolita burzy się na widok swego przeciwieństwa, skrytym zaś sprawcą tej rebelii jest zazdrość.”
„Klasowa” odmiana nienawiści opisywana jest często przez kresowych Polaków relacjonujących okrucieństwa oraz wandalizm bolszewików i Ukraińców po rewolucji październikowej, a jej symbolem żywcem obdarty ze skóry tytułowy „Koń na wzgórzu” z opowiadania Eugeniusza Małaczewskiego. Dlatego polscy członkowie klas wyższych pod okupacją sowiecką starali się upodobnić do proletariuszy lub czerni wyglądem, sposobem bycia, ale zdradzić mógł myślący, bardziej subtelny wyraz twarzy czy dłoń nie zniszczona pracą fizyczną.
Paleta przedstawionych tu odcieni nienawiści choć i tak niepełna dowodzi, że krucjata w jaką z takim zapałem zaangażował się minister Żurek, od samego początku zanurzona jest w mętnych głębinach niejasnych psychologicznych definicji, stopniowalnych i zmiennych stanów emocjonalnych, co sprawia, że finalnie z dużym prawdopodobieństwem dowiedzie prawdziwości twierdzenia Lao Tsy:„Gdy ktoś pełen ochoty do zmieniania świata, zabiera się do odnawiania go, łatwo okazuje się, że końca w tym nie widać.” Przypomnijmy więc sławetne wystąpienie polskiego ministra w czasie ukraińskiego święta narodowego: „Powołałem ponad stu prokuratorów w całym kraju, którzy od lutego tego roku bardzo aktywnie razem z policją ścigają każdy przejaw nienawiści (…) Ci, którzy myśleli, że bezkarnie mogą obrażać, lżyć, bić, następnego dnia prowadzeni są w kajdanach do sądu i idą do aresztu. Podjęliśmy działania nie doraźne, ale systemowe. Nikt nie zniszczy naszej przyjaźni.” Starszym słuchaczom zarówno wypowiedź jak i sama nieco groteskowa persona ministra Żurka z pewnością przywołały w tym momencie na myśl postać „młodej lekarki” z niezapomnianego cyklu audycji radiowych, w którym zbędne bądź kłopotliwe stany psychiczne bohaterka usuwała dźwięcznymi cięciami skalpela.
Motyw ważniejszy niż czyn
To co w wypowiedzi polityka KO zadziwia i niepokoi najbardziej to nieproporcjonalnie duży nacisk położony nie na czyny, ale na motywację. W klasycznych kryminałach detektywi z reguły również szukają motywu, ale nie jako celu i zasadniczej zbrodni, tylko narzędzia pomagającego ustalić potencjalnego sprawcę czynu. Nienawiść motywująca do zemsty jest jednym z nich, to samo dotyczy innych przywar ludzkiej natury, wśród których na ważne miejsce wysuwa się chciwość.
W wypadku ministra Waldemara Żurka mamy jednak do czynienia z odwróceniem klasycznego policyjnego i prokuratorskiego toku myślenia, stosunkowo drobny i niegroźny czyn jakich mnóstwo spotykamy stale w codziennym życiu, który normalnie nie jest karany, służy szukaniu motywów i w praktyce to motywy, a nie czyn karane są niezwykle surowo. Chociaż tzw. niskie pobudki były od dawna jedną z okoliczności, które wpływają na wysokość kary, to jednak zasadniczo jej wysokość wyznaczał dotąd czyn, a nie motyw. W narracji polskiego ministra sprawiedliwości i całej armii jemu podobnych ochotniczych tropicieli grzesznych myśli jest odwrotnie. Z drugiej strony zabójstwo w afekcie jest kodeksowo karane łagodniej od zabójstwa dokonanego na zimno i z wyrachowaniem. Czy takim afektem może być uzasadniona nienawiść, czyli stan emocjonalnego wzburzenia postawą Ukraińców jako narodu i sposobu zachowania jego reprezentantów w konkretnych sytuacjach?
Praktyka realizowana przez podległych ministrowi prokuratorów i niezawisłe, ale chłonące ducha dziejów sędziny potwierdza przypuszczenia o mającej miejsce zasadniczej zmianie. Trenujący sztuki walki Ukrainiec, który na boisku w Suwałkach znienacka zaatakował i złamał polskiemu chłopcu oczodół jest póki co przez polski sąd rodzinny traktowany łagodniej niż jego ofiara, bo sprawca pobicia oskarżył ją już po pobiciu o wcześniejsze zachowania (słowne?) motywowane nienawiścią. Łamiąca zasady kulturalnego zachowania w środku publicznego transportu nastolatka prowokacyjnie nagrywająca starszego Pana jest traktowana jak ofiara dlatego, że Pan nieopatrznie zwrócił uwagę na jej narodowość. Za trzymanie nóg na oparciu siedzenia dostaje bezpłatny bilet, a Panu za mało eleganckie w formie zwrócenie uwagi grozi surowa kara.
W kodeksie karnym, jak pisze dr Grzegorz Maroń w artykule pod tytułem „Motywacja nienawiści”, jako okoliczność obciążająca w polskim kodeksie karnym i w ujęciu prawno – komparatystycznym” termin motywacja pojawia się ośmiokrotnie, z tego czterokrotnie w artykule 53. Nienawiść jako motywację szczególnie obciążającą i wpływającą na większy wymiar kary dodano do niego w 2022 r. Wcześniej pojęciem nienawiści zajmował się zarówno Sąd Najwyższy (SN) jak i Trybunał Konstytucyjny (TK). Szczególnie niepokojące jest postanowienie SN z 5 lutego 2007 r. w którym „nawoływanie do nienawiści” określił jako: „tego typu wypowiedzi, które wzbudzają uczucia silnej niechęci, złości, braku akceptacji, wręcz wrogości do poszczególnych osób lub całych grup społecznych czy wyznaniowych”. Zgodnie z tym fragmentem za nawoływanie do nienawiści może być uznane nawet opisywanie czy przypominanie zbrodni wymienionych podmiotów.
Czy informacja o sposobach w jaki Ukraińcy mordowali Polaków i wiedza o gloryfikowaniu przez Ukraińców zbrodniarzy odpowiedzialnych za tamto ludobójstwo nie wzbudza silnej niechęci? W tym samym czasie Konstytucja RP w artykule 54 stwierdza, że: 1. Każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji. Mamy więc w tym wypadku ewidentny przykład wydawania przez SN uzasadnień i wyroków jawnie sprzecznych z Konstytucją. Informacje wzbudzające niechęć najwyraźniej stanowią zdaniem SN wyjątek, o którym Konstytucja zapomina.
Z dziejów walki z nienawiścią
Najczęściej wykorzystywane do tłumienia wolności słowa pod pretekstem walki z nienawiścią są artykuły 256 i 257 KK zawierające literalne odniesienie do tego uczucia. Zostały uchwalone w 1997 r. i w polskim prawie pojawiły się rok potem wraz z nowym KK. Głosowało przeciw przyjęciu nowego KK jedynie kilkunastu posłów prawicy, jednak ich krytyka dotyczyła głównie zniesienia kary śmierci. Któż bowiem ośmieliłby się bronić prawa do nienawiści? Nienawiść jest w tych artykułach limitowana, to znaczy karane jest nienawidzenie z pewnych określonych powodów i pewnych określonych grup. Parafrazując słowa piosenki Starszych Panów wynika z nich, że: „jeżeli nienawidzić bezkarnie, to lepiej indywidualnie”. Ilość rodzajów nienawiści podlegających szczególnie surowym karom w polskim prawie próbowano powiększyć w 2023 r. o kolejne grupy, ale Prezydent A. Duda uniemożliwił wprowadzenie rozszerzenia niedozwolonych rodzajów nienawiści o płeć, wiek i orientację seksualną wysyłając projekt zmian do TK.
Dlatego Minister Nowacka za nazwanie konserwatystów „dziadami” pod nienawistne paragrafy nie podpada. Liczba grup szczególnie chronionych przed przestępstwami motywowanymi nienawiścią jest różna w różnych krajach europejskich. Jak pisze G. Maroń „Kazuistyczność w tym względzie znamionująca coraz liczniejsze porządki prawne sprawia wrażenie swoistego „licytowania się”, który prawodawca stworzy wrażenie bardziej „postępowego”, „empatycznego” wobec ofiar czynów kryminalnych dyktowanych nienawiścią bądź dyskryminacją i jednocześnie „kategorycznego” wobec sprawców tych czynów.” Rozpiętość w ilości wskazanych przyczyn nienawiści zasługujących na szczególne traktowanie według podanego w artykule zestawienia waha się od 4 we Włoszech do ponad 30 w Belgii. W Luksemburgu karane jest nienawidzenie ze względu na „moralność”, w Norwegii na „sposób życia”, w Macedonii Północnej ze względu na „wykształcenie”, w Hiszpanii na „aporofobię” (lęk czy niechęć wobec osób biednych), w Belgii, Kosowie ze względu na „status ekonomiczny” itp. itd. Na pierwszy rzut oka zapisy te mają w pierwszej i bardziej powierzchownej fazie przejrzysty cel polityczny, koncentrując się jak to ma miejsce w III RP na karaniu za niechęć na „tle narodowościowym”.
Chodzi o karanie Polaków za „nienawiść” wobec napływających do naszego kraju milionów Ukraińców. Jednak podobnie jak współczesna medycyna rzadko szuka przyczyn, a częściej skupia się na zwalczaniu objawów, tak samo w wypadku „nienawiści” Polaków do Ukraińców karze się Polaków za objawy domniemanej nienawiści, ale nie łączy ich z przyczynami w rodzaju łamania zasad współżycia społecznego, nieuzasadnionych przywilejów emerytalnych i wielu innych działań odbieranych jako niesprawiedliwość i niewdzięczność, czy wreszcie z samego faktu napływu dużej ilości członków obcej i historycznie wrogiej narodowości.
Gdyby przenieść całą sytuację na poziom indywidualny moglibyśmy wyobrazić sobie dwóch sąsiadów. Dziadkowie jednego z nich przecięli piłą dziadka drugiego, babcię przed rozcięciem brzucha zgwałcili, a 3 letniej siostrzyczce przybili język do stołu i rozbili główkę siekierą. Wyobraźmy sobie, że sąsiad taki nie tylko nie pozwala pochować zamordowanych, których kości leżą w jego ogródku, ale mordercom wznosi kapliczki i uczy dzieci, że byli to bohaterowie. Czy drugi sąsiad – wnuk tamtych ofiar miałby powody, a nawet prawo do nienawiści, czy jego niechęć do goszczenia u siebie tamtego nie byłaby usprawiedliwiona, a czyny z niej wynikające traktowane jako działanie w afekcie? Jest oczywiste, że takie proste przeniesienie sytuacji jednostkowych na zbiorowe bywa niesprawiedliwe.
Tym niemniej uderzające jest, że politycy i sądy zupełnie pomijają te okoliczności i przypominają lekarzy ordynujących coraz to więcej coraz mocniejszych lekarstw nie zważając na skutki uboczne i reakcje alergiczne. Krytycy stosowania tak zwanej odpowiedzialności zbiorowej uważają, że jest ona niesłuszna z czysto moralnego punktu widzenia. Takiej argumentacji towarzyszy walka z tzw. stereotypami. Zgodnie z tym popularnym myślowym gotowcem nie ma czegoś takiego jak utrwalone przez pokolenia zbiorowe postawy czy narodowe charaktery ze specyficznymi zaletami i wadami. W rzeczywistości jest to walka nie ze stereotypami, ale ze statystykami i faktami, które statystyki opisują. W przypadku morderstw wynika z nich, że na Ukrainie popełnia się ich średnio 6 razy więcej niż w Polsce, to samo dotyczy korupcji czy wreszcie państwowego i aprobowanego społecznie kultu zbrodniarzy. Wszystko to mamy traktować jako nieistotne czy wręcz nieistniejące, zanegować generalnie zbiorowość jako nośnik osobnych obyczajów, etosów, kultur i zgodnie z ideologią multikulti uznać, że różnice mają nas z definicji ubogacać, a nie mogą niepokoić lub drażnić.
Nienawiść i moralność mają niejedno imię
Tendencja do walki z nienawiścią wszelkich typów ma też drugi, głębszy niż tylko polityczny poziom. Aby zrozumieć źródła odczuwanego dzisiaj niemal w każdym politycznym sporze moralnego wzburzenia warto sięgnąć do pracy Arnolda Gehlena „Moralność i hipertrofia moralności”, w której autor zwraca uwagę, że moralność ma różne oblicza i w odniesieniu do różnych podmiotów różne antropologiczne podstawy. Upraszczając; istnieje różnica między etosem rodziny i obyczaju, a etosem instytucji. Była ona dostrzegana już w starożytności czego przykładem jest przedstawiony przez Sofoklesa tragiczny konflikt Antygony i Kreona. W naszych czasach z uwagi na stosunkowy dobrobyt i bezpieczeństwo chwiejna równowaga między nimi została zachwiana. Stąd upadek klasycznych instytucji oraz silniejsza pozycja w życiu politycznym kobiet, które z natury kierując się etosem rodzinnym uważają tego typu moralność za jedyną i obowiązującą także w polityce. Mężczyźni ubiegający się w warunkach demokracji o głosy żeńskiego elektoratu, lub zyski ze sprzedanej czytelniczkom twórczości także ulegają „moralnej” presji.
Ilustracją tego zjawiska są programy publicystyczne prowadzone przez kobiety w stanie moralnego wzmożenia przesłuchujące „niemoralnych” mężczyzn. Oznacza to także podążanie za oświeceniowym mitem dobroludzizmu i wiary w możliwość stworzenia świata, w którym zgodnie z proroctwem Izajasza: „Wilk i baranek paść się będą razem; lew też będzie jadał słomę jak wół”. A. Schopenhauer wyśmiewał tę sprzeczną z doświadczeniem mrzonkę pisząc: „Augustynizm ze swoim dogmatem o grzechu pierworodnym i wnioskami jest (…) właściwym i czystym chrześcijaństwem. Pelagianizm natomiast usiłuje powrócić do płaskiego i prymitywnego optymizmu religii żydowskiej”.
W rezultacie podstawowym narzędziem politycznej argumentacji stosowanym przez wyznawców takich emocjonalno – intelektualnych węzłowisk staje się szantaż moralny, którym ocieka dzisiejsza publiczna debata. Z drugiej strony strach przed moralnym napiętnowaniem sprawił, że zniknął z niej smakowity dowcip, sarkazm i poczucie humoru. Ponieważ jednak rzeczywistość nie zawsze poddaje się słowom, efekt takiej polityki Gehlen opisuje następująco: „Kto dąży do „urzeczywistnienia„ idei, łatwo odczuje realne opory jako niemoralne, jako nierówności rzeczywistości, które należy zeszlifować gilotyną.”
Wielcy naprawiacze świata gdy zabrali się do praktyki szybko zdawali sobie z tego sprawę. Gehlen przywołuje przykład Robespierre’a, który po początkowym okresie głoszenia etosu braterstwa „uznaje „bezgraniczną wspólnotę” głoszoną przez Anarchasisa Clootsa w czasach pierwszej wojny koalicyjnej za zagrożenie dla bezpieczeństwa i w konsekwencji zmuszony jest go ściąć.” Podobną ewolucję wymusiła rzeczywistość na Stalinie. Dominacja oderwanego od rzeczywistości „rodzinnego” moralizatorstwa w jawnej debacie politycznej jest jedną z przyczyn wycofania się realnej władzy i polityki na tajne zaplecze do służb, głębokich państw, zamkniętych klubów i stowarzyszeń, gdzie można mówić jak jest, co się naprawdę czuje i myśli.
W takim klimacie emocjonalnego fałszu mnożą się zarówno spiski jak i wszechogarniająca podejrzliwość. Minister Żurek i polscy tropiciele nienawiści także wpisują się w tym obszarze w długą tradycję politycznego realizmu. Walczą z nienawiścią, która szkodzi ich politycznym celom i jednocześnie niczym w „Roku 1984” Orwella nie tylko tolerują, ale organizują seanse nienawiści do tych, którzy tej wizji szkodzą. Jej obiektem może być Grzegorz Braun, pozbawiony serca wnuczek pragnący zabić babcię odmową przyjęcia eksperymentalnego zastrzyku, palący w piecu negacjonista klimatyczny, a przede wszystkim każdy nie podzielający nienawiści do symbolu arcyzła jakim jest Władimir Putin. Wedle obowiązującej narracji przewodzi on narodowi złożonemu z barbarzyńców przypominających tolkienowskich orków, mordujących z zapałem dzieci, ciężarne kobiety i kradnących klozety. Nie znam przypadku by minister Żurek i polski wymiar sprawiedliwości ukarały jakikolwiek przejaw tak skierowanej nienawiści.
Dzieje się tak ponieważ nienawiść może być i często jest narzędziem, także politycznym. Jest bardzo silnym motywatorem do działania, dodaje odwagi, umacnia wolę, choć często zaślepia, to w pewnych sytuacjach wyostrza intelekt. Nienawiść odczuwali Polacy wobec Niemców w czasie okupacji, odczuwa ją żołnierz wobec przeciwnika i pomaga mu ona w znoszeniu trudów wojny. Nienawiść może przyczynić się do politycznego sukcesu jak w wypadku Ukraińców, którzy po wymordowaniu polskich sąsiadów przejęli ich ziemie, majątki, a terytorium włączyli do swojego kraju.
Znakomicie uchwyciła to w dramacie „Termidor” Stanisława Przybyszewska wkładając w usta obdarzonego chłodnym rozumem szefa policji Fouché słowa jakimi zwraca się do świetnego mówcy, ale porywczego Talliena: „A wtedy ty, Tallien, wejdziesz na mównicę i całą swoją nienawiść do Roberspierre’a, cały strach i całą wściekłość rzucisz mu w twarz! Ja ze swoimi ludźmi obstawię drzwi”. Może być ona także motywatorem całego narodu do budowania siły, wyzbycia się osłabiających go wad by pokonać aktualnego czy odwiecznego wroga.
Do takiej nienawiści nawiązuje w motcie tego artykułu A. Bocheński. Z własnego życia zapamiętałem scenę, w której nienawidzący doktoranta recenzent osobiście odczytywał druzgocącą recenzję, a siedzący obok mnie koledzy ocenili, że nienawiść dodała jego dziełu przenikliwości. Sam po młodzieńczych oburzeniach z przymrużeniem oka, ale czasem z uwagą czytam krytyczne analizy własnej osobowości, traktując je jako autentyczną szansę na wyzbycie się wad. Bardzo ciekawe są pod tym względem trafne pseudonimy i analizy charakteru werbowanych opozycjonistów jakie sporządzali funkcjonariusze służby bezpieczeństwa. Polacy popełniają błąd oburzając się na nawet delikatną krytykę zamiast dostrzec w niej cenny i darmowy skarb.
Przykładem stosunek do Fiodora Dostojewskiego, który w „Braciach Karamazow” ukazał nas jako oszukujących w karty i żyjących z kobiet, deklamujących wzniosłe frazesy „panów szlachciców”. Czyż nie widzimy takich rozbieżności pomiędzy napuszoną retoryką, a podłą prozą małych czynów wokół siebie, w polityce dużej i małej, systemowej i antysystemowej? I czy nie warto byłoby się tym na serio zająć? To co w nienawiści złe, tak samo jak w innych niebezpiecznych uczuciach wymienionych w wielu etycznych systemach, to brak jej kierownictwa, wyrwanie się spod kontroli rozumu. Wtedy nienawiść staje się ślepa i autodestrukcyjna, ale tak samo jest ze ślepą miłością, chciwością i innymi emocjami. Zamiast walczyć z uczuciami przy pomocy paragrafów, lepiej budować cnoty pozwalające nad nimi panować i rozumnie sublimować. Pielęgnować cnotę umiaru, swego rodzaju obojętności i zmysł odważnego humoru.
W ostateczności zgodnie z tekstem pięknej pieśni Czesława Niemena pogodnie „dziwić się światu” i pracować nad „zniszczeniem nienawiści w sobie”. A jeżeli to się nie uda, wtedy przynajmniej wiedzieć kogo, kiedy, gdzie i jak nienawidzić, ale nigdy nie należy pozwolić by tego rodzaju uczucie niczym silny alkohol nad nami panowało. Natomiast umieszczanie takiego afektu w Kodeksie Karnym jest nie tylko politycznie motywowanym populizmem, traktowanym jako instrument do gnębienia politycznych przeciwników, ale przede wszystkim ośmieszającym powagę prawa i praworządności nonsensem.
Od opowiadania historii i „dezinformacji” do regulacji sztucznej inteligencji
Głębsza historia Netflixa nie polega po prostu na tym, że kolejna amerykańska firma zboczyła na lewo, przejęła DEI i zaczęła produkować programy, które wielu Amerykanów uważa za politycznie nużące. To historia o tym, jak rozrywka, polityka, rząd, technologia i zarządzanie informacją stopniowo się ze sobą zbiegły, a Barack Obama i otaczający go system polityczny wielokrotnie pojawiali się na skrzyżowaniach. Umieszczony na osi czasu, Netflix jawi się mniej jako sama historia, a bardziej jako część znacznie większego projektu po prezydenturze Obamy, obejmującego kulturę, organizację polityczną, zarządzanie informacją, a teraz także sztuczną inteligencję – któremu towarzyszy stale rosnące zapotrzebowanie na regulację i kontrolę systemów, za pośrednictwem których Amerykanie komunikują się i uzyskują informacje. Uzasadnieniem niezmiennie jest ochrona demokracji. Niewygodne pytanie brzmi: co się dzieje z demokracją, gdy jej ochrona coraz częściej wymaga, aby ktoś decydował, jakie informacje opinia publiczna może usłyszeć – a nawet jak zdefiniować „demokrację”?
Historia zaczyna się, co dziwne, od współzałożyciela Netflixa, Marca Bernaysa Randolpha. Randolph był pierwszym prezesem Netflixa i pochodził z jednej z najznakomitszych rodzin w historii nowoczesnego public relations. Zygmunt Freud był jego krewnym, ale bardziej istotne powiązanie istniało poprzez Edwarda Bernaysa, bratanka Freuda i stryja Randolpha, powszechnie nazywanego ojcem nowoczesnego public relations. Robert i ja szczegółowo zgłębiliśmy Bernaysa i historię nowoczesnej propagandy w naszej książce „PsyWar: Enforcing the New World Order” . Kluczowe jest jednak to, że Bernays postrzegał public relations jako coś o wiele potężniejszego niż po prostu sprzedaż mydła czy papierosów.
Jego słynna książka z 1928 roku nosiła dosadny tytuł „Propaganda” , a jej główną tezą było to, że ludzkie zachowania można kształtować poprzez manipulowanie pragnieniami, lękami, symbolami i oczekiwaniami społecznymi – często bez zdawania sobie sprawy z tego, co się dzieje. Sam Randolph dostrzegał tę osobliwą, rodzinną więź. Jego kariera zawodowa koncentrowała się wokół marketingu bezpośredniego, brandingu i zachowań konsumenckich, a on sam zwrócił uwagę na to, jak bardzo jego praca przypomina pracę Bernaysa.
Randolph opuścił firmę w 2003 roku, na długo zanim Netflix stał się kulturowym gigantem, jakim jest dzisiaj, a udawanie, że jest inaczej, zamieniłoby interesujące historyczne powiązanie w bezpodstawną teorię spiskową. Jednak to, czym Netflix stał się później, prawdopodobnie zafascynowałoby wujka Edwarda. Firma, która zaczynała od wysyłki DVD, z czasem zbudowała jedną z najpotężniejszych platform do opowiadania historii i gromadzenia danych behawioralnych w historii ludzkości – zdolną do śledzenia tego, co oglądają setki milionów ludzi, rekomendowania im kolejnych seansów i dostarczania narracji kulturowych bezpośrednio do ich salonów. Pytanie nie brzmi, czy Netflix posiada taką moc. Oczywiście, że ma. Pytanie brzmi, co się stało, gdy ludzie zarządzający tą instytucją i mający na nią wpływ, otwarcie uznali opowiadanie historii za mechanizm zmiany społeczeństwa.
Netflix oficjalnie włączył „inkluzję” do swojej kultury korporacyjnej w 2017 roku. Wykroczyło to poza bezdyskusyjne założenie, że wykwalifikowani pracownicy powinni mieć równe szanse zatrudnienia. Netflix ustanowił wyraźny związek między reprezentacją w firmie a reprezentacją na ekranie: to, kto zostanie zatrudniony, kto będzie opowiadał historie i kto opowiada jakie historie, ostatecznie decyduje o tym, jakie historie zobaczy widz.
Firma przyjęła filozofię instytucjonalną, zgodnie z którą zmiana składu i światopoglądu osób tworzących rozrywkę przekształci samą rozrywkę i wpłynie na kulturę na całym świecie. To, co krytycy później nazwali „przebudzonym Netflixem”, nie było zatem po prostu przypadkowym zbiorem niezwykle postępowych scenarzystów i producentów. Sam Netflix opisywał inkluzywność jako część mechanizmu tworzenia treści.
Potem nadszedł rok 2018. 28 marca Netflix powołał Susan Rice do swojej rady dyrektorów. Rice nie była ani hollywoodzką producentką, ani dyrektorką w branży rozrywkowej. Była ambasadorką Baracka Obamy przy ONZ i jego doradczynią ds. bezpieczeństwa narodowego – jedną z najpotężniejszych postaci w polityce zagranicznej administracji Obamy.
Niecałe dwa miesiące później, 21 maja, Netflix ogłosił niezwykłe partnerstwo produkcyjne z Barackiem i Michelle Obamą. Obamowie założyli Higher Ground Productions i podpisali wieloletnią umowę, na mocy której Netflix będzie dystrybuował ich filmy, programy telewizyjne, dokumenty i inne produkcje za pośrednictwem serwisu, który dotarł już do około 125 milionów gospodarstw domowych w 190 krajach.
To nie był były prezydent przechodzący na emeryturę, by pisać swoje wspomnienia. To był były prezydent wchodzący do globalnego przemysłu rozrywkowego, by wywierać wpływ kulturowy i polityczny, a Obamowie byli wyjątkowo otwarci, dlaczego. Michelle Obama wyjaśniła, że opowiadanie historii może inspirować ludzi i skłaniać ich do innego myślenia o otaczającym ich świecie. Barack Obama stwierdził później, że Higher Ground powstało, by „wykorzystać moc opowiadania historii”. Jego produkcje miały poruszać takie kwestie jak rasa, klasa społeczna, demokracja i prawa obywatelskie, a nie tylko bawić. Miały „edukować, łączyć i inspirować”. Netflix później opisał Higher Ground jako firmę produkcyjną, która tworzyła historie ucieleśniające wartości, którym Obamowie hołdowali przez całe życie. Nie są to oskarżenia ze strony konserwatywnych krytyków. To opisy autorstwa Obamów i samego Netflixa.
Dlatego też niekończąca się debata na temat tego, czy poszczególne „przebudzone” programy Netflixa osiągają wysokie wyniki oglądalności, mija się z celem. Niektóre odniosły spektakularny sukces. Inne poniosły spektakularną porażkę. Sam Netflix nadal odnosi ogromne sukcesy, a ludzie nadal oglądają miliardy godzin thrillerów, romansów, seriali kryminalnych, programów dla dzieci, koreańskiej telewizji, fantasy, dokumentów i filmów akcji. Jednak wpływ kulturowy nie wymaga od widzów świadomego wyboru czegoś, co nazywa się „Postępowym przewodnikiem po sprawiedliwości społecznej” . Pod wieloma względami mijałoby się to z celem.
Najbardziej wpływowe założenia kulturowe to często te, o których widzowie nie dyskutują świadomie. Idee dotyczące rasy, płci, tożsamości płciowej, małżeństwa, rządu, kapitalizmu, socjaldemokracji, historii Ameryki i sprawiedliwości społecznej mogą być wplatane w formaty rozrywkowe, aż staną się po prostu częścią fikcyjnego świata, który jest konsumowany. Widz nigdy nie musi zgadzać się na udział w wykładzie, ponieważ pozornie go nie ma. Film akcji wciąga widza. Założenia kulturowe są wliczone w abonament.
Kariera Susan Rice w niezwykle sugestywny sposób ilustruje, jak głęboko świat polityki i kultury już się połączyły. Rice dołączyła do rady dyrektorów Netflixa w 2018 roku i pozostała w niej do stycznia 2021 roku, kiedy to odeszła z firmy i wróciła do administracji jako doradca prezydenta Bidena ds. polityki wewnętrznej. Odegrała tam kluczową rolę w administracji, która uczyniła „sprawiedliwość” naczelną zasadą w całym rządzie federalnym. Rice opuściła Biały Dom za Bidena w maju 2023 roku. Cztery miesiące później wróciła do rady nadzorczej Netflixa. Z administracji Obamy do Netflixa. Z Netflixa do administracji Bidena. Z administracji Bidena z powrotem do Netflixa.
Członkowie zarządu działają na poziomie ładu korporacyjnego, nadzoru nad zarządzaniem, przywództwa, zarządzania ryzykiem i strategii instytucjonalnej, a Susan Rice nie jest tu wyjątkiem. Co jednak ważniejsze, te „drzwi obrotowe” ujawniają, co się dzieje. Rząd, sieci polityczne, Dolina Krzemowa i przemysł rozrywkowy w coraz większym stopniu opierają się na tej samej grupie ludzi, którzy podzielają wiele z tych samych założeń dotyczących rasy, sprawiedliwości, demokracji, informacji i zmian społecznych.
Barack Obama jednak nigdy tak naprawdę nie odszedł od polityki. Zmienił jedynie mechanizmy wywierania wpływu. Fundacja Obamy wspiera przyszłych liderów społecznych i politycznych. Centrum Prezydenckie Obamy ma na celu przekazanie jego filozofii politycznej i instytucjonalnego dziedzictwa następnemu pokoleniu. Higher Ground działa w sferze rozrywki i kultury. Sam Obama pozostaje wpływowym doradcą Demokratów, zbiera fundusze i działaczem politycznym. Kamala Harris miała długoletnie relacje z Obamą, a Obama poparł decyzję Joe Bidena o nominowaniu Harris na swoją kandydatkę na wiceprezydenta w 2020 roku. Obama poparł również nominację Harris na następczynię Bidena.
Znacznie bardziej wymowne jest to, co wydarzyło się po nominacji Harris przez Demokratów bez prawyborów. Gdy tylko Harris została domniemaną kandydatką, znaczna część politycznej machiny Obamy przeniosła się na jej kampanię. David Plouffe, szef kampanii Obamy w 2008 roku i jeden z architektów jego aparatu politycznego, został starszym doradcą Harris. Stephanie Cutter, była dyrektor ds. komunikacji i zastępczyni szefa kampanii Obamy w 2012 roku, dołączyła do zespołu. Po niej dołączyli inni weterani Obamy, a nawet przewodnicząca sztabu wyborczego Harris, Jen O’Malley Dillon, była weteranką kampanii Obamy. Prezydentura Obamy zakończyła się lata wcześniej, ale sieć kontaktów przetrwała. Władza polityczna stała się władzą instytucjonalną, zdolną przetrwać pojedynczą administrację, która ją stworzyła.
Potem pojawił się Stanford i to właśnie tutaj historia Netflixa nabiera istotnego znaczenia. 21 kwietnia 2022 roku Obama wygłosił przełomowe przemówienie na wydarzeniu zatytułowanym „Wyzwania dla demokracji w cyfrowej sferze informacyjnej ”, współorganizowanym przez Stanford Cyber Policy Center i Fundację Obamy. Tematem nie była przede wszystkim polityka zagraniczna, podatki, opieka zdrowotna ani żaden inny typowy temat kojarzony z byłym prezydentem. Dotyczył on samej architektury informacji. Obama mówił o algorytmach, mediach społecznościowych, dezinformacji, odpowiedzialności platform, sekcji 230 i wpływie cyfrowych systemów informatycznych na demokrację. Jego zakończenie zawierało niezwykle ważne zdanie: „Regulacje muszą być częścią rozwiązania”. Fundacja Obamy określiła ten nadrzędny projekt jako poszukiwanie nowej „gwiazdy przewodniej dla internetu”.
Nadal jednak niepokoi mnie to, że nie do końca zdawałem sobie wtedy sprawę, jak podatni staliśmy się na kłamstwa i teorie spiskowe, mimo że sam przez lata byłem celem dezinformacji. Firmy z branży mediów społecznościowych już teraz podejmują decyzje o tym, co jest dozwolone, a co nie na ich platformach i jak te treści są prezentowane – zarówno jawnie poprzez moderację treści, jak i pośrednio poprzez algorytmy. Problem polega na tym, że często nie znamy zasad leżących u podstaw tych decyzji. W niektórych przypadkach standardy branżowe mogą zastąpić lub uzupełnić regulacje, ale regulacje muszą być częścią rozwiązania.
Barack Obama, Stanford, 2022
Jest jeszcze jeden fakt dotyczący wystąpienia Obamy na Uniwersytecie Stanforda, który nadaje przemówieniu znacznie większego znaczenia. Stanford nie był jedynie prestiżowym uniwersytetem, który zapewnił odpowiednie miejsce. Wydarzenie było współorganizowane przez Fundację Obamy i Centrum Polityki Cybernetycznej Uniwersytetu Stanforda , a w jego ramach działało Obserwatorium Internetowe Stanforda , jeden z kluczowych graczy akademickich w rozwijającym się sojuszu rządu, biznesu i środowiska akademickiego, mającym na celu monitorowanie aktywności Amerykanów w internecie. Obserwatorium odegrało kluczową rolę w Partnerstwie na rzecz Integralności Wyborów (Election Integrity Partnership), które współpracowało z firmami mediów społecznościowych w celu identyfikacji treści związanych z wyborami i zgłaszania ich rządowi, aby ten mógł podjąć odpowiednie działania.
Późniejsze dochodzenie prowadzone przez Republikanów przez Komisję Sądownictwa Izby Reprezentantów ujawniło wewnętrzną korespondencję, z której wynikało, że Partnerstwo na rzecz Integralności Wyborów (Election Integrity Partnership) zostało utworzone „na wniosek DHS/CISA”, podobnie jak system zgłoszeń Jira służący do śledzenia rzekomo problematycznych oświadczeń. Inicjatywa Stanforda następnie wzięła udział w projekcie Virality Project, który rozszerzył ten mechanizm twierdzeń związanych z wyborami na narracje dotyczące COVID-19 i szczepionek. Sam Robert pojawia się w tych dokumentach. Jego domniemanym przestępstwem był wywiad z Tuckerem Carlsonem w czerwcu 2021 roku, w którym argumentował, że ryzyko związane ze szczepionką przeciw COVID-19 przeważa nad korzyściami dla nastolatków i młodych dorosłych. Jednak wpis w Jira nie tylko opisywał monitorowanie twierdzenia; klasyfikował również powiązania Roberta jako „prawicowe” i określał go mianem „ogólnego antyszczepionkowca ”. Komisja Sądownictwa Izby Reprezentantów stwierdziła następnie, że system EIP nieproporcjonalnie często był skierowany przeciwko mówcom o poglądach konserwatywnych.
Ten aparat zarządzania informacją nie był czysto akademicki. Konsekwencje dla osób dotkniętych były realne. Robert został trwale zbanowany na Twitterze 29 grudnia 2021 roku, tracąc ponad pół miliona obserwujących w szczytowym momencie ogólnokrajowej debaty na temat polityki szczepień przeciwko COVID-19. Jego profil zawodowy na LinkedIn również został ostatecznie trwale zablokowany, a jego zasięg na innych głównych platformach został ograniczony lub zredukowany. Udokumentowane dowody wskazują, że w tym samym okresie Robert był monitorowany za pośrednictwem systemu Jira projektu EIP/Virality, gdzie oprócz jego rzekomo obraźliwych twierdzeń dotyczących szczepień, jego przynależność polityczna została jednoznacznie sklasyfikowana jako „prawicowa”. Praktyczne konsekwencje są niezaprzeczalne: szanowany naukowiec, który publicznie kwestionował politykę rządu w sprawie COVID-19, był jednocześnie monitorowany w ramach powiązanego z rządem aparatu dezinformacji i tracił dostęp do dominujących platform cyfrowych, za pośrednictwem których komunikował się ze społeczeństwem. Twitter ostatecznie przywrócił jego konto po zmianie właściciela firmy. LinkedIn tego nie zrobił. Publiczność, sieć kontaktów zawodowych i zasięgi zniszczone przez te decyzje nie zostały przywrócone po prostu dlatego, że później konto zostało zwrócone.
Trudno więc zbagatelizować wydarzenia na Uniwersytecie Stanforda w kwietniu 2022 roku jako niezwiązane z nimi ćwiczenie akademickie. Pierwsza dyskusja panelowa podczas wydarzenia Obamy nosiła tytuł „Problem zaufania” i stawiała pytanie: „Jaką rolę odgrywa rząd USA w budowaniu konsensusu i zmniejszaniu polaryzacji w kraju?”. Moderowała ją Renée DiResta, ówczesna dyrektor ds. badań w Stanford Internet Observatory. Warto przeczytać przemówienie otwierające Obamy w tym kontekście instytucjonalnym.
Podczas wydarzenia zorganizowanego wspólnie przez jego fundację i Cyber Policy Center, w którym mieściło się Stanford Internet Observatory, Obama argumentował, że dezinformacja w internecie zagraża demokracji, wezwał do przeglądu sekcji 230 i wyraźnie stwierdził, że „regulacje muszą być częścią rozwiązania”. Jeszcze bardziej wymowny był jego opis internetu i mediów społecznościowych jako narzędzi, które „możemy przeprojektować ”, dodając, że społeczeństwo musi zdecydować, które wartości ceni, a następnie wykorzystać te narzędzia do ich promowania.
Wszystko to podkreśla niezwykłą zbieżność: Obama publicznie wezwał do większej interwencji w środowisko informacji cyfrowej – w ramach ekosystemu instytucjonalnego, który był już mocno zaangażowany w opracowywanie mechanizmów, dzięki którym rząd, środowisko akademickie i firmy technologiczne mogłyby identyfikować, zgłaszać, moderować, tłumić lub w inny sposób ograniczać zasięg informacji uznanych za fałszywe lub szkodliwe.
Dobór słów Obamy zasługuje na znacznie większą uwagę, niż się spodziewano. Były prezydent, który zapuścił się w globalny biznes opowiadania historii, uczynił teraz regulację samej przestrzeni informacyjnej kluczowym elementem swojej post-prezydenckiej agendy. Argument ten został przedstawiony w uspokajającym słownictwie, które stało się powszechne w zachodnim establishmencie politycznym: demokracja, bezpieczeństwo, prawda, odpowiedzialne platformy, zdrowszy dyskurs, dezinformacja i ochrona przed manipulacją.
Ale za każdą z tych abstrakcji kryje się bardzo stare i bardzo niebezpieczne pytanie polityczne. Kto decyduje, co stanowi dezinformację? Kto decyduje, które stwierdzenia są niebezpieczne? Kto decyduje, co jest wzmacniane, tłumione, demonetyzowane, etykietowane lub usuwane? I co się stanie, gdy urzędnicy państwowi, fundacje, naukowcy, korporacje i firmy technologiczne, które odpowiadają na te pytania, w przeważającej mierze podzielają ten sam światopogląd polityczny i kulturowy? Co się stanie, gdy ten światopogląd zostanie zniekształcony przez globalizm, lewicową propagandę i ideologie „przebudzenia”?
Te pytania straciły wiele ze swojego teoretycznego charakteru za rządów Bidena. Późniejsza batalia prawna, znana później jako Murthy przeciwko Missouri, ujawniła rozległą komunikację między urzędnikami federalnymi a firmami mediów społecznościowych na temat COVID-19, szczepionek, wyborów i rzekomej dezinformacji. Sąd Apelacyjny Piątego Okręgu zapoznał się z tą dokumentacją i doszedł do wniosku, że Biały Dom i Biuro Generalnego Lekarza Stanów Zjednoczonych prawdopodobnie naruszyły Pierwszą Poprawkę do Konstytucji, wywierając presję na platformy i znacząco wpływając na ich decyzje dotyczące moderacji treści. Sąd Najwyższy odmówił uznania tego postępowania za zgodne z konstytucją. Zamiast tego, sześcioosobowa większość sędziowska wyraźnie stwierdziła: „Zaczynamy – i kończymy – na legitymacji procesowej” i stwierdziła, że powodowie nie wykazali legitymacji procesowej wymaganej do wydania nakazu tymczasowego o charakterze prewencyjnym, a zatem Sąd Najwyższy nie jest właściwy do orzekania w tej sprawie. Innymi słowy, Sąd Najwyższy pozostawił centralną kwestię Pierwszej Poprawki bez rozstrzygnięcia.
Jednak leżąca u podstaw komunikacja nie była hipotetyczna i nie zniknęła tylko dlatego, że Sąd Najwyższy oddalił sprawę z powodu braku legitymacji procesowej. Urzędnicy Białego Domu zgłaszali treści platformom, żądali wyjaśnień dotyczących materiałów, które pozostały w internecie, naciskali na szybsze i bardziej zdecydowane egzekwowanie prawa, grozili firmom mediów społecznościowych, jeśli nie zastosują się do żądań cenzury, i kwestionowali politykę moderacji platform. Pracownicy Facebooka omawiali „konkretne żądania Białego Domu”. Rzeczniczka prasowa Jen Psaki publicznie przyznała, że rząd zgłaszał „problematyczne posty” Facebookowi. Sąd Najwyższy nigdy nie rozstrzygnął kwestii prawnej, kiedy te interakcje przekroczyły granicę konstytucyjną, zrobił to jednak Sąd Apelacyjny Piątego Okręgu. Pozostała sama dokumentacja: rząd federalny ingerował w mechanizmy kontroli przepływu informacji i wywierał presję na prywatne platformy, aby decydowały, którzy Amerykanie zostali wysłuchani, które opinie zostały stłumione i która wersja wydarzeń mogła zostać rozpowszechniona.
Ta historia zmienia sens dobrze brzmiących dyskusji o tworzeniu zdrowszego środowiska informacyjnego. Dla Amerykanów, których wolność słowa była ograniczana, stygmatyzowana, tłumiona lub algorytmicznie filtrowana w erze COVID, problem nie jest teoretyczny. Niebezpieczeństwo pojawia się, gdy urzędnicy państwowi, instytucje o poglądach politycznych i niezwykle potężne firmy informacyjne zaczynają dzielić się założeniami na temat tego, co stanowi niebezpieczne informacje. Nie wymaga to „zadymionego pokoju”. Nie wymaga tajnego memorandum. Dostosowanie instytucjonalne może być niezwykle skuteczne, gdy pracownicy rządowi, fundacji, uniwersytetów, firm medialnych i platform technologicznych doszli już do podobnych wniosków na temat tego, co stanowi prawdę, dezinformację, równość, demokrację, sprawiedliwość społeczną i dopuszczalną wolność słowa.
Patrząc z tej perspektywy, karierę Obamy po prezydenturze można podzielić na trzy równoległe kanały wpływów. Pierwszym z nich jest władza polityczna: Fundacja Obamy, powiązania z Partią Demokratyczną, pozyskiwanie funduszy, działalność konsultingowa oraz sieć polityczna, której członkowie nadal pojawiali się w kampaniach prezydenckich długo po odejściu Obamy z urzędu. Drugim jest władza informacyjna: Uniwersytet Stanforda, dezinformacja, algorytmy, Sekcja 230, odpowiedzialność za platformy i coraz bardziej jednoznaczne argumenty za regulacjami rządowymi, które miałyby pomóc w zarządzaniu cyfrowym krajobrazem informacyjnym. Trzecim jest władza kulturowa: Higher Ground i Netflix, które wykorzystują to, co sam Obama nazwał „siłą opowiadania historii”, aby poruszać kwestie takie jak rasa, klasa społeczna, demokracja i prawa obywatelskie, docierając do odbiorców, do których żadna kampania polityczna nie byłaby w stanie dotrzeć.
„Polityka jest podporządkowana kulturze”
Andrzej Brietbart
„Polityka jest podporządkowana kulturze” – to najsłynniejszy cytat przypisywany Andrew Breitbartowi, amerykańskiemu przedsiębiorcy medialnemu i konserwatywnemu komentatorowi, który zmarł w 2012 roku.
Doktryna ta, często nazywana „doktryną Breitbarta ”, zakłada, że rezultaty polityczne są konsekwencją dominujących wartości, przekonań i norm kulturowych. W związku z tym, doktryna ta argumentuje, że aby dokonać znaczących zmian politycznych, należy najpierw zmienić kulturę w szerszym sensie. Podstawową zasadą tej doktryny jest to, że scjentyzm zastąpił religię, która jest kojarzona z kapłaństwem namaszczonych doktorów i naukowców. I, jak potwierdzi każdy student teologii, religia jest ważniejsza od kultury.
Te kanały nie muszą być centralnie koordynowane, aby wzajemnie się wzmacniać. Polityka ustala reguły. Systemy informacyjne decydują o tym, jakie argumenty są przedstawiane ludziom. Kultura kształtuje wiele założeń, na podstawie których ludzie interpretują te argumenty. Jeden kanał działa poprzez wybory i rząd. Inny działa poprzez algorytmy, funkcje wyszukiwania, moderację i rozpowszechnianie informacji. Trzeci działa poprzez historie, bohaterów, złoczyńców, narracje historyczne, programy dla dzieci, filmy dokumentalne i rozrywkę. Razem stanowią one o wiele bardziej wyrafinowany mechanizm manipulacji kulturowej, niż Edward Bernays mógł sobie wyobrazić, pisząc Propagandę prawie sto lat temu.
A teraz ta sama debata dotarła do tematu sztucznej inteligencji. We wrześniu 2026 roku, podczas gali zbierania funduszy dla Demokratów, lider mniejszości w Izbie Reprezentantów Hakeem Jeffries zapytał Obamę, co Demokraci powinni robić w kwestii sztucznej inteligencji. Obama wezwał Demokratów do uczynienia sztucznej inteligencji centralnym elementem swojego programu, argumentując, że jeśli Demokraci odzyskają kontrolę nad Izbą Reprezentantów po wyborach uzupełniających, powinni stworzyć ramy dla szerokiej debaty publicznej na temat sztucznej inteligencji. Wezwał również przyszłych kandydatów na prezydenta do opracowania jasnych programów dotyczących sztucznej inteligencji. Kilka dni później Jeffries publicznie wskazał sztuczną inteligencję jako jeden z najważniejszych priorytetów Demokratów w Izbie Reprezentantów.
Istnieją uzasadnione powody, by obawiać się sztucznej inteligencji. Oszustwa, cyberbezpieczeństwo, autonomiczna broń, utrata miejsc pracy, deepfake’i, prywatność danych i naprawdę niebezpieczne zaawansowane systemy – wszystkie te kwestie zasługują na poważną uwagę. Istnienie tych problemów nie dowodzi, że regulacja sztucznej inteligencji jest potajemnie programem cenzury, a wysuwanie takiego twierdzenia bez dowodów byłoby głupotą. Jednak przeszłość Obamy sprawia, że nieuniknione staje się kolejne pytanie: co właściwie będzie regulowane? Sztuczna inteligencja szybko staje się narzędziem, którego Amerykanie używają do wyszukiwania informacji, podsumowywania historii, porównywania argumentów, oceny dowodów, pisania, tworzenia mediów i coraz lepszego rozumienia świata. Regulacja sztucznej inteligencji ma zatem implikacje wykraczające daleko poza to, czy chatbot stworzy niebezpieczny przepis, czy przekonujący deepfake. Zasady rządzące sztuczną inteligencją mogą potencjalnie wpłynąć na granice, w których maszyny będą mogły odpowiadać na pytania. To będzie – i już jest – kolejny obszar rządowej cenzury.
Dlatego nagłego nacisku Obamy na sztuczną inteligencję nie można rozsądnie rozpatrywać w oderwaniu od jego szerszego projektu po prezydenturze. Na Uniwersytecie Stanforda argumentował, że samo środowisko informacyjne wymaga interwencji, a regulacje rządowe muszą być częścią rozwiązania. Poprzez Higher Ground otwarcie poparł opowiadanie historii jako sposób edukacji i przekształcania ludzkiego rozumienia świata. Dzięki swojej fundacji uczynił demokrację, informację i rozwój przywództwa stałymi projektami instytucjonalnymi. Dzięki Partii Demokratycznej jego sieć polityczna pozostała niezwykle spójna.
Apeluje teraz do demokratycznych liderów w Kongresie, aby uczynili regulację najpotężniejszej technologii informatycznej, jaką kiedykolwiek stworzono, centralnym punktem programu po wyborach. To wystarczający powód, by poddać krytyce każdą architekturę regulacyjną, która przyznaje rządowi, instytucjom o orientacji politycznej lub dominującym firmom technologicznym większą władzę nad tym, co sztuczna inteligencja może mówić – zwłaszcza gdy uzasadnienie to po raz kolejny jest ukryte pod płaszczykiem ochrony demokracji przed niebezpiecznymi informacjami.
Moment ten wymaga bliższego przyjrzenia się. Praktycznie nieznany 27-letni badacz z Anthropic złożył rezygnację, ostrzegając, że sztuczna inteligencja może unicestwić ludzkość. Ogłosił swoje odejście wewnętrznie za pośrednictwem kanału Anthropic na Slacku, a około 30 minut później artykuł opublikował Wall Street Journal . Dopiero wtedy opublikował publiczne oświadczenie o rezygnacji na X, gdzie sieć rzeczników bezpieczeństwa sztucznej inteligencji natychmiast je nagłośniła. W ciągu kilku dni prezesi niektórych z największych firm z branży sztucznej inteligencji na świecie publicznie wezwali do spowolnienia rozwoju, wprowadzenia standardów rządowych i zewnętrznego nadzoru nad pionierskimi modelami. Jednak program regulacyjny nie pojawił się nagle wraz z rezygnacją Coxona.
Dario Amodei z Anthropic, Sam Altman z OpenAI i Demis Hassabis z Google DeepMind pracowali już od miesięcy nad uzgodnieniem kwestii rządowego nadzoru nad technologią, w której sami dominują. Tymczasem Obama rozmawiał już prywatnie z Altmanem i Amodei o bezpieczeństwie sztucznej inteligencji. Podczas zamkniętej gali zbierania funduszy przez Demokratów, Hakeem Jeffries poruszył z Obamą kwestię rezygnacji Coxona. Obama wezwał Jeffriesa do uczynienia sztucznej inteligencji centralnym tematem programu Demokratów, jeśli jego partia odzyska kontrolę nad Izbą Reprezentantów. Kilka dni później Jeffries publicznie wezwał do pilnych działań, powołując się na apel prezesów o spowolnienie rozwoju sztucznej inteligencji. To pokazuje, jak szybko wygenerowany przez branżę scenariusz katastroficzny rozprzestrzenił się od praktycznie nieznanego badacza, poprzez media krajowe i wiodące amerykańskie firmy zajmujące się sztuczną inteligencją, do prywatnej rozmowy z byłym prezydentem, a stamtąd do deklarowanego programu legislacyjnego człowieka, który ma nadzieję zostać kolejnym spikerem Izby Reprezentantów.
Kto zatem korzysta na tych wszystkich regulacjach? Z pewnością największe firmy z branży AI. OpenAI, Anthropic, Google i inni giganci branży mogą sobie pozwolić na zatrudnienie rzesz prawników, inspektorów zgodności, badaczy bezpieczeństwa i specjalistów ds. relacji z rządem. Startup, laboratorium uniwersyteckie ani niezależny deweloper nie mogą sobie na to pozwolić. Przepisy nakazujące kosztowne testy, licencje i zgody rządowe mogą zatem chronić firmy, które już dominują na rynku AI, jednocześnie znacznie utrudniając nowym konkurentom konkurowanie z nimi.
Rząd również na tym korzysta. Krąg polityczny bliski Obamie, który od lat opowiada się za koniecznością zarządzania i regulacji „środowiska informacyjnego”, ma teraz szansę przyczynić się do ukształtowania zasad dla technologii, która wkrótce może stać się najważniejszym na świecie źródłem informacji. Niezwykła koncentracja władzy korporacyjnej i rządowej, jaką stworzą proponowane przez nich rozwiązania, powinna nas wszystkich przerażać.
Nie dotyczy to wyłącznie Stanów Zjednoczonych. Europa, poprzez ustawę o usługach cyfrowych i ustawę o sztucznej inteligencji (AI Act), poczyniła już znaczące postępy w regulowaniu ekspresji online i sztucznej inteligencji. Jednak internet nie zna granic państwowych. Globalne firmy technologiczne, które chcą uzyskać dostęp do 450 milionów konsumentów w Europie, muszą przestrzegać europejskich przepisów, a zintegrowanie tych ograniczeń z ich globalnymi platformami może być łatwiejsze niż utrzymywanie całkowicie oddzielnych systemów. Rezultatem jest tzw. „efekt brukselski”: europejscy regulatorzy mogą wpływać na to, co widzą Amerykanie, na co zezwalają platformy i jak zachowuje się sztuczna inteligencja, bez konieczności wyboru przez Amerykanów któregokolwiek z nich.
Świat zachodni decyduje obecnie, kto będzie zarządzał systemami informacyjnymi XXI wieku. Początkowo Netflix wydawał się historią firmy rozrywkowej, która weszła w politykę. Okazuje się jednak, że jest to okno na coś znacznie większego. Kariera Baracka Obamy po jego prezydenturze wielokrotnie koncentrowała się na instytucjach kształtujących przywództwo polityczne, kulturę popularną i przepływ informacji.
Rząd nie musi palić książek, aby zyskać ogromny wpływ na dyskurs polityczny. Może wywierać presję na platformy, definiować dezinformację, regulować algorytmy, ustalać zasady działania sztucznej inteligencji i zachęcać prywatne instytucje do monitorowania informacji zgodnie ze standardami, które sam rząd pomógł stworzyć. Jednocześnie instytucje kulturalne mogą normalizować światopogląd polityczny poprzez rozrywkę, aż idee, które kiedyś były kontrowersyjne, staną się jedynie tłem codziennego życia.
Każdy element można bronić jako rozsądny sam w sobie. Netflix opowiada tylko historie. Higher Ground produkuje tylko filmy. Stanford bada tylko dezinformację. Fundacja Obamy szkoli tylko liderów. Urzędnicy państwowi chronią ludzi tylko przed dezinformacją. Organy regulacyjne dbają tylko o bezpieczeństwo sztucznej inteligencji. Platforma polityczna pomaga kandydatom Demokratów wygrywać wybory. Być może wszyscy zaangażowani szczerze w to wierzą. Problem pojawia się, gdy wszystkie te elementy zestawimy ze sobą, a kierunek, w którym zmierzają sprawy, staje się jasny. Niebezpieczeństwo niekoniecznie jest spiskiem. Niebezpieczeństwem jest system, w którym te same założenia polityczne w coraz większym stopniu dominują w instytucjach, które tworzą kulturę, definiują dezinformację, regulują technologie informacyjne, szkolą przywódców politycznych i wyznaczają dopuszczalne granice ekspresji cyfrowej.
Dlatego pytanie, czy Netflix stał się „przebudzony”, wydaje się dziś niemal staromodne. Netflix to tylko jeden z elementów znacznie szerszej walki o to, kto kształtuje historie, które słyszą Amerykanie, jakie informacje znajdują Amerykanie i, coraz częściej, jakie odpowiedzi mogą im udzielać ich maszyny. Ronald Reagan ostrzegał, że wolność nigdy nie jest odległa o więcej niż jedno pokolenie od wyginięcia. Współczesne zagrożenie dla tej wolności może nie nadejść w postaci butów ani listy zakazanych książek. Może pojawić się pod płaszczykiem bezpieczeństwa, inkluzywności, sprawiedliwości, odpowiedzialnego dostępu do informacji i ochrony samej demokracji. Edward Bernays zauważył sto lat temu, że najskuteczniejsza propaganda nie odczuwa jej jako propagandy.
Być może najniebezpieczniejszą formą cenzury jest taka, której ludzie nie rozpoznają jako takiej, ponieważ ktoś inny już zdecydował, jakie historie usłyszą, jakie fakty znajdą i z którymi ideami nigdy się nie zetkną.
Od: JGM/RWM
Bibliografia
Malone, Robert W. i Jill Glasspool Malone. PsyWar: Enforcement the New World Order. Skyhorse Publishing, 2024. Zobacz zwłaszcza rozdziały dotyczące Edwarda Bernaysa, współczesnej propagandy, Election Integrity Partnership, Virality Project, systemu zgłoszeń Jira i kompleksu przemysłu cenzury. Książka dokumentuje wpis Roberta Malone’a w Jira, w tym etykietki „prawicowy” i „ogólnie antyszczepionkowy”.
Bernays, Edward L. Propaganda. Horace Liveright, 1928. Podstawowe przedstawienie teorii Bernaysa na temat opinii publicznej, perswazji i zorganizowanej manipulacji postawami.
Netflix. „Ambasador Susan E. Rice powołana do zarządu Netflixa”. 28 marca 2018 r. Rice, była doradczyni ds. bezpieczeństwa narodowego Baracka Obamy i ambasador ONZ, dołączyła do zarządu Netflixa niecałe dwa miesiące przed ogłoszeniem umowy produkcyjnej z Obamami. Komunikat prasowy Netflixa
Netflix. „Netflix nawiązuje współpracę w zakresie opowiadania historii z Barackiem i Michelle Obamą”. 21 maja 2018 r. Ogłasza wieloletnią umowę „Higher Ground” i wyjaśnia, że ich produkcje będą dostępne dla 125 milionów gospodarstw domowych, z których korzystał wówczas Netflix, w 190 krajach. Ogłoszenie Netflixa i Higher Ground
Higher Ground Productions/Netflix. „Higher Ground ogłasza listę nadchodzących projektów wyłącznie dla Netflixa”. 30 kwietnia 2019 r. Szczególnie istotne jest oświadczenie Obamy, że Higher Ground powstało, aby „wykorzystać moc opowiadania historii” i że projekty poruszające kwestie rasy, klasy społecznej, demokracji i praw obywatelskich mają służyć zarówno edukacji, jak i rozrywce. Ogłoszenie projektów Higher Ground
Netflix. „Inkluzja w Netflixie”. Kariera w Netflix. Netflix wyraźnie łączy swoje wewnętrzne wytyczne dotyczące inkluzji z treściami wyświetlanymi na ekranie, wyjaśniając: „Lepsza reprezentacja na ekranie zaczyna się od reprezentacji w biurze”. Polityka inkluzji Netflix
Netflix. „Netflix ponownie powołuje ambasador Susan E. Rice do swojego zarządu”. 9 września 2023 r. Dokumentuje powrót Rice po pełnieniu funkcji doradcy Bidena ds. polityki wewnętrznej. Ogłoszenie o ponownym powołaniu Rice.
Netflix, Inc. Oświadczenie Pełnomocnika z 2026 r. Komisja Papierów Wartościowych i Giełd Stanów Zjednoczonych (SEC). Potwierdza dalszą pracę Rice w Radzie Dyrektorów Netflix oraz Komitecie Nominacyjnym i ds. Ładu Korporacyjnego, a także opisuje jej wiedzę specjalistyczną z zakresu polityki rządowej i publicznej, istotną dla Netflix. Oświadczenie Pełnomocnika Netflix z 2026 r.
Formularz 8-K Netflix, Inc., 5 czerwca 2026 r. Dokument złożony w SEC potwierdzający, że Rice i pozostali członkowie zarządu Netflix zostali ponownie wybrani na dorocznym walnym zgromadzeniu w 2026 r. Dokument złożony w SEC przez Netflix z czerwca 2026 r.
Stanford Freeman Spogli Institute/Cyber Policy Center. „Wyzwania dla demokracji w świecie informacji cyfrowej”. 21 kwietnia 2022 r. Oficjalny program wydarzenia organizowanego przez Fundację Obamy i Stanford Cyber Policy Center. Szczególnie istotny jest Panel I, moderowany przez Renée DiRestę, dyrektor ds. badań w Stanford Internet Observatory, który porusza pytanie: „Jaką rolę odgrywa rząd USA w promowaniu konsensusu i zmniejszaniu polaryzacji w kraju?”. Program wydarzenia i transkrypcja przemówienia Obamy na Uniwersytecie Stanforda.
Uniwersytet Stanforda. „Dezinformacja osłabia demokrację, powiedział Barack Obama”. 21 kwietnia 2022 r. Raport Stanforda na temat przemówienia Obamy, zawierający jego stwierdzenie, że „regulacja musi być częścią rozwiązania”, a także jego uwagi na temat sekcji 230, algorytmów, sztucznej inteligencji/deepfake’ów i środowiska informacyjnego. Raport Stanforda na temat przemówienia Obamy
Fundacja Obamy. „Prezydent Obama przemawia na Uniwersytecie Stanforda o dezinformacji”. Kwiecień 2022 r. Fundacja opisała projekt Obamy jako stworzenie nowej „gwiazdy przewodniej” dla internetu i zajęcie się wpływem cyfrowego krajobrazu informacyjnego na demokrację.
Komisja Sądownictwa Izby Reprezentantów i Specjalna Podkomisja ds. Instrumentalizacji Rządu Federalnego. Sprawozdania okresowe i dokumenty uzupełniające dotyczące CISA, Partnerstwa na rzecz Integralności Wyborów, Obserwatorium Internetowego Stanforda i Projektu Virality. Materiały te stanowią ważną podstawę do dyskusji w tym eseju na temat relacji między rządem, środowiskiem akademickim i platformami internetowymi.
Sąd Apelacyjny Stanów Zjednoczonych dla Piątego Okręgu Sądowego, Missouri przeciwko Bidenowi , nr 23-30445, 8 września 2023 r. Sąd Apelacyjny zgodził się z ustaleniem, że niektórzy urzędnicy federalni prawdopodobnie egzekwowali lub w znacznym stopniu ułatwiali cenzurę w mediach społecznościowych z naruszeniem Pierwszej Poprawki i odpowiednio zmodyfikował tymczasowy nakaz Sądu Rejonowego. Wyrok Piątego Okręgu Sądowego
Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych. Murthy przeciwko Missouri , 603 U.S. 43 (2024), orzeczenie z dnia 26 czerwca 2024 r. Sąd uchylił wyrok ze względu na legitymację procesową, a nie ze względu na to, czy kwestionowane działania rządu naruszały Pierwszą Poprawkę. Orzeczenie Sądu Najwyższego
Reuters. „Jak Obama wspierał Harris i nadal kształtuje Partię Demokratyczną”. 20 sierpnia 2024 r. Opisuje długotrwałą relację Obamy z Kamalą Harris, jego rady dla niej po wycofaniu się Bidena oraz proces przejścia weteranów Obamy, takich jak David Plouffe i Stephanie Cutter, do kampanii Harris. Reuters informuje o Obamie i Harris.
The Wall Street Journal . „Anonimowy pasjonat matematyki, który odszedł z Anthropic i stał się twarzą bezpieczeństwa AI”. 17 września 2026 r. Szczegółowa rekonstrukcja rezygnacji Jacoba Coxona z Anthropic, jego kontaktów z rzecznikami bezpieczeństwa AI, czasu publikacji artykułu w „Journal” i jego późniejszego publicznego ogłoszenia oraz szybkiego rozprzestrzeniania się jego ostrzeżeń. Śledztwo: The Wall Street Journal
The Wall Street Journal . „Badacz antropologii rezygnuje z powodu obaw przed „niekontrolowaną” sztuczną inteligencją”. Wrzesień 2026. Niedawne doniesienia o rezygnacji Coxona i jego ostrzeżeniach przed katastrofalnymi zagrożeniami dla sztucznej inteligencji.
The Wall Street Journal . „Najwięksi konkurenci w dziedzinie sztucznej inteligencji są zgodni: muszą zwolnić”. Wrzesień 2026. Dokumentuje nietypowy konsensus Dario Amodei, Sama Altmana, Elona Muska i innych prominentnych postaci branży sztucznej inteligencji w kwestii obaw dotyczących tempa i bezpieczeństwa przełomowego rozwoju sztucznej inteligencji.
The Wall Street Journal . „Kongres nagle zdaje sobie sprawę z zagrożenia katastrofą AI”. Wrzesień 2026. Najnowszy raport na temat reakcji Kongresu na ostrzeżenia dotyczące bezpieczeństwa AI i propozycje federalnego nadzoru.
Reuters. „Obama apeluje o ostrożność w kwestii sztucznej inteligencji i wzywa Demokratów do zajęcia się tą kwestią, według NYT”. 13 września 2026 r. Doniesienia o rozmowie Obamy z liderem mniejszości w Izbie Reprezentantów, Hakeemem Jeffriesem, podczas prywatnej gali zbierania funduszy dla Demokratów oraz rekomendacja Obamy, aby uczynić sztuczną inteligencję centralnym tematem programu Demokratów, jeśli partia odzyska większość w Izbie Reprezentantów. Reuters informuje o Obamie, Jeffriesie i sztucznej inteligencji.
Biuro lidera demokratycznej większości w Izbie Reprezentantów, Hakeema Jeffriesa. Oświadczenia i wywiady z września 2026 r. na temat sztucznej inteligencji. Jeffries następnie publicznie zgodził się z Obamą, że działania w zakresie sztucznej inteligencji są konieczne i określił ją jako priorytet dla demokratów w Izbie Reprezentantów.
Unia Europejska. Rozporządzenie (UE) 2024/1689, ustawa o sztucznej inteligencji. W szczególności artykuł 2, który stanowi, że niektóre aspekty prawa mają zastosowanie do dostawców spoza UE w przypadku wprowadzania systemów lub modeli ogólnego przeznaczenia na rynek UE oraz w pewnych okolicznościach, gdy wyniki sztucznej inteligencji są wykorzystywane w Unii. Oficjalny tekst ustawy UE o sztucznej inteligencji.
Komisja Europejska. Ustawa o usługach cyfrowych. Oficjalne dokumenty dotyczące unijnych ram prawnych dla pośredników i platform internetowych, w tym usług z siedzibą poza UE, pod warunkiem, że są one oferowane na rynku europejskim.
Engler, Alex. „Unijne prawo dotyczące sztucznej inteligencji będzie miało globalne implikacje, ale tylko ograniczony „efekt brukselski”. Brookings Institution, 8 czerwca 2022 r. Przydatne informacje na temat mechanizmu, za pomocą którego unijne regulacje dotyczące technologii mogą wpływać na produkty i systemy poza Europą, nawet jeśli prawo UE formalnie nie reguluje użytkowników w tych jurysdykcjach. Analiza Brookings dotycząca „efektu brukselskiego”.
Reuters. „Carney twierdzi, że Kanada dąży do „unikalnego sojuszu”, ale nie do członkostwa w Unii Europejskiej”. 13 września 2026 r. Raporty z dyskusji na temat nowych relacji i współpracy między Kanadą a UE w dziedzinie sztucznej inteligencji, energetyki, minerałów krytycznych i innych sektorów strategicznych.
Reuters. „Kanada i UE powinny zjednoczyć się, aby chronić demokracje, mówi Carney, po tym, jak propozycja „członka stowarzyszonego” rozgniewała Trumpa”. 17 września 2026 r. Raporty na temat propozycji von der Leyen dotyczącej bezprecedensowych relacji UE jako „członka stowarzyszonego” z Kanadą i reakcji Carneya na nią. Reuters o propozycji Kanada-UE
Reuters. „Najważniejsze fragmenty przemówienia premiera Kanady Marka Carneya w Strasburgu”. 17 września 2026 r. Dokumentuje proponowaną współpracę między Kanadą a UE w obszarach sztucznej inteligencji, handlu cyfrowego, obronności, energetyki i infrastruktury strategicznej.
Reuters. „NAJWAŻNIEJSZE WYDARZENIA – Orędzie Przewodniczącej Komisji Europejskiej o stanie Unii”. 16 września 2026 r. Obejmuje propozycję von der Leyen dotyczącą nadania Kanadzie statusu „państwa członkowskiego stowarzyszonego”, a także jej równoległy apel o współpracę międzynarodową i spowolnienie rozwoju sztucznej inteligencji.
Fundacja i Instytut Prezydencki Reagana. Archiwum cytatów Ronalda Reagana i przemówienie z 6 lipca 1987 roku, z ostrzeżeniem: „Wolność nigdy nie jest dalej niż jedno pokolenie od zagłady”. To jest źródło cytatu użytego w zakończeniu eseju.
33. Randolph, Marc. „Marc Randolph: współzałożyciel Netflixa, przedsiębiorca, mentor i inwestor”.Right About Now: Legendary Business Advice . Randolph opowiada o dwunastu latach spędzonych w marketingu bezpośrednim, nazywa marketing swoją „pierwszą miłością”, określa Edwarda Bernaysa mianem swojego pradziadka i „ojca public relations” oraz wyjaśnia, jak ważny był marketing dla wczesnego rozwoju Netflixa.
Abp Fulton Sheen o opętaniu intelektualnym profesorów
(ujęcie AI)
Tworzenie „pożytecznych idiotów”
Abp Sheen bezlitośnie obnażał naiwność zachodnich elit akademickich, które fascynowały się komunizmem. Zwracał uwagę, że profesorowie z bezpiecznych, amerykańskich czy europejskich uczelni zachwycali się sowieckim systemem, ignorując miliony ofiar. Ich metoda polegała naideologicznym formatowaniu studentów, którzy później wchodzili do świata polityki, mediów i prawa, niosąc ze sobą marksistowskie mechanizmy myślenia.
Wizją arcybiskupa było to, że komunizm (bolszewizm) jest tak naprawdę zakażeniem sumienia Zachodu. Uważał, że jeśli profesorowie odetną młode pokolenia od chrześcijańskich fundamentów i moralności, społeczeństwo naturalnie stoczy się w stronę kolektywistycznego totalitaryzmu – niezależnie od tego, jak ładne hasła będą wypisane na uniwersyteckich sztandarach. Nie trzeba rosyjskich czołgów, jeśli uniwersytety same wychowają mentalnych bolszewików.
Myśli abp. Sheena idealnie tłumaczą mechanizm, który w grudniu 1945 roku na I Zjeździe PPR zapowiedział Władysław Gomułka. Słowa Gomułki: „My dopiero musimy wychować naszych profesorów i wychowamy ich na pewno”, były wprost zapowiedzią systemowej, marksistowskiej inżynierii społecznej, przed którą ostrzegał amerykański duchowny.
Gomułka celnie zauważył, że na wychowanie profesora potrzeba lat. Komuniści grali w długą grę – dokładnie tę, którą opisywał Sheen. Chodziło o to, by „nasi profesorowie” ukształtowali kolejne pokolenia studentów (nauczycieli, sędziów, urzędników) w duchu materializmu, ateizmu i relatywizmu. Sheen twierdził, że raz zainfekowane w ten sposób środowisko akademickie replikuje ten schemat przez dekady, nawet po formalnym upadku systemu.
Można więc powiedzieć, że zachodni profesorowie, o których pisał Sheen, robili dobrowolnie (z naiwności lub ideologicznego zaślepienia) to, co profesorowie w PRL-u musieli robić systemowo i na rozkaz partii.
Pojęcie „opętania intelektualnego” (często opisywane przez arcybiskupa jako sojusz pychy umysłu z siłami zła) idealnie tłumaczy dramat, jaki rozegrał się na polskich uczelniach wyższych po „obaleniu komunizmu” w 1989 roku.
Abp Fulton J. Sheen przestrzegał, że komunizm nie jest tylko systemem ekonomiczno-ustrojowym, ale głęboką infekcją duchową i intelektualną. Przekonanie, że upadek muru berlińskiego czy zmiana flag automatycznie uleczyły polską naukę, było tragicznym złudzeniem. Wychowani w myśl instrukcji Gomułki z 1945 roku „nasi profesorowie” nie zniknęli – oni po prostu płynnie przeszli w realia nowej epoki, mutując marksizm w nowe formy relatywizmu.
Patrząc na polskie uczelnie po 1989 roku, widzimy realizację najczarniejszego scenariusza, przed którym ostrzegał amerykański hierarcha. Przegrana komunizmu na polu politycznym i gospodarczym została zamieniona w jego zwycięstwo na polu kulturowym i akademickim. „Nasi profesorowie”, zapowiedziani przez Gomułkę, wykonali swoje zadanie: przetrwali transformację ustrojową i skutecznie przekazali pałeczkę relatywizmu moralnego kolejnym generacjom.
„Etyka nikczemnego postępowania” realizuje się dziś na uczelniach poprzez tzw. kulturę unieważniania (cancel culture), konformizm i eliminowanie z debaty naukowej ludzi o innych poglądach w imię panującej poprawności politycznej. To ta sama bolszewicka metoda eliminacji przeciwnika za pomocą kłamstwa i ostracyzmu, tylko ubrana w nowoczesne, akademickie pojęcia.
Zdemoralizowane środowisko akademickie potrafi skutecznie izolować i niszczyć jednostki, które odmawiają udziału w układach. Tacy ludzie panicznie boją się młodych, zdolniejszych od siebie naukowców i zamiast im pomagać, blokują ich kariery, by chronić swój monopol.
Ktoś, kto autorytet opiera wyłącznie na państwowym tytule i ministerialnych punktach, staje się niewolnikiem systemu. Musi bezustannie przypodchlebiać się władzy (państwowej, uniwersyteckiej czy korporacyjnej), pisać pod dyktat grantów i milczeć wtedy, gdy dzieje się niesprawiedliwość. Taki człowiek dla Sheena tracił status intelektualisty, stając się jedynie „najemnym pracownikiem nauki”.
Na zewnątrz widać gronostaje, togi i uroczyste dyplomy, a w środku kryje się pustka, konformizm i etyczny relatywizm.
Kilka dni temu wziąłem udział w rozmowie, w której raz po raz wracało słowo „realizm” — głównie, choć nie wyłącznie, w kontekście politycznym. Rozmówcy zgadzali się, że nazywanie kogoś realistą nie jest komplementem pod adresem jego zaradności życiowej. Wybrzmiewało w tej rozmowie ciche, ale wyraźne przeświadczenie, że to właśnie ludzie deklarujący się jako realiści najczęściej nie radzą sobie w codziennym życiu: w karierze, w sprawach praktycznych, w urządzaniu sobie świata.
Ta obserwacja skłoniła mnie do napisania kilku refleksji na temat tego, czym jest ów realizm. Wydaje się, że spora część problemu bierze się z tego, że samo słowo „realizm” bywa dziś różnie rozumiane.
Dwa znaczenia jednego słowa
Słowo „realizm” zrobiło w ostatnich dekadach karierę, przy okazji gubiąc chyba właściwy sens. W ustach wielu oznacza dziś gotowość do ugody z każdą siłą polityczną, która akurat rządzi. W potocznej rozmowie znaczy tyle co rezygnacja z zasad, gdy zaczynają one nas kosztować. Być realistą, w tym języku, to dostosować się, przeliczyć zyski i straty, zrobić to, co akurat skuteczne. Realizm stał się synonimem sprytu życiowego, a bywa, że wprost cynizmu, i przeciwstawia się „idealizmowi” pojmowanemu jako naiwność, nieporadność w grze o władzę i pieniądze.
Słowo to ma jednak znacznie starszą historię, w której znaczy coś innego niż przystosowanie się do okoliczności. Było nazwą stanowiska filozoficznego, zakładającego, że rzeczywistość istnieje niezależnie od naszych pragnień i interesów, ma własną, poznawalną strukturę, a rozum ma za zadanie tę strukturę odkryć. Gdy wraca się do tego pierwotnego znaczenia, widać, że to, co dziś nazywa się „realizmem” w polityce i w życiu codziennym, jest w istocie jego zaprzeczeniem.
Zamieszanie bierze się częściowo stąd, że słowo „realizm” bywa używane w różnych obszarach naszego życia. W malarstwie to wierność wyglądowi rzeczy, dokładność odwzorowania. W polityce międzynarodowej realizmem nazywa się szkołę myślenia każącą patrzeć na państwa przez pryzmat interesu i siły. W prawie amerykańskim „realizm prawniczy” był ruchem twierdzącym, że o kształcie prawa decydują w praktyce konkretni sędziowie, znacznie bardziej niż litera kodeksu. Żadne z tych znaczeń nie musi być błędne w danym aspekcie. Żadne z nich nie jest też tym samym, co realizm filozoficzny w sensie klasycznym, a kłopot zaczyna się, gdy te znaczenia się mieszają: ktoś, powołując się na „realizm” w sensie politycznym czy życiowym, sugeruje przy okazji, że stoi po stronie prawdy o rzeczywistości, podczas gdy w istocie mówi jedynie o tym, co skuteczne w danym rozdaniu sił.
Realizm poznawczy
W klasycznej, arystotelesowsko-tomistycznej tradycji filozoficznej realizm poznawczy oznacza przekonanie, że ludzki umysł jest zdolny poznać byt takim, jaki on jest. Prawda polega na zgodności intelektu z rzeczą (adaequatio intellectus et rei): to rozum dostosowuje się do rzeczywistości, nie odwrotnie. Świat nie czeka biernie, aż nadamy mu sens — ma swoją naturę, swoje przyczyny i cele, zanim jeszcze o nich pomyślimy, a ich poznanie jest właściwym zadaniem rozumu.
Spór o to, czy taka struktura w ogóle istnieje i czy jest poznawalna, jest tak stary jak sama filozofia. Platon umieścił prawdziwą rzeczywistość w świecie idei, a to, co dane zmysłom, uznał za cień. Arystoteles, jego uczeń, sprowadził formy z powrotem do samych rzeczy: to konkretny byt jest tym, co realne, a umysł poznaje go przez abstrakcję, wydobywając z materialnych rzeczy ich rozumną strukturę. Św. Tomasz z Akwinu przejął tę intuicję i osadził ją w metafizyce stworzenia; rzeczy są poznawalne, bo mają określoną naturę nadaną im przez akt istnienia, a rozum ludzki, choć skończony, jest naprawdę zdolny tę naturę uchwycić.
Historycznym punktem zwrotnym, po którym realizm zaczął tracić grunt w filozofii zachodniej, był spór o powszechniki u schyłku średniowiecza. Wilhelm Ockham i inni nominaliści zakwestionowali, jakoby pojęciom ogólnym, takim jak „człowieczeństwo” czy „sprawiedliwość”, odpowiadała jakakolwiek wspólna natura w samych rzeczach. Dla nominalisty istnieją tylko poszczególne, jednostkowe byty, a ogólne pojęcia są wygodnymi nazwami, które umysł nakłada na rzeczywistość. To pozornie techniczne rozstrzygnięcie logiczne miało dalekosiężne konsekwencje: skoro nie ma wspólnej natury rzeczy, do której rozum mógłby się dostosować, więź między umysłem a światem robi się luźniejsza, a prawda zaczyna się przesuwać z porządku bytu w stronę porządku konwencji, użyteczności czy władzy.
Nowożytność poszła tym śladem dalej. Kartezjusz szukał pewności w samej świadomości myślącego podmiotu, czyniąc z niej punkt wyjścia całej filozofii. Kant uznał rzecz samą w sobie za niepoznawalną i przesunął ciężar poznania na struktury samego umysłu, które organizują dane zmysłowe według własnych reguł. Od tego momentu pytanie „jak jest naprawdę” zaczęło ustępować pytaniu „jak to się nam jawi”, a w wersjach jeszcze bardziej radykalnych — pytaniu „co nam się opłaca uznać za prawdziwe”. Współczesny konstruktywizm, twierdzący, że prawda jest funkcją władzy, kultury albo indywidualnego wyboru, jest odległym, ale rozpoznawalnym potomkiem tej samej linii myślenia.
Sama tradycja realistyczna nie jest przy tym w pełni jednomyślna co do tego, jak istnieją powszechniki. Realizm skrajny, bliski Platonowi, umieszcza naturę ogólną w osobnym, niezależnym świecie idei, istniejącym obok rzeczy jednostkowych. Realizm umiarkowany, główny nurt tradycji arystotelesowsko-tomistycznej, twierdzi skromniej: natura ogólna istnieje realnie w samych rzeczach jednostkowych, jako to, co wspólne wielu bytom tego samego gatunku, a umysł wydobywa ją stamtąd przez abstrakcję. Wersja umiarkowana pozwala uniknąć zarzutu, że realizm każe wierzyć w istnienie jakiegoś tajemniczego królestwa idei, oderwanego od rzeczywistego świata. Rzeczy jednostkowe naprawdę mają wspólną naturę, a nie tylko wspólną nazwę.
Kto bierze rzeczywistość na serio, musi brać na serio także jej wymiar moralny, naturę człowieka, hierarchię dóbr, prawo naturalne — tak samo jak wymiar empiryczny czy polityczny. Realistą w ścisłym sensie jest ten, kto uznaje istnienie prawdy niezależnej od własnej woli.
Paradoks realizmu w sztuce
Pouczający paradoks kryje się też w realizmie artystycznym. Dziewiętnastowieczny ruch realistyczny w malarstwie i literaturze, kojarzony z nazwiskami takimi jak Gustave Courbet czy Émile Zola, określał się jako odejście od idealizacji na rzecz wiernego, nieupiększonego przedstawiania życia, zwłaszcza życia ludzi prostych, brzydoty, nędzy, codzienności pomijanej dotąd przez sztukę wysoką. W tym sensie „realizm” oznaczał tu odwagę patrzenia na to, co dane zmysłom, bez retuszu.
Filozoficznie jednak ten ruch był w znacznej mierze dzieckiem pozytywizmu i naturalizmu: zakładał, że rzeczywistość, która się liczy, to rzeczywistość materialna, obserwowalna, dająca się opisać metodą zbliżoną do naukowej, a wszystko, co wykracza poza to, co empiryczne, należy do sfery złudzeń albo ideologii. Zola sam pisał o powieści eksperymentalnej na wzór nauk przyrodniczych. Tak rozumiany realizm artystyczny, choć nosi tę samą nazwę co realizm poznawczy, stoi w istocie bliżej nominalizmu i empiryzmu: zawęża pole rzeczywistości do tego, co materialne i mierzalne, dokładnie tak samo jak nowożytny rozum instrumentalny. Ten sam wyraz służy więc do nazwania dwóch stanowisk niemal przeciwnych. Jednego, które poszerza pojęcie rzeczywistości o to, co niematerialne i konieczne, i drugiego, które je zawęża do tego, co fizyczne i przygodne. To zamieszanie terminologiczne jest kolejnym dowodem na to, że słowa „realizm” nie można używać bezrefleksyjnie, jakby miało ono jedno, oczywiste znaczenie wspólne dla wszystkich kontekstów.
Realizm w sądzie i gabinecie psychologa
Podobne przesunięcie znaczenia widać w dwóch innych dziedzinach, wartych krótkiego wspomnienia, zanim przejdzie się do sedna sprawy. „Realizm prawniczy”, ruch intelektualny silny zwłaszcza w amerykańskich wydziałach prawa na początku dwudziestego wieku, twierdził, że o kształcie prawa w praktyce decydują konkretni sędziowie w konkretnych sprawach, z całym bagażem swoich przekonań i uprzedzeń — znacznie bardziej niż litera kodeksu. Jako opis socjologiczny bywa trafny: rzeczywiście, wyroki nie wynikają automatycznie z litery prawa. Kłopot zaczyna się, gdy z tego opisu wyciąga się wniosek normatywny, że nie ma sensu pytać, czy dany wyrok jest sprawiedliwy, bo „i tak liczy się tylko to, co orzeknie sąd”. Opis mechanizmu władzy zostaje wtedy po cichu zamieniony w twierdzenie, że poza tym mechanizmem nic więcej nie ma — dokładnie ten sam schemat błędu, co w polityce.
Jeszcze bliżej codziennego doświadczenia jest potoczne, terapeutyczne użycie słowa „realizm”, znane z poradników i gabinetów: „bądź realistą”, co w tym kontekście najczęściej znaczy „obniż oczekiwania”, „nie wierz w zbyt wiele”, „dostosuj marzenia do swoich możliwości”. Rada ta bywa mądra, gdy chroni przed złudzeniami co do własnych sił czy okoliczności. Staje się jednak fałszywym realizmem, gdy niepostrzeżenie przenosi się ze środków na same cele moralne, gdy „bądź realistą” znaczy w istocie „przestań wierzyć, że warto być uczciwym, skoro nieuczciwość bardziej się opłaca”, albo „nie oczekuj od siebie wierności zasadom, bo to nierealistyczne w dzisiejszym świecie”. Terapeutyczny realizm w tej wersji robi dokładnie to, co polityczny i prawniczy: zawęża pole rzeczywistości do tego, co doraźnie wygodne, i tę zawężoną wersję przedstawia jako dojrzałość.
Skuteczność jako podróbka realizmu
Stąd już blisko do zrozumienia, dlaczego potoczne utożsamienie realizmu ze skutecznością w działaniu jest błędem, i to błędem o poważnych konsekwencjach. Skuteczność to kategoria czysto instrumentalna. Liczy się dla niej wyłącznie to, czy dane działanie prowadzi do celu. Pytanie o to, czy sam cel jest dobry, a droga do niego słuszna, w ogóle nie pada. Można być bardzo skutecznym w realizacji celu złego. Utożsamienie realizmu ze skutecznością oznacza więc w praktyce zawieszenie pytania o prawdę i dobro na rzecz pytania czysto technicznego: co działa? Współcześnie tym myśleniem jest skażone wiele środowisk, które mienią się konserwatywnymi.
Kardynał Joseph Ratzinger opisywał dokładnie ten mechanizm jako jeden z podstawowych błędów nowożytności i wracał do niego w wielu miejscach swoich prac. Już we „Wprowadzeniu w chrześcijaństwo” pokazywał, jak nowożytny rozum, definiując prawdę przez to, co człowiek sam wytworzył i może sprawdzić (verum quia factum), stopniowo traci dostęp do prawdy o bycie, o Bogu, o naturze człowieka — o wszystkim, czego sam nie wytworzył. Rozum, który uznaje za realne tylko to, co sam skonstruował albo czym może manipulować, skurczył się do rozumu instrumentalnego, zdolnego liczyć środki wiodące do celów, ale niezdolnego już osądzić, czy same cele są słuszne.
W homilii wygłoszonej tuż przed konklawe w 2005 roku kard. Ratzinger nazwał dojrzały owoc tego procesu „dyktaturą relatywizmu” – stanem, w którym jedynym dostępnym kryterium zostaje to, co skuteczne, popularne albo zgodne z duchem chwili, bo zrezygnowano z pytania o to, co po prostu prawdziwe. W wykładzie ratyzbońskim z 2006 roku wiązał ten proces z zawężeniem samego pojęcia rozumu na Zachodzie. Rozum, który uznaje za naukowe wyłącznie to, co da się zmierzyć i sfalsyfikować metodą przyrodniczą, wypycha poza obszar racjonalności pytania o dobro, sens i cel, spychając je do sfery czysto subiektywnych przekonań. Taki rozum nie staje się przez to skromniejszy. Robi się węższy — zamyka się w polu tego, co da się obliczyć i skontrolować, i to skurczone pole bierze za całość rzeczywistości.
To jest fałszywy realizm: redukcja rzeczywistości do wycinka, którym łatwo manipulować, podszywająca się pod jej odkrycie. Polityk, który mówi, że trzeba być realistą, i rezygnuje z obrony prawdy o ludzkim życiu czy o naturze małżeństwa, bo akurat nie jest to w danym momencie popularne, lekceważy rzeczywistość (czasami daje mu to oczekiwane słupki sondażowe). Realizm zredukowany do skuteczności jest formą kapitulacji, która sama siebie nazywa dojrzałością.
Realpolitik i jej granice
Warto wspomnieć też o tradycji, która pożycza sobie słowo „realizm” na własny użytek, czyli realizmowi politycznemu w duchu Machiavellego, Bismarcka czy, w dwudziestym wieku, Hansa Morgenthaua. W swojej klasycznej postaci ta szkoła myślenia głosiła coś węższego, niż się jej dziś przypisuje: że polityka rządzi się własną logiką, logiką siły i interesu państwa, a polityk, który tę logikę ignoruje w imię czystych ideałów, naraża wspólnotę, za którą odpowiada, na klęskę. Machiavelli pisał w kategoriach virtù i fortuna, Bismarck mówił o polityce jako sztuce możliwego, Morgenthau budował z tego systematyczną teorię stosunków międzynarodowych opartą na pojęciu interesu narodowego. To stanowisko można krytykować z wielu stron, ale samo w sobie nie jest jeszcze cynizmem. Jest opisem tego, jak w praktyce działa władza. Nie jest to samo, co ogłoszenie władzy jedyną rzeczywistością wartą uwagi.
Problem zaczyna się wtedy, gdy ta ograniczona, metodologiczna teza zostaje przemycona jako teza ogólna o naturze rzeczywistości: skoro w polityce liczy się siła, to siła jest ostatecznie jedyną rzeczą realną, a prawda i dobro to tylko szata, w którą siła się ubiera dla wygody. To już nie jest realizm polityczny w sensie wyżej opisanym, lecz jego wyradzająca się wersja, która korzysta z autorytetu tamtej tradycji, żeby uzasadnić to, że nie ma sensu pytać o słuszność celów, skoro liczy się tylko skuteczność ich osiągania. Sam Morgenthau, co ciekawe, ostrzegał przed tą właśnie pokusą, przypominając, że realizm polityczny, dobrze rozumiany, każe łączyć odpowiedzialność moralną za konsekwencje działania z trzeźwą oceną warunków, w jakich się działa. To dwie różne rzeczy, a pomylenie ich jest dokładnie tym błędem, o którym mowa w tym eseju.
„Idee mają konsekwencje”
Myśl, że idee mają konsekwencje, sformułował Richard M. Weaver, amerykański historyk retoryki i konserwatywny krytyk kultury, w książce Ideas Have Consequences z 1948 roku. Weaver dowodził w niej, że odrzucenie realizmu na rzecz nominalizmu u schyłku średniowiecza, spór z pozoru czysto akademicki, po kilku stuleciach zmaterializowało się w konkretnym kształcie zachodniej kultury i obyczaju. Skoro znika przekonanie o obiektywnej, wspólnej naturze rzeczy, znika też grunt pod obiektywną hierarchią dobra: pojęcia ogólne stają się tylko nazwami, a dobro przestaje być czymś, co się odkrywa — zaczyna się je definiować zgodnie potrzebą chwili. Weaver łączył z tym procesem zjawisko, które nazywał „psychologią rozpieszczonego dziecka” – postawę domagania się natychmiastowego zaspokojenia pragnień, gdy trwały porządek dóbr przestał być traktowany jako coś realnego.
Ta sama intuicja wraca u autorów piszących z zupełnie innych pozycji i w innych kontekstach, co samo w sobie jest ciekawym świadectwem jej siły. Gdy Jan Paweł II w encyklice Fides et ratio ostrzegał przed filozofią, która traci zaufanie do zdolności rozumu w poznawaniu prawdy, i wskazywał na praktyczne, kulturowe skutki tej utraty, mówił w gruncie rzeczy o tym samym mechanizmie, choć innym językiem: błąd popełniony na poziomie teorii poznania przenika z gabinetów filozofów do sposobu, w jaki ludzie myślą o sobie, o innych i o tym, co im wolno.
Jeśli idee rzeczywiście mają takie konsekwencje, jeśli to, w co ludzie wierzą na temat prawdy i natury człowieka, przekłada się z czasem na kształt instytucji, prawa i rodziny, to ten, kto patrzy wyłącznie na krótkoterminową grę interesów, a poziom idei lekceważy jako nierealny czy akademicki, pomija jeden z najsilniej działających czynników w historii. Jego obraz rzeczywistości jest okrojony do horyzontu jednej kadencji czy jednego cyklu wyborczego. Bez wątpienia idee należą do kategorii ważnych sił kształtujących rzeczywistość społeczną.
Od idei bardzo blisko do ideologii, i warto to pokrewieństwo doprecyzować. Ukuł je francuski filozof Antoine Destutt de Tracy, który w 1796 roku przedstawił paryskiemu Instytutowi Francji projekt nowej dyscypliny: „idéologie”, czyli naukę o ideach, mającą badać, w jaki sposób pojęcia powstają z wrażeń zmysłowych, i na tej podstawie dać innym naukom, etyce, pedagogice, polityce, solidne, empiryczne podstawy. W zamyśle Destutta de Tracy ideologia miała być więc czymś odwrotnym niż to, co się dziś pod tym słowem zwykle rozumie: nie gotową doktryną do wyznawania, lecz metodą badawczą.
Pejoratywny sens słowo to zawdzięcza Napoleonowi Bonapartemu. Poirytowany krytyką ze strony kręgu Destutta de Tracy, zaczął on nazywać ich „ideologami” w tonie kpiny: ludźmi oderwanymi od rzeczywistości, snującymi mrzonki w gabinetach, podczas gdy on sam, człowiek czynu, musiał rządzić prawdziwym, opornym światem. Praktyk władzy ogłasza się jedynym realistą, a tych, którzy upierają się przy idei, choćby dobrze uzasadnionej, odsyła do świata pozorów. Kilkadziesiąt lat później Marks i Engels nadali słowu jeszcze inny odcień, pisząc o ideologii jako o systemie idei służących maskowaniu interesu klasowego, fałszywej świadomości, przez którą partykularny interes przedstawia się jako prawda powszechna. Z tych dwóch źródeł, oświeceniowego projektu nauki o ideach i napoleońskiej kpiny spod znaku „ideologów”, wyrosło współczesne, mocno już wieloznaczne pojęcie ideologii jako mniej lub bardziej zamkniętego systemu przekonań o człowieku i społeczeństwie. Przekonań, które nie mają zakotwiczenia w wprawdzie o rzeczywistości.
Realizm a życiowa zaradność
Z tego samego fałszywego utożsamienia realizmu ze skutecznością bierze się przeświadczenie, że ludzie trzymający się prawdy i zasad bez wglądu na doraźne korzyści, gorzej radzą sobie w życiu niż ci, którzy szybko się dostosowują. Mechanizm tego przeświadczenia jest prosty. Najpierw milcząco przyjmuje się, że powodzenie życiowe to wyłącznie kategorie mierzalne i doczesne: kariera, dochód, status społeczny, akceptacja otoczenia. Potem porównuje się kogoś, kto tym kategoriom podporządkował się w mniejszym stopniu niż prawdzie, z kimś, kto postąpił odwrotnie — i ten pierwszy wypada gorzej. Wypada gorzej nie dlatego, że rzeczywiście gorzej radzi sobie z życiem jako takim. Wypada gorzej, bo życie zredukowano z góry do tego jednego wymiaru, na którym łatwiej wypaść dobrze, idąc na skróty.
Cały spór o realizm dotyczy właśnie tego, co jest naprawdę rzeczywiste i co naprawdę się liczy, a na to pytanie nie da się z góry odpowiedzieć, definiując powodzenie wyłącznie w kategoriach doczesnej skuteczności. Ktoś, kto rezygnuje z kariery czy poklasku, bo nie chce zdradzić prawdy, którą rozpoznał, niekoniecznie przegrywa z rzeczywistością. Możliwe, że bierze pod uwagę więcej jej wymiarów niż jego krytyk, w tym wymiar moralny i ten najdalej sięgający w czasie i ukierunkowany na wieczność. Osądzanie go według tego, jak radzi sobie w wąsko rozumianym „życiu”, ma sens tylko wtedy, gdy z góry przyjmiemy, że jedynym realnym polem gry jest doczesny sukces — a to jest dokładnie ta redukcja rzeczywistości, którą realizm klasyczny odrzuca.
Konkluzja
Właściwie rozumiany realizm to nie umiejętność dostosowania się do okoliczności ani sztuka skutecznego działania w oderwaniu od pytania o prawdę. To postawa poznawcza i moralna zarazem. Zakłada ona uznanie, że rzeczywistość, także w swoim wymiarze metafizycznym i moralnym, istnieje niezależnie od naszej wygody, a naszym zadaniem jest ją poznać.
Skuteczność oderwana od prawdy oznacza również redukcję ludzkiego rozumności. Ci, którzy trzymają się prawdy kosztem doczesnego sukcesu, niekoniecznie przegrywają z rzeczywistością. Możliwe, że to oni traktują ją najpoważniej.
W jaki sposób zabetonować mózgi? To bardzo proste, trzeba wypuścić na rynek, wprost pod nogi nieprzygotowanej, albo oszukanej publiczności, produkty zrobione ze złą intencją, fałszywe i zawierające duży ładunek podłego oszukaństwa.
Następnie odciąć tę publiczność od możliwości dyskusji o tym co widzi, a zamiast tego lansować hasło – o gustach się nie dyskutuje. I koniec. Załatwione. O gustach się nie dyskutuje, dlatego każdy bałwan, bądź bałwanka, może rozwodzić się o opisanych tu, w pierwszych linijkach podstępach i dewastacjach ile tylko chce.
Obejrzałem wczoraj czołówkę i może z pięć minut pierwszego odcinka nowego serialu „Lalka”. Tu właśnie zastosowany został ten mechanizm. Serial pobije rekordy popularności, bo jest eksperymentem socjologicznym zrobionym z wielką premedytacją i wymierzonym w dobrze już oczadziałe mózgi wariatek, które obejrzą go tylko dlatego, żeby zobaczyć jak arystokracja znęcała się nad szlachetnym, prostym ludem.
Przy oglądaniu, rzecz jasna, nic poza tą wewnętrzną projekcją, nie będzie dla tych ludzi widoczne. Wiem to na pewno, bo dziś z rana przeczytałem komentarz jednej pani na iksie, która napisała, że serial świetny, albowiem ukazuje jak mieszczaństwo niszczyło chłopów (czy coś podobnego). Pani obejrzała cały odcinek, nie zauważyła, że nie ma tam chłopów, nie ma też mieszczaństwa, widziała tylko swoje wewnętrzne wizje, które z jakiegoś powodu się w jej głowie pojawiają. Serial je tylko uwolnił i ona natychmiast musiała o tym opowiedzieć.
Dyskusja zaś zaczęła toczyć się wokół tego czyśmy wszyscy są z chłopów, czy nie z chłopów. Kapujecie? Po obejrzeniu serialu „Lalka”! Szkolnictwo powszechne powinno być natychmiast zakazane, albowiem produkuje ono oślepłe na wszelkie niuanse, egotyczne potwory, które potrafią jedynie demonstrować swoje duchowe ubytki.
Nie łudźcie się, że ten serial to emanacja inwalidztwa intelektualnego i kulturalnego reżysera i scenarzysty. O nie!!! On to zrobił specjalnie, okradł społeczeństwo z pieniędzy przeznaczonych na kulturę, żeby wysmażyć ten kotlet z podeszwy od kolejarskiego buciora. I teraz wszystkie pretensjonalne Walkirie, zamieszkujące doliny polskich rzek i stoki pagórków, będą to przeżuwać, a następnie emitować gazy po pobieżnym strawieniu każdego kawałka. Owe gazy zaś będą miały właściwości duszące i paraliżujące.
Niektórych już sparaliżowało. Widać to na iksie, słowa nie mogą z siebie wydusić, a to dopiero pierwszy atak, szykuje się drugi, czyli film kinowy z Dorocińskim w roli Wokulskiego. Przy okazji, stoczyłem wiele potyczek polemicznych, o to ile lat miał Rzecki. Prusowi trochę się pochrzanił wiek głównych bohaterów, bo czyniąc Wokulskiego 35 latkiem, uczynił Rzeckiego 40 latkiem, co oczywiście nie było możliwe, ale tak jest w tekście – stary subiekt, czterdziestoletni pan Ignacy Rzecki. Mniejsza o to. Obydwie ekranizacje „Lalki” to desant kosmitów. Pierwsze ofiary już są.
Nie można jednak wykluczyć, że obsada serialu to po prostu jakaś klika rodzinno-partyjna, która upasie się na tym gniocie, stanowiącym kolejny etap niszczenia naszego szlachetnego i myślącego o sprawach wzniosłych narodu. Nie oglądajcie tego. Wzywam Was wszystkich, jak tu stoicie, nie oglądajcie tego szajsu, bo co byście potem nie powiedzieli obróci się to przeciwko Wam.
Zamiast tego zacznijcie czytać książki, które tu polecam, i które wydaję. Mówię to wprost, bo wobec takiego chamstwa i takiej dewastacji, nie ma już co się opierniczać i nie ma co niuansować wypowiedzi. To jest noc żywych trupów, a my siedzimy zamknięci w składziku na miotły i patrzymy, jak te nieboszczyki poprzebierane za Łęcką i Wokulskiego latają tam po placu.
Kupujcie książki Kliniki Języka, bo wydawnictwo to na pewno nie chce Was oszukać. To sprawa pierwsza i najważniejsza. Książki, które wystawiam, albo wydaję poruszają problemy istotne w naszej historii, ale często nie nadające się do popularyzacji, bo nie ma w nich miejsca na zakochanych wariatów, co szastają pieniędzmi, ani na zdeprawowane kurewki. A tylko z podobnych tym bytom istot składa się widownia seriali, takie mam wrażenie, po przeczytaniu tego co się wczoraj wyrabiało na iksie.
Wczoraj wstawiłem do sklepu biografię Iwana Bohuna, świetną…nawet jeśli z pewnymi tezami nie będziemy się zgadzać, należy ją przeczytać. Iwan Bohun, człowiek, który ocalił resztki wojska zaporoskiego pod Beresteczkiem, był przedmiotem zainteresowania „Gazette de la France”, która śledziła jego losy. To jest dziś nie do pomyślenia, bo ludzie próbujący takiego Bohuna udawać dzisiaj, niech za przykład posłuży Palikot, nie trafiają nawet na łamy „Życia chełmskiego” i „Panoramy Mazowsza”, albowiem ich wyczyny i aspiracje nikogo nie obchodzą.
A reporter „Gazette de la France” opisywał jakimi meandrami płynęło życie pułkownika Bohuna. Nie złożył on, na przykład, przysięgi na wierność carowi. Co już powinno postawić wszystkich do pionu, albowiem oznacza to iż jego poczynania przeciwko Rzeczpospolitej, choć do pewnego momentu zgodne z polityką Moskwy, były jednak inspirowane z innego ośrodka. Poza wszystkim, zawsze warto zapoznać się z inną optyką, dobrze znanych zjawisk i faktów z historii po wielokroć omawianej i komentowanej.
Jak się komuś nie podoba Bohun, będzie mógł sobie poczytać o życiu i męczeńskiej śmierci Jozafata Kuncewicza, bo jego biografię właśnie dziś wstawiam do sklepu. Znajdziecie w niej także historię Unii Brzeskiej oraz wszystkie zawiłości związane z polityką wschodnią Rzeczpospolitej za Zygmunta III. Jest to bowiem kolejna już nasza książka, po „Dymitrze Samozwańcu” i „Marynie Mniszchównie”, która ilustruje polityczne, ekonomiczne i religijne problemy z czasów najważniejszego panowania w całej historii Rzeczpospolitej.
Będą kolejne książki „zygmuntowskie”. Wszystko dlatego, że Hubert, w pocie czoła, rysuje kolejny tom komiksu o królu Zygmuncie i razem tworzyć to będzie pewną całość, powiązaną dość luźno, ale jednak powiązaną.
Nie mamy takiego budżetu, jak reżyser Maślona, który zrobił z „Lalki” dzieło przeznaczone dla żeńskiego aktywu partyjnego w Korei Północnej, a szkoda bo dopiero byśmy się pobawili. No, ale taki los, nie zmienię tego. Niech nasze biedne państwo nadal utrzymuje tę zgraję deprawatorów i oszustów. My sobie tu jakoś, prawda, poradzimy przy pomocy wiernych czytelników.
Chciałbym też, żeby wszyscy zwrócili uwagę na okładki naszych książek. Tę ostatnią robił Rafał, uważam że jest świetna.
Dotarło też wreszcie do mnie, dlaczego ludzie tak nienawidzą dobrych okładek i w ogóle grafiki? Ponieważ jej obecność kreuje nowe zupełnie hierarchie i nową wrażliwość, za którą chamstwo nie nadąża. Dlatego ono się denerwuje i pluje na podłogę, a potem rozciera plwocinę butem.
Chamstwu chodzi o to, żeby nie było niczego i żeby pokazywać w filmie i serialu, nieważne czy to „Lalka” czy „Ogniem i mieczem”, czy „Czterdziestolatek”, wyłącznie problemy emocjonalne żeńskiego aktywu partyjnego. Trend ten jest widoczny wszędzie, nie tylko w Netflixie, ale także na okładach książek Miłoszewskiego i Dehnela.
Przy tym wszystkim ludziom tym wydaje się, że kogoś przechytrzyli. To jest coś nieprawdopodobnego. Nie dotykajcie tego nawet kijem. Bo nie wiadomo czy coś na Was nie przeskoczy.
Popatrzcie lepiej jak fantastyczną metaforą okoliczności życia i śmierci Jozfata Kuncewicza jest okładka jego biografii wykonana przez Rafała. No i przeczytajcie biografię Bohuna, bo te książki się przecież łączą.
Rzeczywistość okazała się parodią składanych ludziom wcześniej obietnic. Zamiast wolności mamy subtelną, wszechobecną formę kontroli umysłów. Zamiast prawdy – nieskończony szum, w którym najgłośniej brzmią wrogość i kłamstwo.
Każdego ranka miliony ludzi w Polsce, w Europie oraz w innych miejscach na świecie budzą się z tym samym, trudnym do zdefiniowania uczuciem. To nie jest zwykłe fizyczne zmęczenie, które mija po filiżance kawy lub przespanej nocy. To głęboki, egzystencjalny ciężar – poczucie, że świat wokół nas stał się permanentnie wrogi, niestabilny i niesprawiedliwy. Przez dekady wmawiano nam, że postęp technologiczny, globalizacja i powszechny dostęp do informacji przyniosą ludzkości wyzwolenie. Obiecano nam cyfrową agorę, na której wolne jednostki będą wymieniać myśli w poszukiwaniu prawdy.
Rzeczywistość okazała się jednak ironiczną parodią tych obietnic. Zamiast wolności otrzymaliśmy subtelną, wszechobecną formę kontroli umysłów. Zamiast prawdy – nieskończony szum, w którym najgłośniej brzmią kłamstwo i nienawiść. Ludzka cierpienie i krzywda zostały sprowadzone do roli powszedniego, algorytmicznego tła w serwisach informacyjnych. Należy przestać traktować ten stan jedynie jako dzieło przypadku, kryzys geopolityczny czy „naturalny etap rozwoju cywilizacji”. To, czego doświadczamy, to precyzyjnie zaprojektowany i bezwzględnie egzekwowany algorytm.
Współczesny świat nie jest rządzony przez karykaturalne postacie, które spotykają się w ciemnych pokojach, by knuć spiski przeciwko ludzkości. To archaiczne wyobrażenie, które mieszacze informacyjni chętnie podtrzymują, aby każdą próbę buntu i wyzwolenia ośmieszyć jako „teorię spiskową”. Prawdziwa władza ma dziś charakter bezosobowy. Kryje się za zimną architekturą algorytmów, strukturami funduszy inwestycyjnych, monopolami technologicznymi i mechanizmami rynków finansowych. To rozproszona sieć interesów, która działa według jednej, prostej zasady: maksymalizacja zysku i kontroli poprzez permanentne zarządzanie kryzysem. To aksjomat naszych czasów, który musimy wreszcie głośno nazwać po imieniu, by móc go przeciąć jednym, zdecydowanym ciosem.
Fabryka podziałów i mechanizm polaryzacji
Aby zrozumieć, jak działa ten mechanizm, na którym wspierają się elity globalne, należy przyjrzeć się surowcowi, na którym bazuje. Tym surowcem jesteśmy my sami – nasza uwaga, nasze emocje, a przede wszystkim nasz strach. W dawnym świecie bogactwo budowano na ziemi, złocie lub ropie naftowej. W XXI wieku najcenniejszą walutą stała się informacja. Algorytmy wielkich platform społecznościowych, które kontrolują cyfrowy obieg informacji, zostały zaprojektowane w jednym celu: utrzymać nas przed ekranami jak najdłużej.
Analityczne badania neurobiologiczne i beheviorystyczne bezlitośnie odkrywają bezlitosną prawdę: nic nie przyciąga ludzkiej uwagi skuteczniej niż gniew, oburzenie i lęk. Spokojna dyskusja, merytoryczna argumentacja i dążenie do kompromisu są z punktu widzenia systemu masowego zniewolenia nieopłacalne. One nie generują kliknięć, nie wywołują lawiny komentarzy, nie zatrzymują wzroku na reklamach. Dlatego system opart na cywilizacji dominacji celowo promuje skrajności. Codziennie jesteśmy karmieni spreparowanymi informacjami, które mają nas utwierdzić w przekonaniu, że nasi sąsiedzi, współpracownicy czy rodacy o odmiennych poglądach są naszymi wielkimi wrogami.
Sztuczna polaryzacja społeczeństwa to arcydzieło inżynierii społecznej dzisiejszych elit światowych. Skłóconym, przerażonym i podzielonym na zwalczające się plemiona społeczeństwem rządzi się najprościej, podobnie jak skłóconymi i walczącymi ze sobą Słowianami. Ludzie, którzy nieustannie kłócą się ze sobą o kwestie światopoglądowe, historyczne, kulturowe czy polityczne, nie mają wyższej wizji, by spojrzeć ponad, w górę i zobaczyć, kto ciągnie za sznurki tej marionetkowej sceny. Podczas gdy podzielona ludzkość siły w bratobójczych walkach i sporach, ukryta elita finansowa i informacyjna transferuje globalny kapitał, ogranicza swobody obywatelskie oraz monopolizuje kolejne sektory życia.
Gdy prawo staje się narzędziem ucisku
W tym perfidnym układzie sił tradycyjne instytucje państwowe, które z założenia miały chronić obywateli i stać na straży sprawiedliwości, zostały w dużej mierze skorumpowane lub zredukowane do roli wykonawców woli silniejszych. Prawo przestało być tarczą dla słabych, a stało się mieczem w rękach korporacyjnych i politycznych gigantów. Patrząc na to z perspektywy historycznej i prawnej, dostrzegamy przerażający proces: normy prawne są celowo komplikowane i zamieniane w nieczytelny labirynt, w którym odnaleźć mogą się wyłącznie ci, których stać na armie najlepiej opłacanych prawników.
Widzimy to na każdym kroku. Mały, lokalny przedsiębiorca jest niszczony przez biurokrację i bezwzględne kontrole za najmniejsze uchybienie, podczas gdy globalne korporacje legalnie unikają opodatkowania, transferując miliardy dolarów do rajów podatkowych. Obywatel domagający się prawdy jest inwigilowany i uciszany, podczas gdy instytucje odpowiedzialne za dezinformację na masową skalę zasłaniają się wolnością słowa lub tajemnicą korporacyjną. To nie jest błąd w systemie. To jest system w pełnej krasie.
Ta niesprawiedliwość rodzi potężny gniew, który elity potrafią jednak doskonale kanalizować. Zamiast pozwolić, by ten gniew uderzył w źródło ucisku, system przekierowuje go na kolejne mniejszości, inne grupy społeczne czy zewnętrzne zagrożenia. W ten sposób pętla cyfrowej iluzji zaciska się coraz mocniej. Ludzie dobrowolnie oddają swoje prawa i wolności w zamian za obietnicę bezpieczeństwa – bezpieczeństwa przed zagrożeniami, które ten sam system najpierw sztucznie wykreował.
Prawda jako miecz i tarcza
Stajemy dziś przed pytaniem: jak walczyć z przeciwnikiem, który dysponuje nieskończonym kapitałem, kontroluje infrastrukturę technologiczną i posiada monopol na dystrybucję informacji? Odpowiedź brzmi: należy uderzyć tam, gdzie system jest najbardziej wrażliwy – w jego globalną narrację. Każda tyrania, nawet ta najbardziej nowoczesna i cyfrowa, opiera się na jednym fundamentalnym warunku: posłuszeństwie i wierze rządzonych w nienaruszalność panującego porządku. Gdy ludzie przestają wierzyć w kłamstwo, system zaczyna pękać od środka.
Naszą bronią jest celne pióro, przenikliwa myśl, jasne zrozumienie, uczciwe i trafne słowo, zamienione w rycerski miecz prawdy. Do tej walki musimy wnieść intelektualną elegancję i szlachetny styl, który potrafi przebić się przez mur apatii. Musimy pisać językiem faktów, chłodnej logiki i empatii dla ofiar globalnego systemu. Każdy tekst, każdy ujawniony dokument, każde obnażone kłamstwo algorytmu to cios zadany prosto w serce cyfrowej iluzji.
To nie jest czas na dyplomatyczne półśrodki czy litość dla struktur, które bez mrugnięcia okiem niszczą ludzkie życia dla słupków poparcia czy wykresów giełdowych. Musimy działać z żelazną konsekwencją. Prawda oparta na twardych, niepodważalnych danych to jedyna siła, której elity informacyjne nie potrafią przekupić ani kontrolować. Mogą nas cenzurować, mogą blokować nasze konta, ale nie potrafią wymazać prawdy, która raz zakorzeniła się w ludzkich umysłach.
Higiena cyfrowa i wezwanie do działania
Sam opis problemu, choćby najbardziej płomienny, nie wystarczy. Prawdziwa rewolucja informacyjna wymaga twardej logistyki i pragmatycznego planu działania. Każda strategia musi mieć swoje przełożenie na rzeczywistość. Jeśli chcemy odciąć ukrytą elitę od jej źródeł władzy, musimy przestać karmić system naszą uwagą i naszymi danymi.
Pierwszym krokiem jest budowa całkowicie niezależnych, zdecentralizowanych kanałów dystrybucji wiedzy. Musimy wyjść poza platformy kontrolowane przez cyfrowych monopolistów. Czas na powrót do bezpośredniej komunikacji, do szyfrowanych sieci, do niezależnych wydawnictw i lokalnych grup dyskusyjnych. Musimy stworzyć alternatywną infrastrukturę informacyjną, której nie da się wyłączyć jednym kliknięciem w kalifornijskiej czy pekińskiej serwerowni.
Drugim krokiem jest radykalna higiena cyfrowa. Świadome odrzucenie sensacji, bojkot mediów żywiących się nienawiścią i polaryzacją, a zamiast tego wspieranie rzetelnego, niezależnego dziennikarstwa śledczego. Prawdziwa suwerenność zaczyna się w umyśle – w odmowie uczestnictwa w spektaklu strachu. Kiedy odmawiamy nienawiści wobec drugiego człowieka tylko dlatego, że podsunięto nam taki algorytmiczny skrypt, system traci swoją niszczycielską moc.
Kairos to termin, który w starożytnej Grecji oznaczał „właściwy”, „odpowiedni” lub „najlepszy” czas na działanie. Ten krytyczny, ulotny punkt zwrotny, w którym los stwarza okazję, nadszedł Teraz. Czasu mamy dokładnie tyle, ile potrzeba na przeciwstawienie się cyfrowej manipulacji i zmobilizowanie intelektualnych sił cywilizacji doskonałości, czyli prawdziwej spuścizny cywilizacyjnej Zachodu i całego świata.
Prof. W. Julian Korab-Karpowicz
Julian Korab-Karpowicz jest profesorem Wyższej Szkoły Stosunków Międzynarodowych i Amerykanistyki w Warszawie oraz autorem wielu książek, w tym monografii Realizm polityczny: Ewolucyjna teoria stosunków międzynarodowych (Scholar 2026).
W porównaniu z tamtą, mającą początek 1 września 1939r. obecna „niemiecka okupacja” to zaledwie próba zastąpienia Generalnej Guberni Unią Europejską. Jest jeszcze czas, żeby się tej niemieckiej dominacji przeciwstawić. Najwdzięczniejszym poletkiem do działania jest kultura. Skarbów kultury niemieccy bandyci nie oddadzą, a te wytwarzane obecnie też by „przytulili”, gdyby były coś warte.
Tak jak dawniej, tak i teraz literatura broni się najlepiej. Tylko trzeba, żeby powstawała i docierała do „szerokich mas”, a film jest jej najlepszym przekazem, zwłaszcza, że konkurencji nie widać. Im więcej kanałów i stacji telewizyjnych, tym więcej powtórek, jakby już nikt niczego nowego nie był w stanie wymyślić.
Zakładam, że film, czyli słowo połączone z obrazem nadal znajduje odbiorców. Może inaczej: film znajdowałby odbiorców, gdyby chciał i umiał opowiadać o naszym życiu w sposób logiczny i atrakcyjny. Musiałaby się tylko skrzyknąć grupa ludzi, którzy coś umieją i coś im się chce.
Wracając do porównania z „państwem podziemnym” za czasów okupacji niemieckiej, zastanówmy się co twórcom takich filmów grozi obecnie. Dekonspiracja? W dobie powszechnej anonimowości nikt nie musiałby podawać danych osobowych, gdyby nie chciał. Donosicieli można by tropić i eliminować. A krety mogłyby być usuwane, za krecią robotę, też po cichu. Tu pole dla amatorskiego kontrwywiadu, a przy okazji podpowiedź scenariusza.
Dawniej wyprodukowanie filmu kosztowało krocie. Dziś praktycznie można zrobić go za darmo z udziałem sztucznej inteligencji. Wystarczy skrzyknąć ludzi mających coś do powiedzenia i umiejących to przekazać. To jeden ze sposobów zatrzymania pełzającej okupacji zaplanowanej z niemieckim perfekcjonizmem, jak zwykle przez Niemców.
– Pytałaś mnie, czy lubię dowcipy z brodą – powiedział DUCH CZASU. – Pamiętam – odparła Małgorzata.
– To teraz powiedz mi, czy mogą być żarty tak nowe, że nie mogły powstać wcześniej niż w tym roku?
– A to zagadka! Daj przykład.
– Proszę bardzo:
Wsiada lekarz do taksówki i mówi:
− Do szpitala!
− Którego?
− Wszystko jedno, w każdym mam dyżur.
**** *** **
To jest sztuka teatralna, której na deskach jakiegokolwiek teatru nie uświadczycie. Teatry wolą „poprawiać” Szekspira, z nadzieją, że przecież to i tak nikogo nie interesuje. Zainteresowanych „Przerwą w podróży” odsyłam do ulubionej przez Warszawiaków księgarni sklep@multibook.pl,
Zwolennicy wielokulturowości przedstawiają swój program jako zwiększanie różnorodności. Przez różnorodność rozumieją większe zróżnicowanie, a nie to, co przez to słowo rozumieją zwolennicy DEI [Diversity, Equity and Inclusion]— zastąpienie zasługi jakąś definicją przywileju, taką jak rasa, płeć czy preferencje seksualne.
Celem wielokulturowości jest miscegenacja(tzw. małżeństwa lub związki międzyrasowe). Rezultatem jest zanik różnorodności w mieszaninie zrodzonej bez historii, obyczajów, języka i religii. Abstrakcyjny uniwersalizm wielokulturowości pozostaje w sprzeczności z wieloaspektową rzeczywistością odmiennych kultur. Lud jest zakorzeniony w pierwotnym rodzie. Istnieje wspólna dusza, która trwa, i niezależnie od przystosowań zachodzących z biegiem czasu istnieje ciągłość. Łączą ich wspólna historia, przekonania i język.
Wielość ludów oznacza wielką różnorodność. Miscegenacja niszczy różnorodność. W jej miejsce pojawiają się nowi ludzie bez historii. Program miscegenacji został zinstytucjonalizowany w reklamie korporacyjnej, w rozrywce i w literaturze. Białe kobiety są pokazywane z czarnymi mężczyznami. Biali mężczyźni są pokazywani z Azjatkami i Latynoskami. Kim są dzieci? Ciągłość i poczucie więzi, jest czymś niezbędnym dla społeczeństwa i dla ludzkiego szczęścia. Amerykanie wyrażali niepokój, smutek i poczucie pogwałcenia, gdy wracali do swoich rodzinnych miejscowości i zastawali je jako terytoria okupowane, zamieszkane przez ludzi, o których nic nie wiedzieli. To samo poczucie straty odczuwa się, gdy wraca się na farmę dziadków, gdzie spędzało się wakacje, bawiąc się w strumieniach i zbierając jeżyny, winogrona a znajduje się na jej miejscu osiedle mieszkaniowe.
Takie same rodzaje smutku i poczucia straty sprowadziły na nas projekty inżynierii społecznej białych liberałów. Władza Kongresu została osłabiona przez przekazanie jej agencjom regulacyjnym, które z kolei znajdują się w rękach interesów korporacyjnych, które mają regulować. Ochrona konstytucyjna została utracona w pogoni za liberalnymi programami „o dobrych intencjach” oraz „bezpieczeństwem narodowym”. Suwerenność amerykańska została naruszona przez porozumienia międzynarodowe służące utopijnym lub błędnym programom albo po prostu interesom finansowym. Charakter moralny został obniżony przez akceptację pornografii, perwersji seksualnych oraz ordynarnego języka pełnego słowa na „F”, używanego nawet wśród młodych dziewcząt.
Starsze kobiety mówią, że jednym ze skutków feminizmu jest to, iż dzisiejsze randkowanie i małżeństwo nie są tym, czym były kiedyś, lecz polegają na znalezieniu partnera seksualnego, który dostarcza orgazmów. Ludzie nie odczuwają już żadnej dumy ze swojego wyglądu i pokazują się publicznie ubrani w sposób, który zawstydziłby ich przodków. W ciągu mojego życia widziałem, jak dobroć Ameryki usycha. To, co przedstawia się jako postęp, często dokonuje się kosztem Konstytucji. Służby Ochrony Dzieci, których nie było w pierwszych dekadach mojego życia, postawiły się w miejsce władzy rodzicielskiej. Dwunastoletnie Amerykanki biorą tabletki antykoncepcyjne. Możemy powiedzieć, że technologia przyniosła degenerację, co byłoby przyznaniem, że technologia jest wrogiem sumienia moralnego — którym pod pewnymi względami rzeczywiście jest. Dzisiejsza technologia AI eliminuje ludzkie interakcje. Wyobraźmy sobie poczucie utraty więzi i wyobcowania wynikające z konieczności rozmawiania z robotycznymi głosami, z którymi nie można nawiązać ani empatii, ani zrozumienia.
Jako wieloletni przyjaciel libertarianizmu ze względu na jego obronę wolności oraz wieloletni obrońca kapitalizmu ze względu na jego dawną efektywność w alokacji zasobów przyznaję, że pogoń za zyskiem wytworzyła antyludzką technologię, która będzie wspierać i ułatwiać wielokulturowe odcinanie ludów od ich korzeni i pozostawi w miejsce ludzkich społeczeństw pozbawioną korzeni, niezdefiniowaną masę.
Technologia AI jest obca ludzkiemu społeczeństwu. Narzucają ją nam głupcy, którzy wierzą, że ich zyski wzrosną dzięki wyeliminowaniu ludzkiej pracy. Głupcy ci powinni zadać sobie pytanie, kto spośród bezrobotnych, których praca nie jest potrzebna, będzie kupował produkty ich maszyn?
Tego pytania się nie zadaje, podobnie jak nie zadaje się pytania: gdzie są te lepsze miejsca pracy, które rzekomo zajęły miejsce miejsc pracy w amerykańskim przemyśle? Ekonomiści akademiccy są zbyt zajęci debatowaniem nad właściwościami abstrakcyjnych modeli, aby w ogóle to zauważyć. Ważne pytanie brzmi: kto przygląda się kosztom antyludzkiej technologii, kosztom życia ludzi w świecie, w którym nie mają żadnego celu? Kolejne pytanie: w jaki sposób krótkoterminowa chciwość — zyski następnego kwartału — przejęła kontrolę nad gospodarczą organizacją amerykańskiej gospodarki? Jak ogromną porażkę ujawnia to w niezdolności naszych przywódców do myślenia poza zyskami następnego kwartału. Ta sama porażka przenika naszych teoretyków polityki, socjologów i filozofów.
Dlaczego społeczeństwo amerykańskie godzi się na to, by dominowała nad nim antyludzka technologia taka jak AI? Każdy, kto byłby skłonny zbadać takie pytanie, nie byłby w stanie uzyskać finansowania. Tak jak rząd Stanów Zjednoczonych nie jest w stanie wyplątać się ze swojej bezprawnej, niemoralnej pomocy dla wojny Izraela przeciwko Iranowi i muzułmańskiemu Bliskiemu Wschodowi, tak samo nie jest w stanie powstrzymać antyludzkiej technologii, która zastępuje kontakt ludzki kontaktem robotycznym. Już kilka lat temu mieliśmy japońskich mężczyzn poślubiających swoje robotyczne lalki seksualne. Dzisiaj historii naucza się jako dziejów białych grup etnicznych uciskających ludy kolorowe. Niegdyś nauczano jej jako dziejów formowania się ludu, jego rozwoju, ewolucji jego języka i przekonań, które uczyniły go ludem, jego sukcesów i porażek, jego wzlotu i upadku oraz jego wkładu w nieustanne wydobywanie się ludzkości z barbarzyństwa.
Dzisiaj świat zachodni pogrąża się w barbarzyństwie coraz bardziej honorowanym przez Trumpa, „New York Timesa”, CNN, NPR oraz moralnie skorumpowane partie polityczne w całym niegdyś cywilizowanym świecie zachodnim. Dawniej słowo „cywilizowany” miało szerokie znaczenie. Dzisiaj nie oznacza niczego poza społeczeństwem wysoko rozwiniętym technologicznie, niezależnie od tego, czy jest ono cywilizowane. Obserwując całkowity upadek cywilizacji zachodniej, jestem wdzięczny, że w moim wieku nie będę musiał doświadczyć ostatecznego załamania tak jak, w Obozie świętych (The Camp of the Saints),[Jean Raspail 'a md] stary francuski profesor Calgues, który patrzył, jak milion Hindusów na rozpadających się statkach zbliża się do niebronionego śródziemnomorskiego wybrzeża Francji. [Oni nie patrzyli, oni reagowali md]
Upadek może nadejść zarówno od wewnątrz, jak i z zewnątrz. Cywilizacja zachodnia przechodzi oba rodzaje upadku. Dyskutowanie o tym uznaje się za rasistowskie.
===============================
Głębokie to nie jest, ale miło, że już i prostaczkowie w Ameryce to zauważają. O Konecznym autor nie słyszał. Dobrze, że chociaż Raspaila przeczytał. MD
NCZAS.INFO | Książki oraz cenzura i menora. Zdjęcie ilustracyjne. / Foto: Pixabay (kolaż)
„Garbate nosy – kulisy judaizacji”, „Niewolnictwo Słowian”, „Poradnik świadomego narodu”, „Myśli Nowoczesnego Polaka”, czy „Talmud o gojach” i „Protokoły mędrców Syjonu” – m.in. te pozycje oburzyły pewnego społecznika, który dostrzegł je w witrynie jednej z łódzkich księgarni – Klubu Książki Patriotycznej. Poszedł z zawiadomieniem do prokuratury.
Na wystawie działającej w centrum Łodzi księgarni Klubu Książki Patriotycznej łódzki społecznik Stanisław Roszczyk dostrzegł niepokojące go tytuły. Sprawa trafiła do Prokuratury Rejonowej Łódź-Górna.
„W tej sprawie nie mają znaczenia sympatie polityczne. Na antysemityzm i ksenofobię po prostu nie może być miejsca w przestrzeni publicznej, zwłaszcza w Łodzi, w mieście, w którym w czasie Holokaustu zginęła jedna trzecia mieszkańców. Wolność słowa kończy się tam, gdzie zaczyna się szczucie na drugiego człowieka” – grzmiał, cytowany przez radiolodzy.pl.
„Można znaleźć u nas publikacje niewygodne, których próżno szukać w popularnych sieciach. Czytelnik nie musi się z nimi zgadzać, ale powinien mieć możliwość samodzielnego czytania, myślenia czy wyrobienia sobie opinii” – odpowiedział natomiast prowadzący księgarnię Kornel Kapuściński.
O jakie książki chodzi? Na zamieszczonym przez portal Radia Łódź zdjęciu widać m.in. następujące pozycje:
„Gdzie jest mądrość, którą utraciliśmy w wiedzy? Gdzie jest wiedza, którą utraciliśmy w informacji?” – pytał w 1934 roku T.S. Eliot.
1 września 2026 roku pierwsi uczniowie zaczęli się uczyć według nowej podstawy programowej. Czy jednak wyjdą ze szkoły mądrzejsi – albo choćby bardziej wykształceni?
„Reforma26. Kompas Jutra” obejmie klasy I i IV szkoły podstawowej, a w następnych latach – kolejne roczniki.
Nowa podstawa mocno akcentuje kompetencje językowe, matematyczne i cyfrowe, a także krytyczne myślenie, kreatywność i sprawczość. Wyodrębnia sześć interdyscyplinarnych modułów: bezpieczeństwo i obronę, media, filozofię, ekonomię i finanse, klimat oraz kulturę. W szkołach ma być również więcej projektów i doświadczeń edukacyjnych.
Zróbmy to razem!
25 zł
50 zł
100 zł
200 zł
500 zł
Zmiany te nie są jednak tak niewinne, jak mogłyby się z pozoru wydawać. Wystarczy tylko spojrzeć nieco głębiej.
Przykładem jest choćby uchwalona w maju 2026 roku ustawa o prawach i obowiązkach ucznia. Wcześniejsze zasady oceny zachowania odwoływały się do dobra społeczności szkolnej, honoru i tradycji szkoły, piękna mowy ojczystej, godnego zachowania czy szacunku dla innych. W ustawie znacznie większy nacisk położono choćby na przestrzeganie procedur i „ogólnie przyjętych norm społecznych”. Krytycy mówili w tym kontekście o „próżni aksjologicznej”. I trudno odmówić im słuszności.
Ustawa rozszerzała katalog praw ucznia i tworzyła system rzeczników praw uczniowskich na kilku szczeblach. Ostatecznie 2 lipca 2026 roku prezydent Karol Nawrocki ją zawetował, wskazując między innymi na groźbę dalszej biurokratyzacji szkoły.
I dobrze, że tak się stało. Sam fakt uchwalenia podobnych rozwiązań pokazuje jednak, dokąd zmierza myślenie o szkole. Wychowanie ustępuje prawom, procedurom i skargom. Nauczyciel coraz mniej przypomina mistrza i wychowawcę, a coraz bardziej funkcjonariusza pilnującego regulaminu. Nietrudno dostrzec w tym drogę do dyktatu uczniowskich roszczeń i ich lewackich rzeczników. Drogę do świata, w którym już samo podjęcie kwestii wychowania może być traktowane z podejrzliwością.
Postępowe rozmiękczanie szkoły
Krytycy reformy oświaty słusznie zauważają więc, że nie chodzi tylko o kolejne przemeblowanie podstawy programowej. Spór dotyczy samego sensu szkoły.
W dokumentach reformy często przewijają się takie słowa jak sprawczość, dobrostan, inkluzja, kreatywność, współpraca, kompetencje przyszłości, uczenie się przez działanie. I właśnie to słownictwo wiele mówi o kierunku zmian. Coraz częściej pyta się o to, co uczeń powinien umieć zrobić, a coraz rzadziej — co powinien wiedzieć i rozumieć.
Problem rozmiękczania edukacji nie dotyczy tylko podstawówki. Widać go także w szkołach średnich i na uczelniach. W świecie, w którym rzetelne nauczanie i wychowywanie stają się passé, jedynie biurokracja trzyma system w ryzach. Szkoła jutra coraz bardziej przypomina dobrze naoliwioną maszynę: nauczyciele-trybiki stosują właściwe procedury w przepełnionych klasach, relacja mistrz–uczeń zanika, a po zajęciach pedagodzy toną w gąszczu coraz to nowych przepisów.
Do tego dochodzi zachwyt reformatorów nad „uczeniem przez działanie”. Projekty, praca zespołowa i praktyczne zadania mogą oczywiście mieć sens. Gorzej, jeśli zastępują mozolne zdobywanie wiedzy. Wtedy edukacja zaczyna przypominać szkolenie przyszłego pracownika: znajdź informację, rozwiąż problem, pokaż wynik, dogadaj się z zespołem.
Tyle że człowieka nie da się sprowadzić do zestawu kompetencji. Nie istnieje krytyczne myślenie bez wiedzy. Bez niej łatwo zamienia się ono w próżne mędrkowanie i pychę intelektualną – przekonanie, że gładką mową można przykryć nieznajomość rzeczy. Grecy dobrze znali niebezpieczeństwo takiego przekraczania własnej miary. Nazywali je hybris.
Szczególnie złudne jest hasło, że szkołę trzeba nieustannie dostosowywać do „świata przyszłości”. Brzmi efektownie. Tyle że przyszłości nie znamy. Wiemy natomiast, że przez stulecia człowiek potrzebował umiejętności jasnego wyrażania myśli, dobrej pamięci, dyscypliny, charakteru i znajomości własnej kultury. Będzie ich potrzebował również wtedy, gdy dzisiejsze kompetencje przyszłości staną się czymś przestarzałym.
Na tym polega paradoks całej tej reformacyjnej gorączki. Szkoła, obsesyjnie przygotowująca ucznia do przyszłości, może odebrać mu właśnie to, co pozwoliłoby mu zachować niezależność.
Humanistyczne antidotum na kryzys edukacji
Wobec kultu praktyczności i odchodzenia od tradycyjnego kanonu lektur warto zaproponować zupełnie inny ideał. Oparty na humanistyce — rozumianej nie jako kilka przedmiotów dla przyszłych filologów, lecz jako całościowe kształcenie i wychowywanie człowieka przez literaturę, filozofię, historię, języki, muzykę i sztukę.
Ale samo pokazanie alternatywy nie wystarczy, aby odciągnąć ucznia od TikToka. Trzeba dać mu coś więcej. Coś, przy czym TikTok okaże się po prostu mały.
Oto jak mógłby wyglądać taki projekt w idealnej, inspirującej postaci.
Wzorem mogłyby być programy oparte na idei Great Books of the Western World, oczywiście poszerzone o polską klasykę i dopasowane do wieku uczniów. Nie chodzi oczywiście o to, by dziesięciolatek czytał Kanta albo przedzierał się przez tysiąc stron Dostojewskiego. Ale warto go stopniowo w ten świat wdrażać.
W podstawówce można więc zacząć od dobrze opowiedzianych mitów greckich, opowieści biblijnych jako jednego z podstawowych kodów naszej kultury, a także legend, baśni, klasycznej literatury dziecięcej i historii. Potem przyszedłby czas na Homera, tragedię grecką, Szekspira czy polskich klasyków. W szkole średniej można by sięgać po trudniejsze teksty filozoficzne, polityczne i religijne. Studia zaś powinny ten proces rozwijać, a nie zaczynać go od zera.
I nie chodzi przy tym o kolejną listę książek do „przerobienia”. Chodzi o stopniowe zapoznawanie młodego człowieka z najważniejszymi dla naszej cywilizacji dziełami. A warto, bo lektura wielkich powieści pozwala zanurzyć się w innych światach i przeżyć życie bohaterów — często ciekawsze i zawsze inne od naszego. Trudno o lepszą naukę patrzenia na rzeczywistość cudzymi oczami.
Nie są to czcze słowa. Badanie Davida Kidda i Emanuele Castano z 2013 roku wykazało, że po lekturze ambitnej literatury pięknej badani lepiej radzili sobie z zadaniami wymagającymi rozpoznawania stanów psychicznych innych ludzi. Z kolei metaanaliza opublikowana w 2024 roku w „Journal of Experimental Psychology: General” wykazała niewielki, ale istotny pozytywny wpływ czytania fikcji na empatię i zdolność rozumienia stanów psychicznych innych ludzi.
Historia magistra vitae est
To samo dotyczy historii — zwłaszcza dziś. Nauka historii leczy nas z jednej z najczęstszych chorób współczesności: przekonania, że wszystko zaczęło się wczoraj. A przecież propaganda, wojny ideologiczne, kryzysy państw, konflikty pokoleń czy lęk przed zmianami technologicznymi pojawiały się już wcześniej, choć pod innymi nazwami.
Nauka historii Polski zakorzenia nas we wspólnocie narodowej i kształtuje świadomych obywateli. Nauka historii świata pozwala poznać inne perspektywy, ludzi z innych miejsc, epok i cywilizacji. Trudno o lepszą lekcję pokory.
Chcemy, by szkoła uczyła życia? Odsyłajmy uczniów do jego nauczycielki.
Czy piękno zbawi świat? Na pewno edukację
Pamiętajmy też, że homo sapiens to nie AI. Nie tylko myśli, lecz jest też istotą o bogatym życiu emocjonalnym i zmysłowym. Nie lekceważmy tego. A o to także powinna dbać szkoła – od najmłodszych lat.
Jak bowiem pisał C.S. Lewis, „zadaniem współczesnego wychowawcy nie jest wycinać dżungle, lecz nawadniać pustynie”. Dobra szkoła nie powinna więc jedynie ograniczać złych nawyków czy chronić ucznia przed kolejnymi zagrożeniami. Powinna przede wszystkim rozbudzać w nim to, co wartościowe: ciekawość, smak, wyobraźnię, zdolność zachwytu nad tym, co piękne oraz pragnienie poznawania rzeczy większych od niego samego.
Człowiek, który tak naprawdę nigdy nie słuchał Bacha, Mozarta czy Chopina ani nie zatrzymał się przed Rembrandtem, Caravaggiem czy Matejką, traci coś więcej niż kilka nazwisk z historii kultury. Traci okazję do kształtowania uwagi, wrażliwości i smaku.
Sztuka wymaga od nas czasu. Symfonii nie da się przewinąć jak trzydziestosekundowej rolki, jeśli chce się ją naprawdę usłyszeć. Obrazowi należy się przyjrzeć, a nie tylko rzucić na niego okiem. Powieść wymaga od nas wejścia w świat kogoś innego i pozostania w nim przez wiele godzin.
W tym sensie klasyczna kultura jest niemal idealnym przeciwieństwem TikToka. Uczy skupienia zamiast rozproszenia, cierpliwości zamiast natychmiastowej gratyfikacji, hierarchii zamiast strumienia równorzędnych bodźców.
W końcu naszym celem nie jest chyba wychowanie pokolenia cyborgów, sprawnie posługujących się internetem i AI, lecz ludzi zdolnych do empatii, samodzielnego myślenia, rozumienia świata i dokonywania własnych wyborów.
Przywróćmy zatem sztuce należne jej miejsce w edukacji!
A krytyczne myślenie? Uczmy dzieci i młodzież filozofii! To prawdziwa królowa nauk, która przecież od dwóch i pół tysiąca lat uczy pytać, odróżniać argumenty od sloganów, dostrzegać sprzeczności i sprawdzać, co naprawdę wynika z przyjętych założeń. Jeśli chcemy wychować ludzi odpornych na manipulację, Platon może się okazać skuteczniejszy niż niejeden kurs rozpoznawania fake newsów.
Kształtowanie człowieka – prawdziwe zadanie szkoły
Szkoły podstawowe, średnie i uczelnie nie nadążą za każdą zmianą na rynku pracy. I może nawet nie powinny próbować. Mogą za to dać coś znacznie trwalszego: wychować osobę wolną, rozumną i cnotliwą w najlepszym, klasycznym znaczeniu tych słów.
Technologie nadal będą się zmieniać. Jedne zawody znikną, inne powstaną. Dzisiejsze modne umiejętności ustąpią miejsca kolejnym. Pozostanie jednak pytanie, czy człowiek jeszcze potrafi myśleć, odróżniać rzeczy ważne od błahych, rozpoznawać dobro i zło, zachować własny osąd i nie zdawać się tylko na algorytm.
To właśnie taki rozwój człowieka jest najcenniejszą rzeczą, jaką może dać szkoła.
