„Chyba szukałem skruchy” – lekarz z Gazy o izraelskim filmie „NAZA”
15 października 2026 nachdenkseiten
Co dzieje się w umysłach ludzi, którzy zabijają cywilów, a potem po prostu wracają do swojego codziennego życia? To pytanie nurtowało palestyńskiego lekarza, dr. Ezzideena Shehaba, po obejrzeniu izraelskiego filmu dokumentalnego „NAZA”, w którym członkowie izraelskiego aparatu wojskowego i wywiadowczego opowiadają o swoich działaniach w Strefie Gazy.
=============================================
13 października dr Ezzideen Shehab, palestyński lekarz i pisarz z Gazy, opublikował na X tekst o swoich reakcjach jako Palestyńczyka na film dokumentalny „NAZA” . Podczas wojny dr Shehab pracował jako lekarz pogotowia ratunkowego w szpitalach w północnej Gazie i założył klinikę Al-Rahma, która zapewnia bezpłatną opiekę medyczną ludności cywilnej.
W filmie „NAZA” izraelscy filmowcy Yuval Abraham i Rachel Szor analizują mechanizmy i osoby stojące za izraelskimi nalotami i zabijaniem cywilów w Strefie Gazy. Reżyserzy przedstawiają anonimowe wywiady z 24 izraelskimi oficerami wywiadu, w których dzielą się spostrzeżeniami na temat ich działań.
Źródło: Zrzut ekranu z YouTube
Prezydent Izraela Benjamin Netanjahu wzywa obecnie do ścigania osób, z którymi przeprowadzono wywiady, w Izraelu – nie za zbrodnie wojenne opisane w filmie, ale za to, że ich zeznania zaszkodziły „izraelskim interesom dyplomatycznym i bezpieczeństwa”. Film wywołał poważny skandal w Izraelu i odbił się szerokim echem na arenie międzynarodowej. Reakcja dr. Shebaba na film z palestyńskiej perspektywy przyciągnęła znaczną uwagę i do momentu publikacji film został wyświetlony na kanale X prawie 300 000 razy.
Za uprzejmą zgodą autora publikujemy jego tekst w tłumaczeniu na język niemiecki:
Wczoraj oglądałem NAZA.
1/
Wczoraj obejrzałem film „Naza”. Nie po to, żeby dowiedzieć się, co się wydarzyło w Gazie.
Pochodzę stamtąd. Jestem jedną z ofiar tej wojny, jednym z jej świadków i jednym z tych, którzy zapłacili cenę, która nigdy się nie skończy, nawet gdy sama wojna się skończy.
Nie potrzebowałem filmu, który opowiadałby mi o tym, jak całe dzielnice miasta były niszczone, jak bombardowano budynki mieszkalne, gdy ludzie wciąż byli w nich obecni, albo jak rodziny były zmuszane do opuszczania swoich domów, nie wiedząc, dokąd się udać.
Nie potrzebowałem też, żeby ktoś opowiadał mi o głodzie. Przeżyłem go dwa razy, ze wszystkimi jego upokorzeniami, w najdrobniejszych szczegółach.
Albo głodujący ludzie, którzy ginęli próbując dotrzeć do miejsc absurdalnie nazywanych „punktami dystrybucji żywności”.
Wiem to wszystko. Byłem tam.
2/
Poszedłem tam z innym pytaniem w głowie.
Jak to możliwe, że ludzie, którzy odziedziczyli pamięć o Holokauście, znajdują tak wiele sposobów na usprawiedliwianie okrucieństw wobec innego narodu?
Jak ktoś, kto odziedziczył pamięć o byciu ofiarą, może bronić działań tych, którzy zadają cierpienie?
Czy kiedykolwiek odczuwają szczerą skruchę? Czy rozumieją, co zrobili? Czy wstydzą się, kiedy o tym mówią?
A gdybym pewnego dnia spotkał któregoś z nich, czy odważyłby się spojrzeć mi w oczy?
Jak oni mogą spać w nocy?
Jak człowiekowi udaje się tak całkowicie uciszyć swoje sumienie? I właśnie dlatego ten film jest dla mnie tak ważny.
Świat od dawna słyszał świadectwa palestyńskich naocznych świadków. Sam spędziłem znaczną część tej wojny opowiadając ludziom o tym, czego byłem świadkiem. Ale tym razem słuchamy ludzi, którzy byli częścią samego systemu wojskowego. Mówią o swoich decyzjach, działaniach i o tym, jak postrzegali nasze życie i naszą śmierć.
Dlatego nie zgadzam się z tymi, którzy krytykują film za to, że poświęca więcej miejsca głosom Izraelczyków niż Palestyńczyków.
Nie potrzebuję izraelskiego żołnierza, żeby mi powiedział, że to, przez co przeszedłem, było prawdziwe. Wiem, że to było prawdziwe. Byłem tam.
Ale chcę usłyszeć, jak wyjaśnia, co zrobił. Chcę zrozumieć, jak udaje mu się to przed sobą usprawiedliwić.
Wypowiedź sprawcy nie staje się ważniejsza od wypowiedzi ofiary tylko dlatego, że pochodzi od niego. Może jednak ujawnić coś, czego ofiara nigdy nie mogła zobaczyć: co działo się po drugiej stronie, gdy staraliśmy się przeżyć.
3/
Od czasu opuszczenia Strefy Gazy staram się żyć ze wspomnieniami, które ze sobą przywiozłem.
Próbuję prowadzić normalne życie. Próbuję nauczyć się spać, nie powracając tam mentalnie, siedzieć wśród ludzi, nie widząc twarzy tych, których już nie ma, ani miejsc, które już nie istnieją.
Jednak oglądając film, uświadomiłem sobie, jak bardzo się myliłem, sądząc, że opuszczenie Gazy może oznaczać porzucenie tych wspomnień.
W grudniu 2023 roku izraelska armia nakazała nam ewakuację z terenu, na którym się znajdowaliśmy. Nie był to tylko komunikat czy ostrzeżenie.
Granaty rozbiły ściany naszego domu. Potem spadły na ulicę przed nami, gdy moja matka i ja próbowaliśmy uciec.
Wiedzieliśmy, że musimy wyjechać. Nie wiedzieliśmy jednak, dokąd możemy pójść.
Wojsko zdawało się być wszędzie. Nie było bezpiecznej drogi i nikt nie powiedziałby nam, gdzie mamy się zwrócić.
Zaczęliśmy biec.
Co kilka metrów kule uderzały w ścianę przed nami i zdaliśmy sobie sprawę, że nie możemy iść dalej.
O tym, gdzie wolno nam było chodzić, dowiedzieliśmy się z kul, które do nas strzelano.
Nikt nam niczego nie wyjaśnił. Nie było żadnych znaków, żadnych linii na ziemi. Musieliśmy szybko zrozumieć, bo jeden błąd mógł nas kosztować życie.
Wspomnienie tego dnia powróciło bardzo wyraźnie, gdy jeden z żołnierzy w filmie powiedział, że nie było dnia, żeby ktoś nie zginął.
Mówił o ustalonej „wyimaginowanej linii”. Każdy, kto ją przekroczy, zostanie zabity.
Yuval Abraham zapytał go, skąd ludzie mają wiedzieć, gdzie przebiega ta linia.
Odpowiedział, że „nauczą się tego w trudny sposób”. Że muszą się tego nauczyć poprzez krew.
4/
Przez krew!
Te słowa utkwiły mi w pamięci. Bo to był dokładnie ten sam język, w którym do nas mówili.
Po raz pierwszy zrozumiałem, co wydarzyło się tamtego dnia z perspektywy drugiej strony.
Biegaliśmy po ulicach próbując ratować życie, podczas gdy gdzieś byli ludzie, którzy wierzyli, że strzelanie do nas jest całkowicie akceptowalnym sposobem pokazania nam, gdzie mamy prawo przebywać.
Dla niego była to wyimaginowana linia bezpieczeństwa. Dla nas stanowiła różnicę między życiem a śmiercią, między zrobieniem kolejnego kroku a niemożnością zrobienia kolejnego.
Następnie ten sam żołnierz wspomniał o 140 zabitych osobach. Powiedział, że wszyscy to cywile.
Filmowiec zapytał go ponownie, jakby nie mógł uwierzyć w to, co usłyszał. Czy żaden z nich nie miał przy sobie broni?
Nie, odpowiedział żołnierz. Nikt z nich nie był uzbrojony. Sto czterdzieści osób.
Ciągle rozmyślałem o tym, jak często słyszeliśmy po nalocie bombowym, że armia obrała sobie za cel „zagrożenie”, „podejrzanego” lub „obszar operacyjny”.
Ile osób może zniknąć za takimi słowami?
Ile istnień można przedstawić tak, jakby nic nie znaczyły?
Potem pojawiła się historia o dziecku. Żołnierz powiedział, że widział dziecko na zdjęciach, jak wchodziło na zakazaną strefę.
Nie wiedzieli, po co tam poszedł. Nic nie robił. Po prostu tam był.
I tak go zastrzelili.
Dziecko zostało zabite, ponieważ nie wiedziało, że uzbrojeni ludzie narysowali wyimaginowaną linię i uznali, że każdy, kto ją przekroczy, zasługuje na śmierć.
Nie został zabity za coś, co zrobił. Został zabity za coś, o czym nie wiedział.
Od czasu, gdy obejrzałem ten film, myślałem o tym dziecku.
Czy szukał rodziców? Czy się zgubił? Czy próbował znaleźć drogę do domu? Czy w ogóle wiedział, że ktoś go obserwuje, że gdzieś ktoś może odebrać mu życie naciśnięciem przycisku?
Nikt tego nie wie.
Ale znam dzieci z Gazy. Wiem, jak błąkają się wśród gruzów domów, szukając wody, jedzenia albo kogoś, kogo zgubiły.
A kiedy myślę o dziecku, które może zostać zabite tylko dlatego, że znalazło się w niewłaściwym miejscu, nie znajduję innego słowa niż barbarzyństwo.
Źródło: Zrzut ekranu z YouTube
5/
Potem Yuval zapytał o ciała.
Ciała cywilów zabitych w tych rejonach. Ciała ludzi, którzy nie wiedzieli, gdzie kończy się droga, po której mogli chodzić.
Żołnierz milczał przez chwilę. Potem powiedział, że zjadły je psy.
Wyjaśnił, że sam nie mógł być świadkiem tego zdarzenia, ale inni, którzy mu towarzyszyli, widzieli, jak psy zjadały ciała.
Filmowiec zapytał, czy nie mógł czegoś powiedzieć. Żołnierz odpowiedział, że to nie jego zadanie.
Jego odpowiedzialność miała charakter czysto techniczny. Nie powinien wyrażać opinii moralnych.
Wyobraź to sobie.
Wiedzieć, że ludzie są zabijani, że ich ciała są zostawiane psom na pożarcie, i wierzyć, że sprzeciwianie się temu wykracza poza zakres obowiązków zawodowych.
Nie mogłem przestać myśleć o jego odpowiedzi.
Od kiedy człowiek potrzebuje pozwolenia przełożonego, żeby mieć sumienie?
Pomyślałem o procesach norymberskich i słowach, które świat usłyszał po zbrodniach nazistowskich:
„Po prostu wykonywaliśmy rozkazy”.
Te słowa nie wystarczyły, by uwolnić ludzi, którzy je wypowiedzieli, od odpowiedzialności. A jednak teraz słyszymy coś jeszcze bardziej bezwzględnego.
Odpowiadam za stronę techniczną. Aspekt moralny nie jest moją odpowiedzialnością.
Jakby przestępstwo stało się mniej poważne, gdy podzielimy je na mniejsze zadania.
Jedna osoba obserwuje. Druga wybiera cel. Trzecia udziela pozwolenia. Czwarta naciska przycisk. I na końcu ktoś ginie.
Potem każdy z nich wraca do domu, być może wierząc, że nie zrobił nic więcej poza tą małą częścią, o którą został poproszony. Ale ta osoba nadal nie żyje.
I nie mogę powstrzymać się od zadania sobie pytania: Kto zatem ponosi odpowiedzialność za jego śmierć?
6/
Było jeszcze coś, co miałem nadzieję znaleźć w ich zeznaniach. Chciałem wiedzieć, co im przeszło przez myśli.
Czy myśleli o ludziach, których zabili? Czy ich twarze kiedykolwiek im się przypomniały? Czy te wspomnienia przenieśli na co dzień? Czy coś się w nich zmieniło?
Jeden z żołnierzy powiedział, że kiedyś odwiedził Polskę i zastanawiał się, jak niemieckiemu społeczeństwu udało się przetrwać po tym wszystkim, co zrobiło.
Później odkrył, jakie to może być łatwe.
Można zawalić sprawę w jakimś miejscu, a potem tego samego wieczoru znowu zacząć myśleć o prywatnej randce.
Inna osoba powiedziała coś, czego prawdopodobnie nigdy nie zapomnę: „Zburzyłem budynek, a potem poszedłem na piwo ze znajomymi tego samego wieczoru”.
Nie wiem, jak ubrać w słowa to, co poczułem, gdy to usłyszałem.
Jeszcze nie nauczyłem się przespać ani jednej nocy bez powrotu myśli do wojny. A on siedział tam, opowiadając o tym, jak zburzył blok mieszkalny, a potem spędził zupełnie normalny wieczór z przyjaciółmi.
Jakby nic się nie stało. Jakby nikogo tam nie było.
7/
I nagle przyszła mi do głowy myśl, od której nie mogłem się uwolnić. Czy budynek, o którym mówił, mógł być domem mojej rodziny?
Dom, który został zbombardowany 12 października 2023 r. i w którym zginęło 42 członków mojej rodziny?
Czy mogło być tak, że podczas gdy my szukaliśmy wśród gruzów naszych bliskich, podczas gdy opłakiwaliśmy zmarłych, ten, który ich zabił, siedział gdzieś i pił piwo ze swoimi przyjaciółmi?
Nie wiem, kto zbombardował dom mojej rodziny. Nie wiem, co zrobił potem. Ale myśl, że to mogło się stać, przyprawiała mnie o mdłości.
Czy choć przez chwilę pomyślał o tym, co zostawił za sobą? Czy kiedykolwiek wyobrażał sobie, że są rodziny, które spędzą resztę życia, żyjąc z konsekwencjami tego, co zrobił w ciągu kilku minut?
W tym domu mieszkała moja babcia. Podobnie jak moi wujkowie, zarówno ze strony ojca, jak i matki, ich synowie, córki i ich dzieci.
To byli ludzie, których znałam. Ludzie, których kochałam. Ludzie, z którymi spędziłam lata swojego życia.
Wciąż pamiętam ich głosy i twarze. Pamiętam drobne rzeczy, codzienne chwile, które dzieliliśmy, szczegóły, które dla innych mogą nic nie znaczyć, ale których ja nie potrafię zapomnieć.
Dla tego, kto zbombardował dom, prawdopodobnie był to po prostu kolejny zniszczony budynek. Kolejna misja zakończona sukcesem.
Ale dla mnie ten dom oznaczał koniec pewnego etapu mojego życia.
Minęły trzy lata, a ja wciąż wracam myślami do tego dnia. Wciąż próbuję nauczyć się żyć z jej nieobecnością.
8/
Ale bardziej niż fakt, że udało im się wrócić do normalnego życia, rozzłościło mnie coś innego.
Niektórzy z nich nie mówili o zabijaniu jako o czymś, do czego zostali zmuszeni. Mówili o tym jako o czymś, co sprawiało im przyjemność.
Jeden z uczestników powiedział, że żołnierze mówili o tym, jak bardzo im się podobało, gdy sytuacja się zaostrzała. Że to była „zabawa, prawdziwa zabawa”.
Długo i intensywnie rozmyślałem nad tymi słowami. Widziałem wystarczająco dużo śmierci podczas mojej pracy w szpitalach w Gazie. Widziałem umierające na moich oczach dzieci. Widziałem znikające rodziny i ludzi, których tak desperacko próbowaliśmy uratować, ale nie mogliśmy.
Widziałem więcej cierpienia, niż kiedykolwiek sądziłem, że jest możliwe. Ale nigdy nie potrafiłem pojąć, jak ktokolwiek może czerpać z tego przyjemność. Zabicie drugiego człowieka jest wystarczająco straszne. Ale czerpać z tego przyjemność?
To jest okrucieństwo, którego nie potrafię pojąć.
Jeszcze bardziej zaniepokoiło mnie stwierdzenie jednego z uczestników, że wiele osób, które dopuściły się tych czynów, nie należało do skrajnej prawicy.
To byli ludzie z Tel Awiwu, ludzie o umiarkowanych poglądach lewicowych. Ciągle o tym myślałem.
Czasami zakładamy, że ludzie zdolni do takich czynów musieli od początku być ekstremistami. Ale co, jeśli są po prostu zwykłymi ludźmi?
Ludzie, których możemy spotkać na uniwersytecie lub w kawiarni. Ludzie, którzy mogą siedzieć naprzeciwko nas i rozmawiać o pokoju, o sprawiedliwości, o prawach człowieka.
Jak ktoś może być miły dla swoich przyjaciół, kochać swoją rodzinę i wierzyć w prawa człowieka, a jednocześnie akceptować fakt, że dziecko może zostać zabite, bo przekroczyło granicę, której samo nie dostrzega?
Co dzieje się z sumieniem człowieka, gdy człowieczeństwo innej osoby staje się czymś, co może on po prostu zignorować?
9/
Wyszedłem z kina z wściekłością, której nie czułem od bardzo dawna. Nie poszedłem dowiedzieć się, co się stało w Gazie. Już tam byłem. Widziałem wystarczająco dużo.
Pojechałem tam, bo chciałem zrozumieć, jak ludzie, którzy to zrobili, potrafią dalej żyć ze swoimi przekonaniami.
Jak mogli usprawiedliwiać zabijanie? Jak mogli przekonać samych siebie, że to, co robią, jest normalne? I jak niektórzy z nich mogli w ogóle czerpać z tego przyjemność?
Chyba szukałem skruchy.
Być może chciałem usłyszeć, jak jeden z nich mówi, że w końcu zrozumiał – nawet jeśli zajęło mu to zbyt dużo czasu – co zrobił.
Ale nie znalazłem odpowiedzi, której szukałem. Zamiast tego wyszedłem z pytaniami, które przeraziły mnie jeszcze bardziej.
10/
Wyszedłem z kina, ale nie mogłem wrócić do swojego życia. Szedłem ulicami Madrytu przez ponad pięć godzin. Całe pięć godzin.
Nie wiedziałem, gdzie jestem ani dokąd zmierzam. Ledwo zdawałem sobie sprawę z otaczających mnie ulic. Patrzyłem prosto przed siebie, ale wciąż nie mogłem dostrzec, co tam jest.
Po prostu biegłam dalej. Ale nie widziałam Madrytu. Widziałam Gazę. Widziałam przed sobą grudzień 2023 roku, kiedy biegłam z matką pod ostrzałem, nie wiedząc, dokąd możemy uciec.
Wyobrażałem sobie czasy głodu, gdy nie będziemy w stanie znaleźć nawet jednego bochenka chleba, aby się nim podzielić.
Zobaczyłem szpitale i dzieci, których nie udało mi się uratować.
I raz po raz moje myśli wracały do 13 października. Do domu mojej rodziny. Do ludzi, których straciłam tego dnia.
Wyszedłem z kina, ale tak naprawdę nie zostawiłem filmu za sobą. I być może, w jakiejś części mnie, nigdy tak naprawdę nie opuściłem Gazy.
11/
Od czasu opuszczenia Gazy próbuję nauczyć się żyć na nowo.
Próbuję zaakceptować, że teraz mogę wyjść na spacer bez obawy, że wybuchnie granat, że mogę zrobić zakupy spożywcze, nie ryzykując życia i że mogę wrócić do domu wiedząc, że mój dom nadal będzie tam, gdzie go zostawiłem.
To takie codzienne rzeczy. A jednak wciąż uczę się w nie wierzyć.
Ale po tych pięciu godzinach marszu przez Madryt stało się dla mnie jasne coś, do czego nie chciałam się przyznać od przyjazdu do Europy. Opuściłam Gazę, zabierając ze sobą jedynie swoje ciało.
Nie wiem, czy kiedykolwiek będę w stanie zostawić to wszystko za sobą. I nie jestem nawet pewien, czy chcę to wszystko zostawić za sobą.
Jak mogłem zapomnieć o ludziach, których kochałem? Jak mogłem kiedykolwiek pogodzić się z faktem, że ich życie tak się skończyło?
Czasami mam wrażenie, że jeśli uda mi się przeżyć cały dzień, nie myśląc o nich, stracę ich jeszcze więcej.
Jakby zapomnienie, nawet na jeden dzień, było innym rodzajem straty.
A czasami nie pragnę niczego bardziej, niż móc spać i jej nie widzieć.
Nie wiem, jak pogodzić te dwa uczucia. Są ze mną każdego dnia.
Ezzideen Shehab jest również autorem książki „Pamiętnik młodego lekarza”.
