W nocy 7 września 2026 roku w wieku 82 lat zmarł ks. Stanisław Małkowski, działacz opozycji demokratycznej i kapelan “Solidarności”. Szczegóły pogrzebu zostaną podane w późniejszym terminie
Ks. Stanisław Małkowski był działaczem opozycji demokratycznej, kapelanem “Solidarności”, ale też socjologiem i publicystą. Urodził się 29 lipca 1944 roku w Woli Korytnickiej koło Węgrowa. Był absolwentem Wydziału Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego. Do Wyższego Metropolitalnego Seminarium Duchownego w Warszawie wstąpił w 1970 roku, a święcenia kapłańskie otrzymał cztery lata później, 22 grudnia 1974 roku, z rąk biskupa pomocniczego warszawskiego Zbigniewa Kraszewskiego.
Jako wikariusz i rezydent posługiwał w parafiach warszawskich i pozawarszawskich m.in. w parafii Bożego Ciała na Kamionku, w Skierniewicach, Ząbkach, w parafii św. Jozafata w Warszawie i parafii Matki Bożej Królowej Świata w Warszawie. W połowie lat siedemdziesiątych wstąpił do nowicjatu w Zakonie Kaznodziejskim (Dominikanie), ale po roku powrócił do posługi kapłana diecezjalnego.
Od lat 60. XX wieku był zaangażowany w działalność opozycyjną, za którą Służba Bezpieczeństwa wielokrotnie go zatrzymywała i przesłuchiwała.
W seminarium poznał ks. Jerzego Popiełuszkę, z którym się zaprzyjaźnił, a później został jego współpracownikiem. Od 1982 roku wraz z ks. Popiełuszką odprawiał słynne Msze Święte w intencji Ojczyzny w kościele św. Stanisława Kostki na warszawskim Żoliborzu.
11 listopada 2021 roku ks. Stanisław Małkowski został uhonorowany przez Prezydenta RP Andrzeja Dudę Orderem Orła Białego. Najwyższe odznaczenie państwowe duchowny otrzymał „w uznaniu znamienitych zasług w pracy duszpasterskiej, za bohaterską postawę kapelana „Solidarności” wspierającego słowem i czynem walkę o Polskę niepodległą i sprawiedliwą, stojącego po stronie dobra i prawdy w obronie niezbywalnych praw człowieka”.
Od lipca 2022 roku jako emeryt zamieszkał w domu rodzinnym na terenie Diecezji Warszawsko-Praskiej. [Nie, od „zawsze” mieszkał w swoim domu na Saskiej Kępie… MD]
=============================
To dane Archidiecezji Warszawskiej.
Muszę więc dodać ukryte przez nich:
Na liście SB „do odstrzału” w latach 80-tych był pierwszy, przed ks. Jerzym Popiełuszką. Ale jakoś im „nie wyszło”. Szybko i daleko odszedł od „michniko-kuroni”. Był bardzo źle widziany przez urzędników kurii za swe odważne, bardzo pobożne, patriotyczne kazania, tak przed, jak i po 1989-tym. . No i bardzo nie lubił, unikał „novusa„. Nie dawali Mu parafii. Usunięto go z pracy w parafii św. Patryka na Gocławiu, gdzie był księdzem wspomagającym. W diecezji warszawsko-praskiej, na terenie której mieszka, decyzją kurii odebrano mu prawo głoszenia kazań, prawo spowiadania oraz przyzwolono mu jedynie na odprawianie mszy świętych koncelebrowanych w parafii na Saskiej Kępie.
M. inn. był „zesłany” jako pomocnik księży na cmentarz „Wólka Węglowa”, gdzie przez tamtejszych był brutalnie pomiatany. Żartował: „poznaję tyle nowych twarzy”… Czasem był zmuszany do dodatkowej, wielogodzinnej pracy, gdy szefowie mieli, nie kryjąc się, wielogodzinny bibki pederastyczne.
Wręczałem Kanclerzowi Metropolii Warszawskiej pokorne [bardzo] pismo wiernych, by przewrócić Księdza do którejś z parafii Starego Miasta, czy Śródmieścia. Gdy usłyszał, o kogo chodzi, zobaczyłem „stalowy” błysk w oczach dostojnika – i usłyszeliśmy natychmiastową odmowę.
=============================================
W tym czasie świeccy pracownicy tego cmentarza donosili z przerażeniem o pederastycznych orgiach tam się zdarzających. Relacje te zostały przekazane do Kurii Metropolitalnej, bez SKUTKU.
========================================
Był kapelanem Gaudium Vitae, organizacji opiekującej się samotnymi, porzuconymi i bezradnymi matkami.
Był kapelanem Ruchu Jednomandatowych Okręgów Wyborczych.
Ofiarnym kapelanem więźniów, wysyłał im mnóstwo czasopism [widziałem u Niego w domu, jak godzinami pakował]. Wysyłał złodziejom, mordercom, gwałcicielom. „Ale tylko tym, którzy mnie o to proszą” – wyjaśniał. – Łapownikom, defraudantom też? – pytałem żartobliwie. Pomyślał: – a tak, dyrektorom też..,” MD
Współzałożyciel i kapłan Krucjaty Różańcowej za Ojczyznę.
==========================
Od 1982 roku wraz z ks. Popiełuszką odprawiał słynne Msze Święte w intencji Ojczyzny w kościele św. Stanisława Kostki na warszawskim Żoliborzu.
Złożenie wieńca przy włocławskiej tamie, gdzie 30 października 1984 roku wyłowiono z zalewu na Wiśle ciało ks. Jerzego Popiełuszki, fot. PAP/Jerzy Kośnik
=====================================
W 2006 roku prezydent Lech Kaczyński uhonorował go Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.
11 listopada 2021 roku ks. Stanisław Małkowski został uhonorowany przez Prezydenta RP Andrzeja Dudę Orderem Orła Białego. Najwyższe odznaczenie państwowe duchowny otrzymał „w uznaniu znamienitych zasług w pracy duszpasterskiej, za bohaterską postawę kapelana „Solidarności” wspierającego słowem i czynem walkę o Polskę niepodległą i sprawiedliwą, stojącego po stronie dobra i prawdy w obronie niezbywalnych praw człowieka”.
W opublikowanej pod przydługim tytułem „Polskie biesy. Tom 1, XVIII wiek. Wrogie przejęcie i zbrodnie założycielskie” rozmowie z Janem Taturą europoseł Grzegorz Braun dokonuje bezprecedensowej rozprawy z własną grupą społeczną: inteligencją.
Jeżeli nie jest to radykalna próba uwiarygodnienia się w oczach elektoratu, mamy do czynienia z manifestem politycznym katolickiego tradycjonalisty, jakiego w Polsce nie było.
Może on doprowadzić do białej gorączki „Gazetę Wyborczą” tak samo jak słuchaczy Radia Maryja oraz wpędzić w popłoch episkopat Polski. To ostatnie akurat nie jest trudne, ponieważ słowo „popłoch” zdaje się charakteryzować sposób reagowania tego szacownego gremium.
Braun uderza w sploty słoneczne oraz w największe świętości polskiego inteligenta. „Polska inteligencja jest specyficznym reliktem przeszłości – ale bez perspektyw na przyszłość innych niż związane z utrzymaniem etatyzmu i klientelizmu. Inteligencja jest de facto chłopstwem pańszczyźnianym – pozbawionym własności, a przywiązanym dzisiaj do etatów i do kredytów. Do etatów, jeśli nie państwowych to korporacyjnych, co na jedno w skutkach wychodzi – mając bowiem wybujałe przeświadczenie o własnej niezależności i przywiązaniu do wolności, inteligencja jest ostoją zniewolenia jako klasa ukonstytuowana i integrująca się na bazie kanonicznych przesądów inteligenckich: demokratyzmu (antymonarchicznego), etatyzmu (socjalistycznego). Modernizmu (religijnego), pacyfizmu (hoplofobicznego), a jednocześnie judeoidealizmu (anty-antysemityzmu) i insurekcjonizmu (dziś przede wszystkim antyrosyjskiego)” (str. 103). Mocniej chyba nie można było zaznaczyć, że inteligencka wolność to jedynie pusta konotacja, pod którą kryje się brak samodzielności i niezależnych źródeł utrzymania.
Kielnie i fartuszki
Tytułowe „wrogie przejęcie” oznacza przechwycenie świadomości narodowej przez nową klasę społeczną, uzurpującą sobie prawo rządu polskich dusz. Okazji dostarczyła wymęczona przez masonów u Klemensa XIV kasata zakonu jezuitów w 1773 roku. Umożliwiła ona uwłaszczanie się Komisji Edukacji Narodowej na zakonnym majątku Towarzystwa Jezusowego i produkcję nowych elit w myśl postępowych haseł. Hasła fabrykowała „jakobińska farma trolli”, czyli kołłątajowska „Kuźnica” finansowana kwotą 60 milionów franków, przeznaczonych według Brauna ze skarbu rewolucyjnej Republiki Francuskiej na „interes Braci Warszawskich”. A interesem tym według słów samego Hugo Kołłątaja było „obalanie tronów i ołtarzy”. Jak bowiem tłumaczy rzecz Braun: „Wielkiej Rewolucji Antyfrancuskiej potrzebna była dywersja na tyłach – przekierowania działań koalicji kontrrewolucyjnej Austrii, Prus i Rosji na inny teatr wojenny. Padło na nas – polscy patrioci, agenci lóż i pożyteczni idioci z największym zapałem zabrali się za realizację tego scenariusza […] I ta operacja udaje się doskonale – w latach 1791 – 1795 trwają nad Wisłą de facto intensywne działania osłonowe rewolucji nad Sekwaną” (str. 248).
Ponieważ rząd dusz był przejmowany od katolickiego kleru, dlatego „polskie biesy” musiały się początkowo uwiarygodniać jako duchowni lub świeccy katolicy. „Rewolucja niszcząc istotę starego, tradycyjnego porządku, bardzo skrzętnie stara się zachować jego fasadę. I stąd dążenie do tego, żeby księża nadal nazywali się księżmi, chociaż będą w istocie sprotestantyzowanymi, zmasonizowanymi agitatorami” (str. 28). Bohaterowie na czele z przewodnim czarnym charakterem gawędy i „człowiekiem znikąd” Hugo Kołłątajem, Stanisławem Staszicem, braćmi Ignacym i Michałem Potockimi, Franciszkiem Zabłockim, Wojciechem Bogusławskim, Janem Kilińskim, Tadeuszem Kościuszką, wdrażają spóźniony w Polsce o dobre 200 lat program swoistego protestantyzowania Kościoła polskiego oraz samych Polaków.
„Energicznie bez ceregieli i bez skrupułów realizowana ‘protestantyzacja’ dokonuje się w całym szkolnictwie – wystarczy kilka lat, a już wylęgają się na świat kolejne mioty […] tych oświeconych hunwejbinów. To oni będą przeprowadzać rewolucję 3 Maja, będą rozpętywać insurekcję kościuszkowską i będą tworzyć ten raj oświeconych biurokratów, zakładać zręby tej przyszłej idylli urzędników – ze szczególnym uwzględnieniem urzędników podatkowych. Czyli Księstwo Warszawskie i Królestwo Kongresowe – to są właśnie dzieci Komisji Edukacji Narodowej. Więc hasło ‘protestantyzacja’ znajduje w projekcie spełnienie bardzo bliskie zachodniego ideału i oryginału, a niekiedy najzupełniej dosłowne” (str. 134). Takie źródło ma zatem klasa społeczna, którą Braun chce wysłać do wszystkich diabłów.
Późne wnuki
Masońskie tradycje Kuźnicy przejmuje cała XX-wieczna lewica polska, od sanacji, przez PRL, po post-PRL. Ciężko jest znaleźć środowisko zupełnie nie przyznające się do tradycji kołłątajowskich. W II RP symbolem może być Tadeusz Boy – Żeleński i ze swoją misją uświadamiania a w PRL stalinowsko – bierutowska „Kuźnica” z jej reformami nauki i oświaty. „System KEN został w PRL podniesiony do rangi dogmatycznej. Wzorzec kołłątajowskiej ‘reformy’ UJ został zaaplikowany z jeszcze większą mocą – a ukoronowaniem tego dzieła była likwidacja na przełomie lat 40. i 50. XX wieku dwóch zacnych instytucji naukowych o prywatnym i społecznikowskim rodowodzie: Towarzystwa Naukowego Warszawskiego i krakowskiej Polskiej Akademii Umiejętności, z których po upaństwowieniu stworzono jedną instytucję: Polską Akademię Nauk. Otóż PAN […] to jest właśnie ni mniej, ni więcej, kołłątajowsko-stalinowski kołchoz dla profesury.
To nie jest krzywdząca kogokolwiek inwektywa, tylko rzeczowe określenie, oddające historyczną genezę i aktualny stan rzeczy, jeśli chodzi o dominujący paradygmat” – jak bezlitośnie podsumuje reformy oświaty i nauki w PRL-u Braun (str. 245). Nie zabraknie również wątku masońskiego. „Jego agendy jak Instytut Badań Literackich – był również niejako etatowym matecznikiem masonerii, która w PRL, mimo formalnych ograniczeń, miała się całkiem nieźle” (tamże). W znajdującym się nota bene w Pałacu Staszica IBN „miała swój matecznik loża Kopernik z […] Janem Józefem Lipskim na czele” (str. 34) a jeden z etatów „przypadał mamie panów Kaczyńskich – co otwiera wdzięczne pole do pogłębionych i poszerzonych badań nad ciągłością i nieciągłością elit państwowych w Polsce” (tamże).
Opisywane przez Brauna procesy skutkowały tym, że inteligencja polska w większej części była i jest niewierząca. „Biskupi i księża polscy byli w ogromnej części chłopskimi synami. To była jedyna naprawdę wierząca warstwa w Polsce. To był kościół ludowy”. („Między Logiką a Wiarą. Z Józefem M. Bocheńskim rozmawia Jan Parys”, 1992, str. 185). Oryginalny polski wkład do katolicyzmu: „Gorzkie żale” i „Godzinki o Niepokalanym Poczęciu NMP” dla inteligencji są najwyżej przejawem folkloru jeśli nie obskurantyzmu. Wytworzony dualizm oświeconych, niereligijnych elit oraz religijnych, nieoświeconych mas, widoczny jest bez problemu w dzisiejszych podziałach politycznych.
Nie kto inny jak Jarosław Kaczyński stwierdził w chwili szczerości, że w gruncie rzeczy utożsamia się z wykształconym elektoratem wielkich miast Platformy Obywatelskiej. Wychowany w „mateczniku loży Kopernik” prezes Prawa i Sprawiedliwości niemalże z obrzydzeniem zagospodarowuje pozostawiony mu, ale obcy jego wrażliwości i światłym poglądom, parafialno – prowincjonalny grajdół. Istniejący obustronny dystans podkreślił swego czasu o. Tadeusz Rydzyk, ostrzegając przed prezydencką rodziną Kaczyńskich słowami: „nie należy mylić szamba z perfumerią”. Czy zatem kogokolwiek może zaskakiwać poziom obłudy masońsko sformatowanych pijarowców PIS-u, obecny w narracji „dobrej zmiany” dla niedorosłego narodu?
Z jednej strony „katolikawe” masy, pozbawione intelektualnego kierownictwa, podatne są na wszelkie suflowane im w narodowym lub ledwo „narodawym” opakowaniu agendy. Z drugiej strony elity nie przyswajające sobie katolickiego światopoglądu, w tym metafizycznej relacji celów i środków, otwierają się na implementację dowolnych światopoglądów, czyli po prostu na wpływy obcych ośrodków politycznych. Elita, która nie potrafi zdefiniować interesu własnego państwa, jako dobra wspólnego, nie ma podstaw odróżniać go od interesów obcych. „Jeśli więc polskich patriotów słusznie niepokoi, że niektórzy sygnatariusze Targowicy zbyt często i zbyt długo bywali w Petersburgu, to dlaczego w ogóle nie przejmuje ich, że niektórzy spośród liderów Klubu Przyjaciół Konstytucji 3 Maja całkiem sporo czasu spędzali w Berlinie, Dreźnie, Londynie, Wiedniu czy Paryżu – nieprawdaż?” (str. 273). Retoryczne pytanie Brauna wskazuje na tytułowe „wrogie przejęcie” przez europejski obóz rewolucji, do którego bezwiednie zapisuje się każde kolejne pokolenie polskiej inteligencji, bo tak już ma.
Trony i ołtarze
Braun prowadzi swoją historyczną wiwisekcję z egzotycznego dla Polaka punktu widzenia tradycjonalisty katolickiego. Lepiej zrozumiemy jego perspektywę, uświadomiwszy sobie, że cywilizacja katolicka (łacińska) inteligencji jako klasy społecznej nie zna. Jest w niej bowiem tylko kler oraz świeccy. Kler nie jest autorytetem w każdej dziedzinie, lecz tylko w zakresie wiary i moralności. I to właśnie odróżnia go od świeckich. Nie chodzi przy tym o nominalną przynależność, zgodnie z którą obecny episkopat Polski należy do kleru, choć ze świecą w nim szukać heroiczności cnót przywiązanej do stanu biskupiego. Idzie o udzielanie sakramentów, nauczanie i życie zgodnie z przypisanymi przez Magisterium Kościoła regułami. Kler wpaja zatem ludziom cel (zbawienie dusz) oraz realizującą go moralność, która steruje zachowaniem i współpracą jednostek, ucząc odróżniania celów od środków.
Moralność poza kilkoma zasadami tworzącymi cywilizację łacińską, jak dozgonna monogamia, rozróżnienie na władzę świecką i duchowną oraz na prawo prywatne i publiczne – zostawia jednostkom szerokie pole do samodzielnej aplikacji wyuczonych sprawności w codziennym życiu. Świeccy są kompetentni w swoich dziedzinach i nie mają ambicji kierowania społeczeństwem lub państwem, jeżeli akurat nie są jego monarchami (tj. specjalistami w dziedzinie rządzenia państwem). Laikat nie dąży zatem w państwie katolickim do sprawowania funkcji powszechnego autorytetu, bo taki poza samym Bogiem, nie istnieje. Taką właśnie „boską” funkcję uzurpowały sobie nowe elity i dlatego musiały zwalczać kler katolicki, który samym swoim istnieniem zaprzeczał wyłączności świeckiego autorytetu. Stąd też kołłątajowski paradygmat zniszczenia „tronów i ołtarzy”, powtarzający zresztą wezwania do „zniszczenia bezeceństwa” (tj. chrześcijaństwa), jakimi Wolter zwykł był kończyć adresowane do towarzyszy z lóż oraz koronowanych głów listy.
Konsekwencją odrzucenia katolickiej organizacji społeczeństwa jest totalitaryzm wyrażony w protestanckim haśle „czyja władza tego religia”. Władysław Gomułka wyjaśniał go Stanisławowi Mikołajczykowi jesienią 1944 roku: „władzy raz zdobytej nie oddamy nigdy”. Znane są też późniejsze słowa Cyrankiewicza, grożące odcięciem ręki podniesionej na bezalternatywną władzę ludową. „Przedmiotem ich troski nie jest bowiem ani państwo, ani naród w aktualnej, realnej postaci – tak są odległe od ich rewolucyjnych ideałów, że właściwie nie ma czego żałować, kiedy to wszystko szlag trafia, pod jakąś Białą Górą czy Maciejowicami. Notabene, jakże to charakterystyczne, że obrazy klęski maciejowickiej cyrkulują później w drukach propagandowych z hasłem: „Finis Poloniae!” – własną przegraną, sromotną klęskę frakcji rewolucyjnej przedstawia się jako koniec Polski w ogóle” (str. 214).
Konsekwencją braku podziału na władzę duchową i władzę świecką jest, że od dekretów jednej władzy nie można się odwołać do drugiej. „Rewolucje eliminują kluczową dla naszej cywilizacji zasadę rozdzielenia władz, wynikająca wprost z dyrektywy ewangelicznej: Bogu, co Boskie, cesarzowi, co cesarskie. Rewolucja protestancka czyni to pod pretekstem walki o ‘czystą Ewangelię’, a rewolucja masońska – pod hasłem walki z ‘ciemnotą i zabobonem’ o ‘oświecenie ludzkości’. Efekt jest ten sam: wyrugowanie dualizmu władzy świeckiej i duchownej skutkuje wyeliminowaniem zbawiennej dla poddanych konkurencji i równowagi wpływów – w świecie łacińskim od decyzji księcia zawsze można odwołać się do biskupa, od decyzji cesarza – do papieża i odwrotnie. Rewolucja protestancka gwarantuje monopol władzy świeckiej ze wszystkimi tego konsekwencjami” (str. 98). W konsekwencji państwo staje się totalitarne także w sensie zakresu rządzenia. Stara się bowiem objąć swoją kompetencją wszystko. Rewolucyjna zasada jedności władzy, obowiązująca także w prawosławiu, protestantyzmie, czy islamie logicznie prowadzi do faszyzmu (wszystko w państwie) oraz globalizmu (wszystko państwem).
Powszechna religia człowieka
Nic lepiej nie oddaje atrakcji tkwiącej w rewolucyjnej mentalności niż bluźniercza filozofia Georga Wilhelma Friedricha Hegla (1770-1831). Widzi ona w państwie (z typowym brakiem logiki przede wszystkim w państwie pruskim) samo-poznającego się Boga. Boska samoświadomość jest przy tym per procura udziałem państwowych elit, bo przecież nie samego, pozbawionego świadomości państwa, jako takiego. To oznacza faktyczne ubóstwienie człowieka, co jest – przyznajmy – bardziej atrakcyjne niż wypominane przez Brauna bycie płatnym propagandystą na państwowym wikcie.
Przed taką samo-deifikacją człowieka Kościół katolicki bronił się do II Soboru Watykańskiego. Kapitulację wyraził dobitnie papież Paweł VI w przemówieniu na zakończenie soboru. „Świecki humanizm, w swoim okropnym antyklerykalnym wcieleniu, w pewnym sensie rzucił wyzwanie soborowi. Religia Boga, który stał się człowiekiem spotkała się z religią (bo takową jest) człowieka, który czyni siebie Bogiem. I co się wydarzyło? Czy było starcie, bitwa, klątwa? Mogło tak być – lecz tak się nie stało. […] Uczucie bezgranicznej sympatii do człowieka bez reszty zawładnęło soborem. Uwaga naszego soboru skupiła się na odkrywaniu potrzeb człowieka (a potrzeby te rosną stosownie do rangi, jaką syn ziemi sobie nadaje). Wzywamy was nowocześni humaniści, którzy odrzuciliście nadprzyrodzoną wartość rzeczy wyższych, doceńcie sobór choć za to i uznajcie nasz nowy rodzaj humanizmu: istotnie, my także, bardziej niż ktokolwiek inny, jesteśmy czcicielami człowieka” (podkr. W.K.).
Wraz z religią humanizmu do Kościoła wlało się wyżej wspomniane totalitarne rozumienie władzy. Za jej przejaw można uznać niedawne ekskomuniki dla tradycjonalistów z Bractwa Kapłańskiego św. Piusa X za wyświecenie biskupów bez zgody papieża. Ich szerokie uznanie w Kościele świadczy o tym, że katolicy nie odróżniają już władzy administracyjno – prawnej od władzy nauczania (Magisterium). Zasada, że wszystkie rozkazy papieża są nieomylne, nawet jeśli wzajemnie sobie przeczą, jest typowo rewolucyjna. Czyja władza, tego religia.
Słowa o tym, że II Sobór Watykański był „rewolucją francuską w Kościele”, wypowiedział z ogromnym entuzjazmem, celebrując triumf nowej teologii nad dotychczasowym porządkiem kardynał Léon-Joseph Suenens, arcybiskup Brukseli i jeden z głównych liderów liberalnego (progresywnego) skrzydła na soborze.
W literaturze przedmiotu ten sam fakt zidentyfikował i potwierdził kardynał Joseph Ratzinger (późniejszy papież Benedykt XVI). W swojej głośnej książce „Raport o stanie wiary” (1985) określił on soborową konstytucję „Gaudium et spes” mianem „Anty-Syllabusa”. Ratzinger napisał wprost, że dokument ten stanowił próbę urzędowego pogodzenia Kościoła z zasadami roku 1789, czyli z dziedzictwem Oświecenia i Rewolucji Francuskiej, które wcześniej Pius IX w „Syllabus Errorum” oraz kolejni papieże jednoznacznie potępiali.
Z cybernetycznego i historycznego punktu widzenia te porównania są trafne – soborowy zwrot oznaczał wdrożenie do wewnątrzkościelnej matrycy haseł rewolucji 1789 roku (wolność, równość, braterstwo) pod pojęciami wolności religijnej, kolegializmu i ekumenizmu, nad którymi bezlitośnie znęca się Grzegorz Braun. Kolejne tomy braunowskiej gawędy: tom 2, XIX wiek „Wielka gra i zwycięstwa prowokacji” oraz tom 3, 1877-1920 „Widma komunizmu i cuda nad Wisłą” zapowiadają dalszy ciąg historycznego śledztwa w sprawie polskiej drogi do religii światowej, drogi na której kościół polski ze względu na swoją specyfikę, okazał się prekursorem II Soboru Watykańskiego.
Uznanie Novus Ordo Missae za jedyny uprawniony porządek Mszy świętej stał fundamentalną zasadą nowoczesnego katolicyzmu. Ten stan rzeczy nie zostanie szybko przezwyciężony.
Dlaczego progresiści tak bardzo nienawidzą Mszy trydenckiej? Kardynał Robert Sarah, były prefekt Kongregacji ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, uważa tę nienawiść za cechę pokoleniową. W rozmowie z dziennikiem „Il Giornale” powiedział, że kiedy przeminie czas generacji ’68, w Kościele ustanie też antyłaciński resentyment. Jak stwierdził, wrogość wobec liturgii trydenckiej miałaby swoje podłoże psychologiczne. Innymi słowy, w Kościele mieliby dziś sprawować rządy ludzie, którzy z powodu swojego kulturowego bagażu nie są w stanie podejść do dawnej liturgii bez uprzedzeń. Zamiast piękna, widzą w niej tylko problem. Purpurat zakłada optymistycznie, że przyszłość będzie bardziej przychylna wobec starożytnej liturgii.
Przypadek kardynała Arthura Roche’a
Wydaje się, że mówiąc o pokoleniu ’68, hierarcha mógł mieć na myśli przede wszystkim jedną osobę: swojego następcę na urzędzie. W 2021 roku rządy w Kongregacji ds. Kultu Bożego objął angielski duchowny, Arthur Roche. Urodził się w 1950 roku, jest zatem par excellence przedstawicielem pokolenia ’68 – formował się kulturowo i intelektualnie w czasie, w którym przez Zachód przetaczała się wielka liberalna rewolucja społeczna. Jako dziecko i nastolatek uczestniczył jeszcze w liturgii tradycyjnej, ale formację kapłańską rozpoczął w 1969 roku – czyli w roku promulgowania przez papieża Pawła VI Novus Ordo Missae. Wyświęcony na kapłana sześć lat później, Roche jest, można rzec, owocem czasu największego entuzjazmu reformistycznego. Przecież właśnie w tamtym okresie w Kościele zadekretowano narrację o nadchodzącej epoce wiosny i odrodzenia, której nowa liturgia miała być wyrazem. Dla ludzi ukształtowanych w tym okresie Novus Ordo Missae nie był po prostu zastaną rzeczywistością, do której można mieć taki albo inny stosunek; nowy ryt stał się dla nich obietnicą, wielkim doświadczeniem nadziei, esencją tego, co uważali za odnowę Kościoła. W takiej optyce nie ma miejsca na zniuansowaną krytykę. Odrzucenie NOM może jawić się jako odrzucenie tego, co uchodzi za autentyczny i niepodważalny głos Ducha Świętego. Kardynał Roche uważa, że Novus Ordo Missae wyraża soborową przemianę Kościoła, która polega na nadaniu mu bardziej „misyjnego” charakteru, co wiąże się też z podkreśleniem znaczenia wiernych świeckich w dziele ewangelizacji. Dlatego nie widzi w Mszy trydenckiej żadnej uprawnionej alternatywy dla zreformowanego obrzędu.
Grillo, czyli tradycjonalizm jako „prywatyzacja” Kościoła
Te nadzieje i ścisłe powiązanie Novus Ordo Missae z samą istotą odnowy Kościoła chcianej przez Ducha Świętego znakomicie ilustruje działalność często cytowanego w PCh24.pl Andrei Grilla, profesora Papieskiego Uniwersytetu św. Anzelma w Rzymie. Grillo urodził się w 1961 roku; wykształcenie akademickie otrzymał od tych, którzy konstytuowali triumfalną drużynę zwycięzców soborowych. Dał się porwać temu nurtowi i dziś reprezentuje najostrzejszy kurs.
Sympatię względem Mszy trydenckiej Włoch uważa za irracjonalną tęsknotę za przeszłością; za przejaw bezpodstawnego oporu wobec najświętszej woli Boga, która miałaby się wyrazić w kursie obranym na Vaticanum II i ubranym w konkretną formę właśnie poprzez Novus Ordo Missae. Grillo kategorycznie odrzuca nie tylko sprzeciw wobec Novus Ordo Missae, ale samą ideę, by w Kościele dawać jakąkolwiek przestrzeń Mszy trydenckiej. Ludzi, którzy chcieliby pozwolić na swobodę odprawiania Mszy świętej w dwóch formach rytu rzymskiego, liturgista z Anselmianum traktuje jak schizmatyków. Jest głęboko przekonany, że Kościół katolicki na Zachodzie musi mieć tylko i wyłącznie jedną formę Mszy świętej, a pomysły dania wiernym wyboru to „prywatyzacja” kultu, a co za tym idzie – „prywatyzacja” Kościoła i schizma.
W „Traditionis custodes” papież Franciszek napisał, że nowe księgi liturgiczne są „jedynym wyrazem lex orandi Rytu Rzymskiego”. To oznacza, że Msza trydencka nie istnieje jako żywa rzeczywistość – jest już tylko reliktem przeszłości, z perspektywy Grilla jakimś groźnym upiorem. Kategoryczna formuła Franciszka doskonale wyraża usposobienie tego wpływowego liturgisty: Msza trydencka nie istnieje. To tylko groźny upiór dawnych wieków, a jego „wyznawcy” niszczą Kościół… W tym skrajnie ideologicznym zacietrzewieniu, które tak ściśle wiąże Novus Ordo Missae z samą istotą Kościoła, widać dokładnie to, o czym mówił kardynał Robert Sarah: psychologicznie uwarunkowany resentyment antyłaciński pokolenia ’68.
Wyznanie jezuity: „Nienawidzę Mszy trydenckiej”
Innym przykładem tego dziwacznego resentymentu jest jezuita Thomas Reese, były redaktor naczelny jezuickiego progresywnego magazynu „America”. Na łamach portalu „Religion News Service” Reese opublikował niedawno krótki artykuł zatytułowany „Dlaczego nienawidzę starej łacińskiej Mszy: spowiedź”. Przyznał, że w młodości kochał Mszę trydencką – urodził się w 1945 roku i przez wiele lat był przekonany, że tradycyjna liturgia nigdy nie zostanie zmieniona. Jednak przeprowadzona została reforma liturgiczna, bez szemrania zaakceptował Novus Ordo Missae, bo kierował się jednym względem – posłuszeństwem. Z czasem pokochał jednak również nową Mszę.
W artykule podaje szereg argumentów „za” zreformowaną liturgią i „przeciw” dawnej, ale to argumenty wyjątkowo wydumane, podawane na siłę – można byłoby równie dobrze je odwrócić i przeprowadzić dokładnie przeciwną operację apologetyczno-krytyczną. W sumie, Reese nie ma żadnego dobrego powodu, by piętnować Mszę trydencką jako taką i domagać się wyłączności nowej – poza wspomnianą decyzją woli, by bezkrytycznie podporządkować się autorytetowi władzy, która wprowadziła nowy porządek mszalny.
W całym jego artykule pojawia się tylko jeden poważniejszy argument. „Nienawidzę ideologów, którzy mówią, że nowa Msza jest bluźniercza i którzy odrzucają nauczanie II Soboru Watykańskiego w takich kwestiach jak ekumenizm, sprawiedliwość społeczna i rola świeckich w Kościele” – wskazuje Reese. W tym właśnie rzecz: sprzyjanie Mszy trydenckiej jest tu ściśle związane z ogólną postawą „antysoborową”. W efekcie ten, kto ceni dawną liturgię, staje się generalnym „przeciwnikiem odnowy”. Posoborowa przebudowa Kościoła zostaje utożsamiona z całym dobrem, a ci, którzy cenią dawną liturgię, zostają zakwalifikowani jako jej przeciwnicy – i zasługują na nienawiść.
Leon XIV, dziecko triumfu reformy
Papież Leon XIV urodził się w 1955 roku. Kiedy wstępował do seminarium, Novus Ordo Missae miał już w Stanach Zjednoczonych wyłączność. Przełom lat 70. i 80. pozostawał czasem niekwestionowanego optymizmu wobec reformy liturgicznej. Przyszły pontyfeks mógł zatem nasycić się tym samym duchem, którym karmiono Reese’a, Roche’a i Grilla. Jako papież Robert Prevost wypowiada się w sposób bardzo stonowany i dyplomatyczny. Niemniej jednak w sferze idei pokutuje u niego dokładnie to samo przekonanie, co u wymienionej trójki: reforma liturgiczna była chciana przez Ducha Świętego, to konstytutywny element soborowej odnowy Kościoła, nie ma od niej żadnego odwrotu, bo odwrót oznaczałby zaprzeczenie kursu, jaki z woli Bożej obrał katolicyzm.
Leon XIV regularnie piętnuje nadużycia liturgiczne, do których dochodziło i wciąż dochodzi po wprowadzeniu NOM; przed ponad rok pontyfikatu nie wyraził jednak nawet jednym słowem zrozumienia dla wiernych, którzy uczestniczą w Mszy trydenckiej. Mówił o liturgii w mediach, wygłosił na jej temat szereg katechez – ale wspomniał o choćby najmniejszej korekcie kursu, jaki obrał papież Franciszek. Bergogliański koncept „likwidacji” tradycyjnego rytu poprzez ogłoszenie jedyności Novus Ordo Missae pozostaje całkowicie nienaruszony. Nie ma u Leona XIV choćby śladu intencji sięgnięcia do myśli i decyzji Benedykta XIV. Wydaje się zatem, że nawet jeżeli Robert Prevost nie cechuje się „aktywnym” resentymentem antyłacińskim, to z racji na swoje kulturowe ukształtowanie znajduje się intelektualnie i duchowo w przestrzeni oddziaływania tego resentymentu.
To coś więcej niż pokolenie, to paradygmat
Czy kardynał Robert Sarah ma rację, że problem minie wraz z odejściem pokolenia ’68? To optymistyczna wizja, być może prawdziwa. Jednak sam Robert Sarah urodził się w 1945 roku, jest zatem równolatkiem Thomasa Reese’a. Pomimo tego ma zupełnie inną perspektywę na sprawy liturgiczne. Tak samo jest z innymi. To nie rok urodzenia determinuje zapatrywania liturgiczne, ale otrzymane wykształcenie – i decyzja woli. Z tego powodu wiązanie nadziei na szersze udostępnienie Kościołowi Mszy trydenckiej na skutek prostej zmiany pokoleniowej może być nieco złudne. Apologetyczna soborowa formacja, która nie pozwala na żadną krytykę Vaticanum II trwa dalej.
Papież Franciszek rządził Kościołem kilkanaście lat i nie brakuje dziś wśród światowego duchowieństwa i laikatu ludzi, którzy uważają go za proroka. Jeżeli Leon XIV będzie konsekwentnie kontynuować obecną linię, to prawdopodobnie znacząco utrwali krytyczne podejście do Mszy trydenckiej jako „reliktu przeszłości”, czyniąc z tego po prostu normę kultury eklezjalnej XXI stulecia. Kardynał Robert Sarah słusznie przewiduje, że wygaśnie wkrótce antyłaciński resentyment, to znaczy krytyka liturgii trydenckiej napędzana emocjami. Nie oznacza to jednak, że wygaśnie antyłacińska postawa. Odniesienie, które zbudowano do przeszłości po II Soborze Watykańskim, może być znacznie trwalsze.
Jak pisałem w osobnym tekście na początku tego roku, „paradygmat soborowy” może utrzymywać się jeszcze bardzo długo. Przyjąłem symboliczną liczbę 341 lat, po szczegóły odsyłam do tekstu, bo nie o konkretne daty chodzi – ale o skalę. Kościelna hierarchia to szczelny system, który przepuszcza wyżej tylko ludzi akceptujących pewne wyjściowe zasady. Dziś, jak pokazuje Leon XIV, należy do nich również absolutyzacja Novus Ordo Missae jako jedynego właściwego wyrazu lex orandi Rytu Rzymskiego. Tradycjonaliści istnieją i będą istnieć dalej, ale na uznanie ze strony kościelnej hierarchii nie ma chyba co liczyć.
Paweł Chmielewski
=======
Autor nie bierze pod uwagę działań Ducha Świętego. On na pewno nie będzie czekał 341 lat . M. Dakowski
Na Różańcu świętym będziemy się modlić wraz z Maryja Królową Polski o Polskę wierną Bogu, Krzyżowi i Ewangelii oraz o wypełnienie Jasnogórskich Ślubów Narodu. BIAŁYSTOK – O godz. 13.30 wyruszymy sprzed Katedry (ul. Kościelna 2), przejdziemy Rynkiem Kościuszki, ul. Lipową do Bazyliki Mniejszej p. w. św. Rocha. Serdecznie zapraszam, Tadeusz Rosiński
========= POZNAŃ – początek o godz. 12.30 Msza Święta za Ojczyznę w Sanktuarium Bożego Ciała przy ul. Krakowskiej. Po Mszy Świętej Pokutny Marsz Różańcowy poprowadzi Ojciec Jerzy Garda. Zakończenie u Ojców Franciszkanów w Sanktuarium Matki Boskiej w Cudy Wielmożnej na Wzgórzu Przemysła. ZAMOŚĆ – o godz. 15.00 Koronka do Miłosierdzia Bożego, po modlitwie wyruszy spod kościoła św. Katarzyny Pokutny Marsz Różańcowy. Msza Święta za Ojczyznę w Kościele Rektoralnym Świętej Katarzyny, ul. Kolegiacka 3 o godz. 17.00
Ks. prof. Waldemar Rakocy CM wystosował do Konferencji Episkopatu Polski list na temat stanu dialogu katolicko-żydowskiego. Analizuje w nim pojawiające się błędy i proponuje korektę. Odnosi się między innymi do głośnego listu KEP na temat judaizmu z marca tego roku.
Portal PCh24.pl publikuje całość listu polskiego biblisty.
***
LIST OTWARTY KONFERENCJA EPISKOPATU POLSKI
Temat: Ocena dialogu chrześcijańsko-żydowskiego i potrzeba nowego otwarcia
Wprowadzenie
W pierwszej połowie tego roku toczyła się w kręgach katolickich w Polsce ożywiona dyskusja na temat dialogu chrześcijańsko-żydowskiego oraz sytuacji religijnej judaizmu po nieprzyjęciu Chrystusa. W powyższej dyskusji miałem swój udział, pisząc kilka tekstów. Pragnę wrócić do tematu, przede wszystkim do kwestii dialogu chrześcijańsko-żydowskiego, aby wskazać kierunek naprawy tego, co jest słusznie nieakceptowane przez większość wiernych i duchowieństwa w Polsce. Obecny kształt dialogu stanowi poważne zagrożenie dla nauki i wiary chrześcijańskiej, co skłania mnie do poinformowania o tym organu Kościoła katolickiego w Polsce, jakim jest Konferencja Episkopatu Polski.
Niniejszy tekst piszę jako list otwarty, aby poszerzyć grono jego odbiorców. Kieruję go do Czcigodnych Księży Biskupów, ale również kapłanów i wiernych. List wysyłam na adres Sekretariatu KEP. Księża Biskupi mogą rozesłać tekst kapłanom swoich diecezji.
Tekst składa się z czterech części: I. Sprzeniewierzenie się nauczaniu Nostra aetate, II. Błędna metodologia, III. Błędna teologia, IV. Nowe otwarcie.
Na wstępie pragnę uściślić, że przez judaizm rozumiem w tekście tę część Żydów, która nie uwierzyła w Chrystusa, a co określa się jako judaizm rabiniczny – rzadziej talmudyczny, bo ten jest częścią pierwszego.
I. Sprzeniewierzenie się nauczaniu Nostra aetate
1. Zgodnie z deklaracją soborową Nostra aetate (W naszych czasach) pkt 4 (1965) kontakty chrześcijańsko-żydowskie powinny być ukierunkowane na pogłębienie wzajemnych relacji. Deklaracja tak określa ich główny cel: „[…] obecny święty Sobór pragnie ożywić i zalecić obustronne poznanie się i szanowanie, które można osiągnąć zwłaszcza przez studia biblijne i teologiczne oraz przez braterskie rozmowy”. Przez łaciński termin studia w tekście oryginalnym należy rozumieć proces zgłębiania tematu w duchu wiary, a niekoniecznie podejście czysto naukowe.
Sobór zachęca do obustronnego poznania się i szanowania. Ma się to dokonać w pierwszej kolejności przez zgłębianie Bożego objawienia zawartego na kartach Starego i Nowego Testamentu (studia biblijne) oraz przez wzajemne poznawanie wyznawanej wiary (studia teologiczne). Wzajemne zgłębianie tekstów Pisma św. i prawd wiary ma prowadzić do poznania się i szanowania, co znaczy, że ma być dzieleniem się przeżywaną wiarą („braterskie rozmowy”), a nie przekonywaniem do własnej wiary. To drugie wzbudza nieufność i nie sprzyja budowaniu szacunku.
Deklaracja soborowa stwierdza wyraźnie, że proces poznawania się i szanowania ma mieć charakter obustronny („obustronne poznanie się i szanowanie”). Strona katolicka ma zatem za zadanie zaprezentowanie stronie żydowskiej objawienia nowotestamentowego oraz przybliżenie prawd wiary chrześcijańskiej, aby zrealizować cel obustronnego poznania się. To samo ma uczynić strona żydowska, czyli przedstawić własne rozumienie Bożego objawienia (Tanach) oraz tradycję rabiniczną – w tym talmudyczną. Obustronne poznanie się ma prowadzić do wzajemnego szacunku. Budowanie szacunku nie ma się ograniczać tylko do przedstawicieli obu stron prowadzonych rozmów, ale ostatecznie powinno objąć wyznawców chrześcijaństwa i judaizmu.
W szczerej relacji występuje gotowość na pełne wysłuchanie drugiej strony.
Otóż strona żydowska utrudnia taką możliwość. Nie życzy sobie mówienia o Chrystusie. Strona żydowska ma jednak możliwość mówienia o swojej wierze i jej zaprezentowania, z czego korzysta (rozumienie Bożego objawienia, rabiniczna interpretacja ksiąg świętych, żydowskie święta, praktyki religijne itp.). Taką samą możliwość powinna mieć strona chrześcijańska (katolicka). Spotyka się takie przypadki, ale nie jest to stan ani powszechny, ani stały.
Z racji oporu ze strony żydowskiej nie porusza się tematu Nowego Testamentu, prawd wiary chrześcijańskiej, ale również świąt chrześcijańskich czy praktyk religijnych. Strona katolicka uległa naciskowi swego rozmówcy i realizuje jego agendę. Cel deklaracji soborowej nie jest realizowany: nie ma obustronnego (pełnego) poznawania się, a tym samym budowania wzajemnego szacunku. Odbywa się to ze szkodą dla strony chrześcijańskiej.
Wykluczenie z rozmów osoby Chrystusa i objawienia nowotestamentowego (ale też świąt chrześcijańskich czy praktyk religijnych) sprawia, że obustronne spotkania tracą charakter ‘chrześcijańsko-żydowski’. Nie ma podstaw do takiego ich określania. Bez Chrystusa nie ma chrześcijaństwa ani chrześcijańskiego charakteru relacji. Spotkania mają charakter żydowski. Wyznanie żydowskie jest w nich traktowane z pełnym poszanowaniem. Nieadekwatnym jest zatem określanie ich obecnej formuły jako ‘chrześcijańsko-żydowska’. Nie wystarcza do tego fakt, że w spotkaniach biorą udział przedstawiciele obu stron.
Strona katolicka w kontaktach z judaizmem – w Polsce, ale też w innych krajach – godząc się na niepodejmowanie tematu objawienia nowotestamentowego i prawd wiary chrześcijańskiej, nie wywiązuje się ze swojego zadania: „obustronne poznanie się i szanowanie zwłaszcza przez studia biblijne i teologiczne oraz przez braterskie rozmowy”. Nie wywiązuje się z podstawowego zalecenia deklaracji soborowej. Opór strony żydowskiej względem osoby Chrystusa nie tłumaczy tego stanu rzeczy, ale każe inaczej spojrzeć na obustronne kontakty.
2. W odpowiedzi na deklarację Nostra aetate nawiązano po Soborze Watykańskim II relacje z przedstawicielami judaizmu, a obustronne kontakty określono w wielu krajach mianem dialogu.
Według definicji ‘dialog’ jest rozmową przynajmniej dwustronną, w której strony dążą do osiągnięcia wspólnego punktu widzenia (na drodze przekonania albo kompromisu) lub przynajmniej do zbliżenia stanowisk. Dialog w przypadku stron, jakimi są chrześcijaństwo i judaizm, w wymiarze religijnym jest niemożliwy. Żadna ze stron nie jest gotowa na ustępstwa w wyznawanej wierze. Kiedy dialog staje się niemożliwy, według definicji mówimy o rozmowach. Deklaracja soborowa Nostra aetate zaleca rozmowy (colloquia). Termin ‘dialog’ nie pojawia się w niej ani razu. Deklaracja przewiduje, że dialog w relacjach z judaizmem nie jest właściwą formą. Tak jak dzisiaj rozumiemy dialog, nie tylko jest on niemożliwy na gruncie religijnym (teologicznym), ale jest też niewłaściwy. Zakłada on bowiem ustępstwa w celu zbliżenia stanowisk.
Deklaracja soborowa zaleca rozmowy, które dookreśla jako „braterskie rozmowy” (fraternis colloquiis), czyli szczerą, otwartą wymianę myśli, w której każda ze stron prezentuje drugiej swoją wiarę („obustronne poznanie się”). Skoro strona żydowska nie godzi się na mówienie o Chrystusie i tradycji chrześcijańskiej, cel deklaracji, tj. braterskie rozmowy (o przeżywanej wierze), nie jest realizowany. W tej sytuacji nie są to braterskie rozmowy, ale nie jest to też dialog z racji jednostronnego charakteru. Możemy mówić jedynie o kontaktach z przedstawicielami judaizmu, spotkaniach, jakiejś postaci rozmów. Należy ponownie i poprawnie nazwać wzajemne kontakty.
Wzajemne relacje w wielu krajach nazwano dialogiem. Tak też wygląda to w przypadku ciała działającego w strukturach Konferencji Episkopatu Polski (Komitet ds. Dialogu z Judaizmem). Powstała po Soborze Watykańskim II Komisja (pierwotnie Biuro) do kontaktów z judaizmem nigdy nie miała w swej nazwie słowa ‘dialog’. Od początku była mowa o relacjach, kontaktach religijnych z judaizmem (ds. Relacji Religijnych). Taka nazwa figuruje na oficjalnej stronie Komisji w ramach watykańskiej Dykasterii. Relacje religijne dotyczą przeżywanej wiary, co ma być przedmiotem braterskich rozmów, lecz nie dążą do zbliżenia teologicznego (doktrynalnego), co dopuszcza czy nawet zakłada dialog.
Określanie obustronnych relacji mianem dialogu pociąga ze sobą poważne zagrożenie. Jeżeli dialog dąży do zbliżenia stanowisk, a relacje chrześcijańsko-żydowskie mają wymiar religijny, znaczy to, że zbliżenie ma dokonać się na gruncie wyznawanej wiary, co stanowi zagrożenie dla wiary każdej ze stron. Stąd za Nostra aetate poprawniej i korzystniej jest nazywać model wzajemnych relacji braterskimi rozmowami (na temat przeżywanej wiary bez próby przekonywania drugiej strony), bo to nie wzbudza podejrzliwości, a tym samym nieufności, ale buduje zaufanie i szacunek.
Czasami słyszy się narzekanie, że dialog z judaizmem pomimo upływu kilku dziesięcioleci nie posunął się do przodu ani o krok. Skąd taki osąd? Bo przez dialog rozumie się zbliżenie stanowisk, co obecnie jest niemożliwe. Tymczasem nie ma to być dialog, ale braterskie rozmowy. A te przy szczerych intencjach obu stron będą czyniły postępy (obustronne poznawanie się i coraz większe szanowanie).
Tam, gdzie strona żydowska we wzajemnych relacjach nie godzi się na mówienie o Chrystusie, czyli o tym, co stanowi sedno chrześcijaństwa, nie traktuje ona prowadzonych rozmów z pełnym szacunkiem dla strony chrześcijańskiej. Prowadzone rozmowy nie są ani obustronne, ani braterskie, co zaleca deklaracja soborowa. Nie widać zatem zasadności ich kontynuowania w dotychczasowej postaci. Korzyść z nich odnosi tylko strona żydowska. Strona chrześcijańska (katolicka) nie czerpie korzyści, bo ponosi największą z możliwych strat w postaci przemilczania istoty własnej wiary, Chrystusa.
Należy zatem poprawnie określić kontakty z judaizmem. Obecnie nie są to braterskie rozmowy, jakie zaleca Sobór, ale nie ma to być też dialog. Należy je nazwać odpowiednio do ich obecnego charakteru i dążyć do wdrożenia ich właściwej postaci.
3. Deklaracja soborowa Nostra aetate nigdzie nie zachęca do zbliżenia stanowisk na gruncie teologii (debata teologiczna). Istotę różnicy między chrześcijaństwem a judaizmem stanowi osoba Chrystusa, co na obecnym etapie historii czyni takie zbliżenie niemożliwym. Stąd – jak zostało wcześniej powiedziane – deklaracja nie zaleca dialogu, z czym mogą wiązać się ustępstwa w celu zbliżenia stanowisk, ale braterskie rozmowy.
W pewnym zakresie podobnie uważa strona żydowska, która odrzuca wszelką debatę teologiczną. Różnica polega na tym, że według deklaracji soborowej rozmowy mają dotyczyć przeżywanej wiary – bez przekonywania drugiej strony do własnych poglądów. Według strony żydowskiej (oficjalne stanowisko) rozmowy mają mieć charakter świecki, tj. wymiar społeczno-humanitarny, czyli dotyczyć wspólnego działania na rzecz sprawiedliwości społecznej, walki z antysemityzmem, etyki i pokoju. Jednak strona żydowska korzysta z możliwości wyjaśnienia stronie chrześcijańskiej aspektów własnej wiary i tradycji religijnej (punkt 1). Tak wygląda to w obecnych relacjach. Mówienie o wyłącznie świeckim charakterze rozmów jest zabezpieczeniem się przed chęcią wprowadzenia do nich przez stronę chrześcijańską tematu Chrystusa.
Przy takim podejściu do sprawy przez stronę żydowską należy mieć świadomość tego, że jakiekolwiek zbliżenie teologiczne, czynione przez stronę chrześcijańską (głównie protestancką), będzie jednostronne i bezowocne, ale nade wszystko szkodliwe z punktu widzenia historii zbawienia, bo 1) utwierdzające Żydów w ich przekonaniach 2) kosztem wiary chrześcijańskiej (przemilczanie osoby Chrystusa). Szkoda jest podwójna. Stąd deklaracja soborowa nie zachęca nawet do minimalnego zbliżenia teologicznego. Jeżeli mówimy o jakimś zbliżeniu, to na poziomie personalnym („obustronne poznanie się i szanowanie”), a nie teologicznym.
Deklaracja Nostra aetate jest świadoma powyższego problemu i zagrożenia, i w swej dalekowzroczności i mądrości nie proponuje zbliżenia stanowisk na drodze dialogu, ale braterskie rozmowy, które mają obejmować przeżywaną przez każdą ze stron wiarę.
Widzimy jednak odwrotną tendencję. Strona żydowska nie chce otwartych, braterskich rozmów na temat wiary chrześcijańskiej, a strona chrześcijańska (protestancka, ale też coraz częściej katolicka) dąży do zbliżenia na gruncie teologii, czyli czyni pewne ustępstwa względem judaizmu (zob. poniżej w tym punkcie). Mamy tu z obu stron poważne rozminięcie się z zaleceniem Nostra aetate. Trudno oczekiwać od strony żydowskiej, żeby realizowała wytyczne deklaracji soborowej, ale strona katolicka powinna je realizować, a skoro tego nie czyni, podlega krytyce. Strona żydowska ma prawo stawiać warunki rozmów. Chodzi o to, aby strona chrześcijańska (katolicka) postępowała w tej sytuacji właściwie. Czynienie ustępstw teologicznych jest najgorszym rozwiązaniem.
Przykładem tego jest dokument działającej przy Stolicy Apostolskiej Komisji ds. Relacji Religijnych z Judaizmem z 2015 roku („’Dar i wezwanie Boże są nieodwołalne’ [Rz 11, 29]” tłum. z ang. oryg.), który we wstępie stwierdza, że poczynione w nim refleksje mają służyć „[…] pogłębieniu myśli teologicznej, aby wzbogacić i zintensyfikować wymiar teologiczny dialogu żydowsko-katolickiego”. Po pierwsze, skoro ma to być dialog, a w tym dialogu poruszane mają być kwestie teologiczne, to jest to dążenie do zbliżenia stanowisk na gruncie wyznawanej wiary, co jest błędną i niebezpieczną propozycją rozmijającą się z linią deklaracji soborowej Nostra aetate. W rezultacie dokument czyni ustępstwa teologiczne względem judaizmu.
Po drugie, obustronne relacje zostają określone w katolickim dokumencie jako „żydowsko-katolickie”, a nie katolicko-żydowskie. Znaczy to, że strona katolicka postrzega je najpierw z pozycji wyznania żydowskiego, co stanowi niesłuszne ustępstwo i błędne założenie. Punktem wyjścia i dojścia każdej prawdy zbawczej jest Chrystus, w którym wszystko ma początek jako Bogu i ku któremu zmierza. Chrystus jest zatem racją istnienia Starego Testamentu (dokument będzie omówiony oddzielnie z racji teologicznej wadliwości, punkt 7).
Czynione względem judaizmu ustępstwa ogniskują się wokół czterech głównych tez: 1) nie tylko Kościół stanowi kontynuację Izraela Starego Testamentu, ale również judaizm, co znaczy, że trwa on w wierze ojców Starego Testamentu pomimo nieprzyjęcia Chrystusa, 2) przymierze na Synaju nie zostało odwołane, czyli trwa nadal w przypadku Żydów, 3) Żydzi są nadal ludem (narodem?) wybranym, czyli ludem Bożym, korzystającym z przysługujących ludowi Bożemu przywilejów, 4) Żydzi są naszymi starszymi braćmi w wierze lub naszymi ojcami w wierze, co znaczy, że trwają w tradycji ojców Starego Testamentu (patrz 1).
Tezy te (poglądy) sprzeciwiają się nauczaniu Nostra aetate: po pierwsze, bo wkraczają na obszar różnic teologicznych, starając się je „niwelować”; po drugie, bo są nieprawdziwe teologicznie. Wykroczono poza zalecenie Nostra aetate, że ma to być obustronne poznawanie się i szanowanie przez zgłębianie Bożego objawienia i wyznawanej wiary, a nie szukanie zbliżenia teologicznego. Mówiąc inaczej, mają to być rozmowy o przeżywanej wierze, a nie niwelowanie różnic teologicznych. Rozmowy o przeżywanej wierze ze strony chrześcijańskiej siłą rzeczy obejmują osobę Chrystusa, ale nie usiłują przekonywać do niej przedstawicieli judaizmu, bo to podważa wzajemne zaufanie i szacunek (nie oznacza to rezygnacji z misji ewangelizacyjnej Kościoła, ale chodzi o poprawne relacje w obustronnych kontaktach). Nie stosując się do zaleceń deklaracji soborowej, wkroczono na obszar różnic teologicznych i przyjęto wyżej wymienione nieprawdziwe tezy. Owe tezy mają podłoże ideologiczne, a nie teologiczne (punkt 6), dlatego także z tej racji powinny budzić zastrzeżenia.
Prowadzący rozmowy z judaizmem ze strony Kościoła katolickiego – którzy tak często powołują się na deklarację Nostra aetate i przypominają innym o potrzebie jej wdrożenia w życie – sami po raz kolejny naruszają jej nauczanie w kluczowym elemencie. Skupiają się na temacie walki z antysemityzmem, krzywdach Żydów itp., a naruszają naukę i wiarę chrześcijańską, przemilczając Chrystusa i dążąc do zbliżenia teologicznego kosztem własnej wiary.
Podsumowanie punktów 1-3. W świetle deklaracji Nostra aetate strona katolicka odpowiedzialna za kontakty z judaizmem dopuszcza się następujących wykroczeń: 1) nie dopełnia obowiązku przybliżania stronie żydowskiej chrześcijańskiej wiary i tradycji religijnej, tj. pism Nowego Testamentu, prawd wiary, głównych świąt itd. (punkt 1), 2) przekracza własne uprawnienia i szuka zbliżenia na gruncie teologii (punkt 3) oraz 3) obustronne relacje są nazywane dialogiem, co sprzyja czynieniu ustępstw teologicznych, a z powodu wykluczenia z rozmów tematu Chrystusa niepoprawnym staje się ich określanie jako ‘chrześcijańsko-żydowskie’ (punkt 2). Mamy do czynienia z grzechami zaniechania i nadużycia. Środowisko katolickie (nie tylko w Polsce) prowadzące rozmowy z judaizmem sprzeniewierzyło się nauczaniu deklaracji soborowej.
II. Błędna metodologia
4. Przejdę teraz do dokumentów kościelnych i wypowiedzi papieży na temat judaizmu powstałych po ogłoszeniu Nostra aetate, a dokładnie do tego, jaką mają one wartość w tym temacie. Otóż wadliwa jest stosowana w nich metodologia.
Po pierwsze, należy wyjść od Nostra aetate. Sobór Watykański II zrywa w punkcie 4 deklaracji z obraźliwym i potępiającym podejściem do judaizmu, do czego często dochodziło w minionych wiekach. Jest to słuszne stanowisko – zgodne z duchem Ewangelii. Odejście od potępiających ocen judaizmu przerodziło się w powstających po Nostra aetate dokumentach kościelnych w nadmiernie koncyliacyjne i przychylne podejście, a w przypadku wystąpień papieży kierowanych do Żydów – w kurtuazję. Dla ścisłości, wspomniana deklaracja soborowa nie mówi ani o jednym, ani o drugim, bo niesie to ze sobą zagrożenia, które postaram się ukazać.
W konsekwencji po Soborze Watykańskim II prezentacja judaizmu w dokumentach kościelnych przeszła od wcześniej mocno krytycznej do nadmiernie łagodnej. Przemilcza się często konsekwencje niewiary Izraela w Chrystusa (!), a podkreśla wspólne dziedzictwo, braterstwo, konieczność zwalczania antysemityzmu itp. Mamy do czynienia z wyraźną asymetrią w randze poruszanych tematów. Obraz sytuacji religijnej judaizmu w dokumentach kościelnych i wypowiedziach papieży ostatnich dziesięcioleci z racji jego mocnego złagodzenia jest najczęściej niepełny – pozbawiony obiektywnej oceny, jaką znajdujemy na kartach Nowego Testamentu. Ocena judaizmu została złagodzona w takim stopniu, że nie oddaje jego rzeczywistej sytuacji! Innymi słowy nie odpowiada ona prawdzie. Według zaś Nostra aetate nowe podejście do judaizmu ma dotyczyć poprawy wzajemnych relacji, czyli poznanie się i szanowanie (wymiar personalny), a nie zmiany oceny jego rzeczywistej sytuacji religijnej (wymiar doktrynalny).
W konsekwencji niepełny obraz judaizmu, tj. wybiórczy i jednostronny (błąd metodologiczny), rzutuje na teologiczną wartość stwierdzeń na jego temat obecnych w dokumentach kościelnych i wypowiedziach papieży ostatnich dziesięcioleci.
Po drugie, ocena judaizmu po nieprzyjęciu Chrystusa, obecna w dokumentach kościelnych i wypowiedziach papieży po Soborze Watykańskim II, z racji niepełnej, tj. mocno jednostronnej prezentacji, jest wadliwa teologicznie.
W tym miejscu chodzi przede wszystkim o cztery tezy pojawiające się w dokumentach kościelnych i wypowiedziach papieży, przytoczone w punkcie 3. Wszystkie cztery są wadliwe teologicznie, ponieważ opierają się na niepełnej prawdzie o sytuacji religijnej judaizmu. Ten fakt przesądza ich wartość. Wybiórczy obraz judaizmu (pozbawiony pełnej oceny) obecny w dokumentach kościelnych i wypowiedziach papieży ostatnich dziesięcioleci kładzie się na nich cieniem i nie stanowi rzetelnej podstawy do poznania prawdy. Religijne oceny judaizmu jako skażone metodologicznym błędem – tam, gdzie ma to miejsce – nie mają wartości teologicznej (jako prawda zbawcza ani naukowa), ale są osobistymi poglądami konkretnych osób (np. papieży) czy komisji kościelnych. Widzimy to jasno w przypadku rozbieżności z tym, co stwierdza Nowy Testament.
Z racji wadliwości metodologicznej i następnie teologicznej stwierdzeń na temat sytuacji religijnej judaizmu w dokumentach kościelnych i wypowiedziach papieży ostatnich dziesięcioleci (zwłaszcza cztery w/w tezy) każdy ma prawo nie tylko mieć co do nich wątpliwości, ale zgodnie z własnym sumieniem może je podważać i odrzucić.
5. Postaram się teraz zaprezentować, jak wadliwe są dokumenty kościelne i wypowiedzi papieży ostatnich dziesięcioleci w prezentacji judaizmu, ale również jak niepełne jest w nich chrześcijańskie orędzie. Uczynię to na przykładzie wystąpienia Jana Pawła II w synagodze rzymskiej dnia 13 kwietnia 1986 roku.
Nawiązując do deklaracji soborowej Nostra aetate, papież stwierdza w swoim wystąpieniu: „Sobór podkreślił, że nie można Żydom jako narodowi przypisywać żadnej dziedzicznej ani zbiorowej winy za to, co popełniono podczas męki Jezusa. Nie można jej przypisać wszystkim bez różnicy Żydom wówczas żyjącym ani Żydom dzisiejszym”. Papież przemilcza jednak poprzedzający fragment o odpowiedzialności części Żydów za śmierć Jezusa, który eksponuje deklaracja Nostra aetate: „[…] władze żydowskie wraz ze swymi zwolennikami domagały się śmierci Chrystusa”. Jakaś część Żydów ponosi odpowiedzialność i winę za śmierć Jezusa, co potwierdzają Ewangelie. Deklaracja daje pełną ocenę odpowiedzialności Żydów, czego nie ma w wystąpieniu papieża.
Jan Paweł II cytuje Nostra aetate: „[…] nie należy przedstawiać Żydów jako odrzuconych ani jako przeklętych, rzekomo na podstawie świętych Ksiąg”, lecz przemilcza powiązany z tym tematycznie fragment deklaracji: „[…] Jerozolima nie poznała czasu swego nawiedzenia i większość Żydów nie przyjęła Ewangelii, a nawet niemało spośród nich przeciwstawiło się jej rozpowszechnieniu”. Ponownie deklaracja daje pełny i obiektywny obraz sytuacji, czego nie ma w wystąpieniu papieża. Według deklaracji Żydzi sprzeciwili się Bogu, nie przyjmując Chrystusa, czego skutkiem było m.in. prześladowanie pierwszych chrześcijan; przykładem jest Szaweł z Tarsu, który zaciekle prześladował wyznawców Chrystusa (zob. Ga 1, 13-14).
Ponadto, w swoim wystąpieniu Jan Paweł II ani razu nie używa kluczowego dla chrześcijaństwa tytułu ‘Chrystus’ (jedynie ‘Kościół Chrystusowy’), a imienia ‘Jezus’ używa wprawdzie dwukrotnie, ale tylko w sensie historycznej postaci. Nie ma zatem w wystąpieniu papieża mowy o Jezusie jako Zbawicielu, co stanowi istotę chrześcijańskiego przesłania. Temat zbawienia nie pojawia się tam w ogóle. Nostra aetate, której inne passusy cytuje papież, daje zaś wyraźne świadectwo: „Chrystus […] mękę swoją i śmierć podjął […] za grzechy wszystkich ludzi, aby wszyscy dostąpili zbawienia”.
Nie jest moim zamiarem krytykowanie Jana Pawła II za treść jego wystąpienia w synagodze w Rzymie, bo rozumiem jego kontekst. Chcę tylko pokazać, jak wadliwe (wybrakowane) teologicznie są teksty powstające w tzw. dialogu z judaizmem! Koncyliacyjne podejście, wola niezadrażniania drugiej strony, skutkuje niepełną prawdą o sytuacji religijnej judaizmu, ale nade wszystko okrojoną prawdą o zbawieniu w Chrystusie. Z punktu widzenia naukowego takie teksty są metodologicznie wadliwe. Nie można na nich budować dalszej argumentacji teologicznej, bo konkluzje będą błędne. Teksty te niestety stają się później podstawą do kreowania i promowania nieprawdziwego obrazu judaizmu (np. w relacjach chrześcijańsko-żydowskich) i do całkowitego wybielania Żydów od winy, co jest poważnym wypaczeniem historii zbawienia. Odrzucenie Syna Bożego – i tu nie tyle ukrzyżowanie, ile niewiara w Niego – stanowi największy z możliwych błędów i występków, dlatego w historii chrześcijaństwa zawsze oceniano to bardzo poważnie i dosadnie określano.
Podsumowanie. Obraz judaizmu w dokumentach kościelnych i wypowiedziach papieży ostatnich dziesięcioleci z racji źle pojętego koncyliacyjnego podejścia (nieuzasadnione złagodzenie oceny teologicznej) jest niepełny, tj. pozbawiony rzetelnej oceny jego sytuacji religijnej, przez co stanowi wadliwą podstawę do wyprowadzania wniosków teologicznych. Mówimy tu o błędnej metodologii, co skutkuje następnie błędnymi wnioskami teologicznymi. Z tej racji głównym źródłem poznania sytuacji religijnej judaizmu jest Nowy Testament, a dokumenty kościelne ostatnich dziesięcioleci mają wartość o tyle, o ile nie stoją w sprzeczności z objawieniem nowotestamentowym.
Jednostronna i tym samym nieprawdziwa prezentacja judaizmu jest następnie wykorzystywana do kreowania i promowania jego obrazu przez stronę katolicką odpowiedzialną za kontakty chrześcijańsko-żydowskie. Towarzyszy temu wyciszanie przesłania chrześcijańskiego, osoby i dzieła Chrystusa, aby nie zadrażniać strony żydowskiej. Skutki tego są destrukcyjne dla chrześcijaństwa: jest to wypieranie się własnej wiary i historiozbawczo cofnięcie się do czasów Starego Testamentu (zawrócenie historii zbawienia). Taki stan stoi w sprzeczności z deklaracją Nostra aetate: „[…] głosić krzyż Chrystusowy jako znak miłości Boga zwróconej ku wszystkim”. Nawiązywanie relacji z judaizmem nie może dokonywać się kosztem wiary chrześcijańskiej.
Koncyliacyjne, pojednawcze podejście do judaizmu ma dotyczyć wzajemnych relacji, a nie doktryny. Jeżeli etykieta wymagała, żeby wystąpienie Jana Pawła II w synagodze wyglądało w ten, a nie inny sposób, powinno być przyjęte, że na takich tekstach – z racji ich wskazanej wadliwości – nie można budować oceny religijnej judaizmu ani wykorzystywać ich jako argumentu w wywodach teologicznych.
III. Błędna teologia
6. Poglądy lansowane przez środowisko nazywane dialogiem chrześcijańsko-żydowskim (zwłaszcza w/w cztery tezy, zob. punkt 3) są błędne teologicznie z następujących powodów:
Po pierwsze, są błędne, bo wynikają z błędnej metodologii, o czym była mowa. Błędne założenia, tj. źle pojęte koncyliacyjne podejście do judaizmu i związana z tym jego niepełna, w dużym stopniu jednostronna prezentacja, skutkują błędnymi wnioskami teologicznymi.
Po drugie, są błędne, bo zrodziły się z ideologii, a nie teologii. Poglądy te doszły do głosu w Niemczech po drugiej wojnie światowej (niektóre z nich pojawiły się już wcześniej) jako gest względem judaizmu ze strony niektórych protestanckich teologów niemieckich z powodu zadanego Żydom cierpienia przez ich ojczyznę. Chciano przedstawić w mniej negatywnym świetle sytuację religijną judaizmu i przez to uczynić bardziej przychylnym nastawienie chrześcijan do Żydów, aby nie doszło ponownie do Holokaustu. Motyw ani uzasadnienie nie pochodzą z teologii, ale z ideologii. Pobudki są szlachetne, ale tezy nieprawdziwe. Zaproponowano tezy, które są wytworem ludzkiej myśli. Dopiero wtórnie starano się je uzasadnić biblijne i teologicznie.
Po trzecie, są błędne, bo przyjęto błędne wyjściowe założenie zrodzone z ideologii, a nie z teologii, że nie tylko Kościół jest kontynuatorem starotestamentowego Izraela, ale również judaizm, który nie przyjął Chrystusa. Skutkuje to ciągiem błędnych konkluzji: jeżeli judaizm pomimo nieprzyjęcia Chrystusa stanowi kontynuację Izraela Starego Testamentu, przymierze zawarte przez Boga na Synaju trwa nadal w przypadku Żydów; skoro przymierze synajskie jest nadal aktualne, Żydzi pomimo nieprzyjęcia Chrystusa, pozostają na mocy przymierza ludem wybranym; z kolei jeżeli są uznawani za lud wybrany, korzystają z przysługujących mu przywilejów; z tych przywilejów czy darów największym zapowiedzianym w Starym Testamencie jest zbawienie dokonane w Chrystusie; wprawdzie judaizm nie przyjmuje Chrystusa, ale domyślnie ma mieć udział w tym darze jako stale będący ludem wybranym; stąd nie ma przeszkód, aby niewierzących w Chrystusa Żydów uważać za naszych starszych braci czy ojców w wierze, ponieważ trwają oni w tradycji Starego Testamentu. Błędne wyjściowe założenie prowadzi do ciągu fałszywych konkluzji, które domykają się wyjściową nieprawdą. Została zatarta różnica, jaką między Kościołem a judaizmem wyznacza osoba Chrystusa. Chrystus zostaje zmarginalizowany.
Nie przytaczam przedstawianych we wcześniejszych artykułach argumentów. Można je przeczytać w Internecie przede wszystkim w obszernym opracowaniu autora tego tekstu, wpisując w Google jego nazwisko i tytuł Sytuacja religijna judaizmu po nieprzyjęciu Chrystusa.
Po czwarte, za największy teologiczny błąd należy uznać wykluczenie osoby Chrystusa z prowadzonych rozmów. Zaprzecza to istocie chrześcijaństwa. Chrystus inauguruje nowy porządek zbawczy, który apostoł Paweł nazywa „nowym stworzeniem” (Ga 6, 15; 2 Kor 5, 17a: Ef 2, 15), co znaczy, że rzeczywistość starotestamentowa ustaje wobec nowej rzeczywistości w Chrystusie. Przez ‘nowe stworzenie’ należy rozumieć powołanie wszystkiego do istnienia od początku, od nowa: „To, co dawne minęło. A oto wszystko stało się nowe” (2 Kor 5, 17b). Św. Tomasz z Akwinu w hymnie eucharystycznym wyraża to w słowach: „Niech przed Nowym Testamentem starych praw ustąpi czas”. Jest to prawda objawiona – potwierdzana przez dwa tysiące lat istnienia Kościoła.
W sprzeczności z powyższym stoi utrzymywanie, że porządek religijny Starego Testamentu w jakimś zakresie trwa nadal w przypadku Żydów (np. trwanie w przymierzu na Synaju czy bycie stale ludem wybranym). W takim razie zbawcze dzieło Chrystusa nie ma wymiaru uniwersalnego. Nie wszystko mu podlega. Chrystus przestaje być Zbawicielem całego świata, bo Żydzi mają swój porządek zbawczy. Taki stan narusza istotę chrześcijańskiej doktryny! Jest cofnięciem się w historii zbawienia do czasów Starego Testamentu. Wyciszanie osoby Chrystusa w rozmowach z przedstawicielami judaizmu jest ustępstwem, które owe rozmowy czyni wadliwymi merytorycznie.
Po piąte, są błędne, bo nie mają oparcia w pełnym przesłaniu Pisma św. Mamy do czynienia z wybiórczym traktowaniem Pisma św., czyli z wybieraniem jednych tekstów (np. Rz 11, 28b i 29) i z pomijaniem innych (np. J 8, 44; Rz 9, 6b nn.; 11, 23. 28a; 2 Kor 3, 6-10; Dz 2, 40; 3, 23). Kryterium doboru stanowi przyświecający cel przedstawienia judaizmu w przychylniejszym świetle. Mamy do czynienia z utrwalaniem błędu metodologicznego, bo ocena judaizmu nie jest dokonywana w oparciu o pełne Boże objawienie, ale w oparciu o dowolnie dobierane teksty, z których niektórym jest ponadto nadawane inne przesłanie niż przyjmowana powszechnie interpretacja (np. Rz 11, 29 czy Hbr 8, 13).
Po szóste, są błędne, bo nie stosują się do nauczania deklaracji soborowej Nostra aetate, która postrzega judaizm w zgodzie z objawieniem Nowego Testamentu. A) W deklaracji nie ma mowy o tym, że judaizm, który nie przyjął Chrystusa, trwa w tradycji ojców Starego Testamentu i realizuje Bożą wolę (potwierdzają to kolejne punkty B i C). B) Przymierze na Synaju jest nazwane w deklaracji ‘starym przymierzem’, co znaczy, że w obliczu ‘nowego przymierza’ w Chrystusie („nowy Lud Boży”) należy do przeszłości, czyli wygasło; inaczej występowałyby równolegle dwa porządki zbawcze. C) Wszystkie wzmianki o ludzie wybranym odnoszą się w deklaracji wyłącznie do Izraela Starego Testamentu lub do Kościoła. Deklaracja ani razu – i nie jest to przypadek – nie odnosi określenia ‘lud wybrany’ do judaizmu, czym potwierdza, że nie jest on kontynuatorem starotestamentowego Izraela (a propos, tekst oryginalny nie mówi w ogóle o narodzie wybranym, ale zawsze o ludzie; stąd za tekstem łacińskim tłumaczenia na jęz. obce mają ‘lud wybrany’). D) Deklaracja nie stwierdza braterstwa w wierze z judaizmem (nasi starsi bracia) ani ojcostwa (nasi ojcowie w wierze), bo to skutkuje przyznaniem, że Żydzi trwają w tradycji ojców Starego Testamentu (ze wszystkimi tego konsekwencjami jak bycie ludem wybranym). Mówi ona o duchowym dziedzictwie. Wyraża się natomiast bardzo ciepło o Izraelu Starego Testamentu.
Po siódme, są błędne, bo w swej argumentacji odwołują się głównie do dokumentów kościelnych i wypowiedzi papieży ostatnich dziesięcioleci, które – jak wykazaliśmy – są wadliwe metodologicznie i błędne teologicznie w temacie oceny sytuacji religijnej judaizmu (przynajmniej w czterech wspominanych już przypadkach, zob. punkt 3). Przyjęte błędne tezy są podbudowywane nieprawdziwymi argumentami (falsum per falsum). Środowisko prowadzące rozmowy z przedstawicielami judaizmu tak chętnie powołuje się na dokumenty kościelne ostatnich dziesięcioleci, bo nie są one krytyczne względem judaizmu, jak krytyczny jest Nowy Testament.
7. Przykładem błędnego teologicznie myślenia w interesującym nas temacie jest wspomniany w punkcie 3 dokument Komisji ds. Relacji Religijnych z Judaizmem z 2015 roku („’Dar i wezwanie Boże są nieodwołalne’ [Rz 11, 29]”).
Dlaczego ten dokument jest wadliwy? Bo przemyca za protestantyzmem tezy, które mają źródło w ideologii, jaka zrodziła się po drugiej wojnie światowej (punkt 6), a nie w teologii. Owe tezy są błędne teologicznie, bo sprzeczne z przesłaniem Nowego Testamentu i z dwutysiącletnią tradycją Kościoła powszechnego. Jeden aspekt wadliwości dokumentu został już przedstawiony w punkcie 3.
Dokument Komisji ds. Relacji Religijnych z Judaizmem głosi, że judaizm stanowi podobnie jak Kościół kontynuację starotestamentowego Izraela, tj. trwa w tradycji ojców pomimo niewiary w Chrystusa (np. pkt 17). Utrzymuje ponadto, że „Żydzi są uczestnikami Bożego zbawienia” dokonanego w Chrystusie (pkt 36), czyli zmierzają drogą do Boga, lecz bez Chrystusa, która to droga nie jest błądzeniem, ale domyślnym przyjęciem Chrystusa (pkt 17). Autorzy dokumentu nie umieją jednak wyjaśnić, jak Żydzi mogą kroczyć do zbawienia drogą bez Chrystusa, gdzie droga do zbawienia – jak sami przyznają – jest tylko jedna i w Chrystusie! Ten zagmatwany i wykluczający się stan Komisja konkluduje stwierdzeniem, że pozostaje to „niezgłębioną tajemnicą Bożą” (pkt 36). Komisja zakłada stan rzeczy, którego nie jest w stanie dowieść i w tej sytuacji podpiera się Bogiem. Stanowi to poważne uchybienie z punktu widzenia teologii jako nauki, ale również wystąpienie przeciwko Bogu, któremu przypisuje się pogląd przeciwny do objawionego przez Niego na kartach Nowego Testamentu.
Dokument stara się też wykazać, że przymierze na Synaju trwa nadal (pkt 34), że judaizmowi w dalszym ciągu przysługuje przywilej wybrania (pkt 22) i nazywa wprost Żydów naszymi starszymi braćmi (np. pkt 14). Wszystkie wymienione tezy należy uznać za błędne, bo niemające uzasadnienia ani w przesłaniu Nowego Testamentu, ani w deklaracji soborowej Nostra aetate. Nie znajdują one potwierdzenia w dwutysiącletniej tradycji Kościoła.
Na szczęście dokument Komisji ds. Relacji Religijnych z Judaizmem jest dokumentem niskiej rangi. W przedmowie do niego czytamy: „Tekst nie jest dokumentem Magisterium ani nauczaniem doktrynalnym Kościoła katolickiego, ale refleksją przygotowaną przez Komisję […]”. Nie jest to nauczanie doktrynalne Kościoła, ale refleksja członków Komisji. Refleksje są luźnymi myślami i mogą być całkowicie błędne. I tak faktycznie jest w tym przypadku, co potwierdzają świadectwa Nowego Testamentu. Dokument można zatem zignorować.
Wpływowi powyższego dokumentu uległ niestety Episkopat Polski. Świadectwem tego jest jego list z dnia 12 marca 2026 roku (odczytany 22 marca tegoż roku) napisany z okazji 40. rocznicy wizyty Jana Pawła II w rzymskiej Synagodze Większej, który przytacza jako przekaz wiary najbardziej kontrowersyjny i błędny fragment dokumentu (pkt 36).
Podsumowując, dokument Komisji ds. Relacji Religijnych z Judaizmem z 2015 roku („’Dar i wezwanie Boże są nieodwołalne’ [Rz 11, 29]”) jest wyraźnym odejściem od linii deklaracji soborowej Nostra aetate i częściowo od objawienia Nowego Testamentu. Zawiera w różnych miejscach błędne nauczanie, sprzeczne z Bożym objawieniem, i błędne podejście do judaizmu, bo 1) wybiela jego sytuację religijną i 2) stanowi próbę zbliżenia na gruncie teologii, co wyklucza deklaracja soborowa, zalecając jedynie „obustronne poznanie się i szanowanie”.
8. Na gruncie polskim odniosę się do publikacji Kościół katolicki wobec Żydów i judaizmu(red. G. Ryś – A. Perzyński i inni [WAM; Kraków 2025]) zawierającej dokumenty Stolicy Apostolskiej, a powstałej w środowisku utrzymującym kontakty z judaizmem.
W słowie wprowadzającym ks. kard. Grzegorz Ryś wymienia kilka tez, które jego zdaniem potwierdza deklaracja soborowa Nostra aetate. Wśród nich wymienia też tezę, iż „Żydzi nie przestali być narodem wybranym” pomimo niewiary w Chrystusa. Jego zdaniem w deklaracji znajduje się stwierdzenie (!), które to potwierdza.
Po pierwsze, deklaracja Nostra aetate nie może stwierdzać, że Żydzi są narodem wybranym, bo określenie ‘naród wybrany’ ani razu w niej nie występuje. Deklaracja mówi o ludzie (populus) wybranym. Termin ‘naród’ w odniesieniu do Żydów pojawia się tylko w polskim przekładzie – i jest to nieścisłość w tłumaczeniu.
Po drugie, deklaracja soborowa nie stwierdza też, że Żydzi są ludem wybranym. Przywilej Bożego wybrania wiąże ona wyłącznie z Izraelem Starego Testamentu i Kościołem jako kontynuatorem tradycji starotestamentowej – ani razu nie stosuje go do Żydów, którzy nie uwierzyli w Chrystusa.
Po trzecie, bycia przez współczesnych Żydów (judaizm) ludem wybranym nie da się nawet wydedukować z tekstu Nostra aetate. Miejscem w deklaracji, gdzie można by próbować to uczynić, jest cytowany przez nią tekst Rz 9, 4-5. Apostoł Paweł wymienia tam różne przywileje Izraela, jakimi został on obdarowany przez Boga, ale pomija przywilej wybrania. Apostoł przemilcza go umyślnie (z racji jego błędnego rozumienia przez Żydów), aby następnie wytłumaczyć, na czym polega Boże wybranie (ww. 6b nn.), tj. że samo pochodzenie z Izraela, urodzenie się Żydem, nie decyduje o Bożym wybraniu, ale odpowiedź na Boże wezwanie (obecnie jest to uwierzenie w Chrystusa).
Krótko mówiąc, nie jest prawdą, że deklaracja soborowa stwierdza, iż Żydzi są nadal narodem wybranym ani też, że są ludem wybranym. Deklaracja nie stwierdza tego ani też nie da się tego z niej wydedukować. Autor zaś słowa wstępnego, ks. kard. G. Ryś, stwierdza o nieistniejącym w Nostra aetate zapisie, że ma on – razem z innymi tezami – „charakter konstytucyjny: uroczysty, autorytatywny”. Innymi słowy nie da się tego podważyć. Co więcej, inne myślenie nazywa bałamutnym. Używa on autorytarnych stwierdzeń na poparcie nieprawdziwej tezy. Mamy tu przypadek siłowego narzucenia czytelnikowi nieprawdy.
Tymczasem Boże objawienie poucza ustami Mojżesza. W imieniu Boga zapowiada on nowego Proroka (Pwt 18, 15. 18-19), co Nowy Testament odnosi do Jezusa Chrystusa, mówiąc: „Każdy, kto nie posłucha tego Proroka, zostanie usunięty z ludu” (Dz 3, 23). Nieprzyjęcie Chrystusa jest pozbawieniem się udziału w ludzie Bożym, czyli usunięciem z ludu wybranego. Stąd judaizm (rabiniczny) nie uczestniczy w przywileju Bożego wybrania i dlatego deklaracja soborowa nie stwierdza przeciwnego faktu. Nieuczestniczenie przez judaizm w przywileju Bożego wybrania nie znaczy jednak, że można z tego powodu potępiać Żydów. Deklaracja przestrzega przed tym. Osąd sytuacji należy pozostawić Bogu.
W tym samym słowie wstępnym do publikacji Kościół katolicki wobec Żydów i judaizmu ks. kard. G. Ryś stwierdza, że znajdujące się w niej dokumenty są „nauczaniem Magisterium Ecclesiae”. Zamieszczony tam dokument z 2015 roku – omawiany w punkcie 7 tego artykułu („’Dar i wezwanie Boże…”) – w przedmowie mówi sam o sobie, że „nie jest dokumentem Magisterium ani nauczaniem doktrynalnym Kościoła katolickiego”, ale refleksją Komisji. Mamy tu kolejne przekłamanie lub niewiedzę. Sam fakt pochodzenia dokumentu ze Stolicy Apostolskiej nie oznacza jeszcze, że jest on nauczaniem Magisterium Kościoła w sensie doktrynalnym. Jedno nie musi się równać drugiemu. Muszą być spełnione konkretne warunki. Pozostałe opublikowane w w/w publikacji dokumenty, poza Nostra aetate, mają podobną czy zbliżoną rangę co dokument ’Dar i wezwanie Boże…’. Czytelnik zostaje wprowadzony w błąd, że ma przyjąć wszystko, co owe dokumenty stwierdzają, bo jest to doktrynalne nauczanie Magisterium Kościoła katolickiego. Tak jednak nie jest.
Czym jest motywowane takie działanie? Otóż chęcią przeforsowania określonego myślenia na temat judaizmu. Przykładem tego jest wspominany już dokument z 2015 roku („’Dar i wezwanie Boże…”). W jego polskim tłumaczeniu – zamieszczonym w omawianej w tym punkcie publikacji – znalazła się manipulacja (pkt 20). Z wypowiedzi Jana Pawła II w synagodze rzymskiej zostało usunięte względem angielskiego oryginału wyrażenie „w pewnym sensie”, kiedy papież mówił o Żydach „nasi starsi bracia”. Papież stwierdził wówczas, że Żydzi są „w pewnym sensie” naszymi starszymi braćmi, czyli nie w sensie dosłownym. Usunięcie z tekstu polskiego „w pewnym sensie” jest umyślnym działaniem w celu przeforsowania myślenia, że Żydzi są naszymi starszymi braćmi w sensie dosłownym, co znaczy wtedy, że trwają w wierze ojców Starego Testamentu – tym samym są nadal ludem wybranym. Usunięcie z tekstu wyrażenia „w pewnym sensie” zmienia diametralnie obraz sytuacji religijnej judaizmu: od sprzeciwienia się Bogu do realizacji Jego woli. Środowisko odpowiedzialne w Polsce za kontakty z judaizmem stosuje nieuczciwe praktyki, aby przekonać do własnych, błędnych tez.
Wszystkie wymienione przypadki są naganne, a ich pogłębioną ocenę pozostawiam Czytelnikom. Dyskredytują one środowisko odpowiedzialne w Polsce za prowadzenie rozmów z judaizmem.
IV. Nowe otwarcie
9. Z przedstawionego wywodu wynika, że dotychczasowa formuła tzw. dialogu chrześcijańsko-żydowskiego jest wadliwa i w dużej mierze błędna. W tym miejscu w oparciu o Boże objawienie (Pismo św.) i deklarację soborową Nostra aetate proponuję nowe otwarcie oparte na powrocie do źródeł. Jest to perspektywa, która zapewnia poprawne relacje między chrześcijaństwem a judaizmem.
Po pierwsze, jako kluczowe w sprawie sytuacji religijnej judaizmu należy uznać to, co mówi Nowy Testament. Chodzi o jego zobiektywizowane przesłanie, czyli takie, które istnieje poza subiektywnym doświadczeniem jednostki. Chodzi o lekturę Kościoła jako wspólnoty wierzących, która odczytuje na kartach Biblii głos Boga. Błędna lektura i interpretacja Pisma św. jest możliwa wtedy, kiedy nie jest to zobiektywizowana prawda, ale subiektywna lektura jednostki czy jednostek. Przez powyższe należy też rozumieć, że nie może być to wybiórcze posługiwanie się tekstem biblijnym, ale pełny obraz judaizmu, jaki znajdujemy na kartach Nowego Testamentu.
Po drugie, z racji wagi deklaracji soborowej Nostra aetate należy odczytać ją ponownie jako wspólnota Kościoła, przez którą przemawia Duch Boży, aby wykluczyć wypaczenia i nadużycia w interpretacji jej treści. Powinno się przyjąć, że deklaracja soborowa jest nieprzekraczalnym modelem relacji z judaizmem; relacje te nie mogą odbiegać od linii wyznaczonej przez Sobór. Deklaracja powstała w duchu dwutysiącletniej tradycji Kościoła katolickiego: zmienia, co prawda, nastawienie chrześcijan do judaizmu, ale nie ocenę teologiczną jego niewiary w Chrystusa.
Po trzecie, ocena niewiary Izraela utrwalona na kartach Nowego Testamentu ma nie tylko wartość teologiczną, ale również historyczną. Są to świadectwa powstałe od dwudziestu do kilkudziesięciu lat po śmierci Jezusa – w znacznej mierze świadectwa naocznych świadków. Ponadto, poza św. Łukaszem autorzy pism Nowego Testamentu są pochodzenia żydowskiego i jako Żydzi oceniają Żydów, którzy nie uwierzyli w Chrystusa. Na kartach Nowego Testamentu wierzący w Chrystusa Żydzi oceniają niewierzących w Niego Żydów. Żydzi oceniają Żydów. Nie ma zatem mowy o uprzedzeniach etnicznych czy religijnych ani o jakiejkolwiek postaci antysemityzmu. Trzeba powiedzieć, że nie mamy bardziej starożytnej ani też bardziej wiarygodnej oceny niewiary Izraela. Nikt tak dobrze jak ówcześni Żydzi nie znał i nie rozumiał mesjańskich zapowiedzi Starego Testamentu. Cechą zaś wspólną ich świadectwa na kartach Nowego Testamentu jest mocno krytyczna ocena niewiary Izraela w Chrystusa.
Z kolei Nostra aetate (pkt 4) z racji krótkości dokumentu nie daje rozbudowanej oceny niewiary Izraela w Chrystusa, jaką znajdziemy w Nowym Testamencie, ale ją stwierdza jako wydarzenie bolesne i wyraża nadzieję na jej naprawienie w przyszłości: „Kościół oczekuje znanego tylko Bogu dnia, w którym wszystkie ludy będą wzywały Pana jednym głosem”.
Po czwarte, dokumenty kościelne i wypowiedzi papieży na temat sytuacji religijnej judaizmu, powstałe po Soborze Watykańskim II, mają wartość o tyle, o ile nie stoją w sprzeczności z prawdą objawioną na kartach Nowego Testamentu i uwzględniają nauczanie deklaracji soborowej Nostra aetate, która nakazuje przedstawiać Żydów zgodnie „[…] z prawdą ewangeliczną i z duchem Chrystusowym”. To im, Bożemu objawieniu i deklaracji soborowej, należy się pierwszeństwo w kolejności ich wymienienia. Błędem w ocenie sytuacji religijnej judaizmu jest powoływanie się w pierwszej kolejności, czy tym bardziej wyłącznie, na dokumenty kościelne i wypowiedzi papieży powstałe po Nostra aetate, z racji wskazanej wcześniej ich możliwej metodologicznej i teologicznej wadliwości.
Gdzie wypowiedzi dokumentów kościelnych czy papieży na temat judaizmu budzą wątpliwości (zwłaszcza w/w cztery tezy), należy je skorygować w świetle wymienionych powyżej źródeł. Uchroni to w przyszłości przed rozbieżnościami między Bożym objawieniem a dokumentami kościelnymi.
Po piąte, według Nostra aetate celem kontaktów z przedstawicielami judaizmu jest wzajemne poznanie się i szanowanie (wymiar personalny). Obie strony mają realizować ten cel zwłaszcza przez zgłębianie przesłania ksiąg świętych i wyznawanej wiary, i dzielić się tym między sobą („braterskie rozmowy”). W szczerych, braterskich relacjach musi być miejsce na poznanie wiary drugiej strony – w wypadku Żydów na poznawanie chrześcijańskiej wiary i tradycji religijnej. Wynika to z określenia obustronnych spotkań jako chrześcijańsko-żydowskie, czyli że dochodzi w nich do głosu istota wiary każdej ze stron. W innym przypadku jest to niewywiązywanie się przez stronę katolicką z zalecenia deklaracji soborowej. Opór zaś ze strony żydowskiej świadczy o nietraktowaniu obustronnych kontaktów jako partnerskich, opartych na równych zasadach, co podważa zasadność ich kontynuowania w obecnej postaci.
Po szóste, celem rozmów z przedstawicielami judaizmu nie jest zbliżenie na gruncie teologii (wymiar doktrynalny). Deklaracja Nostra aetate w ogóle nie podejmuje takiego tematu, ponieważ kierunek jest błędny. Nie znajdziemy w niej też potwierdzenia żadnej z czterech wcześniej wspominanych tez (punkty 3 i 6). Zbliżenie doktrynalne – z racji różnic na tle osoby Chrystusa – jest niemożliwe, bo domaga się poważnych ustępstw godzących w wiarę każdej ze stron. Należy porzucić wysiłki zmierzające w kierunku nawet minimalnych zbliżeń na gruncie teologii, bo skutkiem tego – jak widzimy to obecnie – jest relatywizowanie przez przedstawicieli strony chrześcijańskiej roli Chrystusa jako Zbawiciela świata. Nawiązywanie relacji z judaizmem nie może dokonywać się kosztem wiary chrześcijańskiej.
Po siódme, obecne po Soborze Watykańskim II koncyliacyjne, pojednawcze podejście do judaizmu należy rozumieć jako budowanie braterskich relacji, a nie zmianę oceny jego rzeczywistej sytuacji religijnej. Zbliżenie ma się dokonać na płaszczyźnie personalnej, a nie teologicznej (doktrynalnej). Gdzie jednak etykieta wymaga złagodzenia stanowiska teologicznego (np. wystąpienie papieża w synagodze), powinno być przyjęte, że na takich tekstach – z racji ich metodologicznej i merytorycznej wadliwości – nie można budować oceny religijnej judaizmu, czyli wykorzystywać ich jako argumentu w prowadzonych dyskusjach ani w tekstach teologicznych. Można jednak korzystać z tych treści, które dają pełny obraz zagadnienia.
Po ósme, należy zmienić formułę spotkań chrześcijańsko-żydowskich i ich nazwę. To, co ma miejsce, nie jest dialogiem i nie powinno nim być. Według Nostra aetate mają to być braterskie rozmowy. Stronie katolickiej powinno zależeć na nieokreślaniu obustronnych relacji mianem dialogu, bo dialog dopuszcza ustępstwa – także w zakresie doktryny. Poważne zastrzeżenia budzi również określanie wzajemnych kontaktów jako „chrześcijańsko-żydowskie”, bo w temacie chrześcijaństwa przemilcza się jego istotę, Chrystusa. Bez Chrystusa nie ma chrześcijaństwa ani chrześcijańskiego charakteru relacji.
Po dziewiąte, nie należy łudzić się, że ustępstwa względem judaizmu mogą prowadzić do jego zbliżenia z chrześcijaństwem. One jedynie utwierdzają Żydów w ich racjach, bo ustępujący przyznaje słuszność drugiej stronie. Nie prowadzi to zatem do zbliżenia, ale do utwierdzenia się judaizmu w swoich przekonaniach. Jego zbliżenie do chrześcijaństwa może zaś nastąpić przez studiowanie Bożego objawienia, czyli ksiąg Starego i Nowego Testamentu, do czego zachęca Nostra aetate. Ze słowa Bożego można poznać Bożą prawdę. Nie dążymy jednak do wzajemnego nawracania się, ale prowadzimy ze sobą szczere, braterskie rozmowy i wzajemnie się szanujemy.
Po dziesiąte, kształt prowadzonych rozmów z przedstawicielami judaizmu powinien być wypracowany przez wspólnotę Kościoła, która będzie popierała taką postać rozmów i się z nią identyfikowała. Nie może tu dochodzić do wymuszeń na znacznej części wiernych. Obecna formuła jest nieakceptowana przez większość wiernych – w tym duchowieństwa. Błąd nie leży po ich stronie. Należy uznać, że przemawia przez nich Duch Boży (sensus populi Dei). Potwierdza to mocna krytyka obecnego kształtu relacji, tj. popełniane w nich poważne błędy oraz świadome przekłamania ze strony środowiska odpowiedzialnego za kontakty z judaizmem, co odbiera jego przekazowi wiarygodność. Należy uwzględnić głos ludu Bożego.
Po jedenaste i jako wniosek końcowy, z racji poważnych błędów (w tym teologicznych) i wypaczeń wynikających z obecnej formuły prowadzenia rozmów ze stroną żydowską należy zawiesić dotychczasową postać kontaktów (nie same kontakty) i wypracować nową. Należy być może zacząć obustronne relacje od początku, gdzie każda ze stron w równym stopniu wyraża wolę prowadzenia rozmów i określa ich równe zasady. W wypadku strony katolickiej wypracowanie nowej formuły powinno opierać się na wytycznych deklaracji soborowej Nostra aetate. Jej zalecenia zaradzają wszystkim dotychczasowym problemom.
Jeżeli strona żydowska nie wyrazi zgody na nową formułę kontaktów, będzie to oznaczało, że nie jest zainteresowana prowadzeniem rozmów na zasadach partnerskich. Należy wówczas zdefiniować ich rzeczywisty charakter: byłyby to jedynie kurtuazyjne spotkania o charakterze świeckim, które można by określić jako polsko-żydowskie (przy czym ‘polski’ należy rozumieć w sensie kulturowym, a nie narodowym).
Zakończenie
Niniejszy tekst pragnie ustawić relacje chrześcijaństwa z judaizmem w zgodzie z nauczaniem deklaracji soborowej Nostra aetate oraz wykluczyć z nich w świetle Nowego Testamentu istniejące błędne poglądy teologiczne.
Prowadzone dotychczas rozmowy przez stronę katolicką z przedstawicielami judaizmu negatywnie ocenia zdecydowana większość wiernych Kościoła katolickiego w Polsce (w tym duchowieństwa), co jest jasnym sygnałem, że zmiany są konieczne.
GDAŃSK – OSOWA: Parafia Św. Polikarpa – Każdego 16-tego dnia miesiąca o godz. 18.00 zapraszamy na Mszę Świętą w intencji Ojczyzny. Po Mszy Świętej odmawiamy Różaniec Święty za Ojczynę. Parafia św. Polikarpa Biskupa Męczennika, Plac św. Jana Apostoła 1
By antyk2013 on 14/09/2026 W każdą trzecią środę miesiąca Pokutny Marsz Różańcowy w każdą trzecią środę miesiąca. Zaczyna się Mszą Św. o 18.00 w intencji Ojczyzny w kościele Matki Bożej Bolesnej i św. Wojciecha. Marsz wiedzie wokół Uniwersytetu Opolskiego, dalej do Ratusza i na pl. Wolności, kończy się przy katedrze pod figurą bł. Księdza Popiełuszki. Często prowadzi Ojciec Ryszard (Jezuita). Pokutny Marsz Różańcowy w każdą trzecią środę miesiąca. Zaczyna się Mszą Św. o 18.00 w intencji Ojczyzny w kościele Matki Bożej Bolesnej i św. Wojciecha. Marsz wiedzie wokół Uniwersytetu Opolskiego, dalej do Ratusza i na pl. Wolności, kończy się przy katedrze pod figurą bł. Księdza Popiełuszki. Często prowadzi Ojciec Ryszard (Jezuita).
LIST OTWARTY DO PANI MARTY NAWROCKIEJ, PIERWSZEJ DAMY RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Szanowna Pani,
W nawiązaniu do wyrażonego przez Panią, w rozmowie z red. Bogdanem Rymanowskim, poparcia dla metody in-vitro, pragnę zwrócić Pani uwagę na kilka faktów – o których być może Pani nie wiedziała – i poprosić Panią o ponowną refleksję nad zagadnieniem.
Wbrew propagandzie, technika biomedyczna “in-vitro” ma skuteczność na poziomie, wg źródeł najbardziej optymistycznych – 20%, a wg bardziej wiarygodnych – poniżej 10%. A zatem, pomijając wszelkie inne możliwe komplikacje, zachodzi 80-90% ryzyko, że życie embrionu, a zatem osobnego, posiadającego duszę człowieka zakończy się zanim na trwałe znajdzie miejsce w łonie własnej (lub cudzej) mamy.
Czy wie Pani co robi się by zwiększyć prawdopodobieństwo przyjęcia się embrionu w organizmie matki? Wprowadza się tam kilka zarodków, a zatem kilka istnień ludzkich, jednocześnie. Jeżeli więcej niż jednemu uda się zagnieździć, dochodzi do ciąży mnogiej, a wtedy przeprowadza się tzw. redukcję embrionalną, czyli selekcyjną aborcję, zabijając jednego lub więcej małych ludzi, którzy znaleźli miejsce w łonie (własnej lub obcej) matki. Nie da się tego pogodzić z zasadą, że życie człowieka powinno być chronione od chwili poczęcia do naturalnej śmierci.
Czy wie Pani, że kliniki eugeniczne z natury rzeczy wchodzą we współpracę z określonym i zwykle ograniczonym gronem „kooperantów” – dostarczycieli gamet, czyli miłych, zdrowych, inteligentnych, pożądanych rodziców? W związku z tym, z każdym takim przypadkiem rośnie prawdopodobieństwo sprowadzenia na świat ludzi, którzy później w życiu mogą się związać ze sobą bez świadomości, że mają tych samych rodziców. Anonimowość w tej dziedzinie skutkowała już tragicznymi i skandalicznymi sytuacjami, w których okazywało się na przykład, że ojcem nawet kilkuset dzieci urodzonych z użyciem in-vitro jest ten sam pan doktor.
Standardowym etapem zapłodnienia in-vitro jest również zamrażanie zarodków (kriokonserwacja). Robi się to wtedy, gdy zarodki już powstały w laboratorium, ale nie zostaną (od razu lub wcale) przeniesione do macicy. Oznacza to niezliczone rzesze zamrożonych ludzi.
W wywiadzie dla red. Bogdana Rymanowskiego powiedziała Pani również: “jestem katoliczką”. A przecież zgodnie z nauczaniem Kościoła Katolickiego (Magisterium, a nie “opinie duszpasterskie”) metoda in-vitro jest zawsze moralnie niedopuszczalna, a zatem we wszystkich przypadkach: 1) poza małżeństwem, 2) w małżeństwie przy użyciu czynnego wkładu osoby trzeciej, 3) w małżeństwie bez osób trzecich, jest ona grzechem śmiertelnym.
By zachować zwięzłość tego listu, pominę cały szereg innych, sprzecznych z katolicką moralnością, aspektów metody in-vitro, zwrócę uwagę jedynie na jeden z nich – selekcję eugeniczną. Otóż moment decydowania które z zarodków ludzkich zostaną zakwalifikowane do dalszego etapu, a więc któremu człowiekowi daje się szansę na przeżycie, a który ma wylądować w zamrażarce lub zlewie, jest nieodłączna częścią procedury in-vitro. Aby zapoznać Panią z istotą tego aspektu in-vitro, gorąco polecam film Grzegorza Brauna pt. „Eugenika – w imię postępu”.
Na zakończenie pozwolę sobie dodać, że w wyżej wspomnianej rozmowie użyła Pani słów: “uważam, że jak ktoś chce skorzystać z tego programu to jak najbardziej niech korzysta”. Czy to nie wykracza poza wyrażenie własnego poglądu, a stanowi zachętę? Czy w takim przypadku nie byłaby to zachęta do grzechu śmiertelnego?
Bardzo proszę Panią o ponowne pochylenie się nad zagadnieniem i, z podobną empatią, z jaką wyrażała się Pani o kobietach pragnących mieć dziecko, spojrzała Pani na los poczętego dziecka, które albo umiera (80-90% przypadków), albo zostaje zabite przez aborcję (w przypadku ciąży mnogiej z in-vitro), albo zostaje zamrożone.
Podczas kontrowersyjnego wydarzenia, współorganizowanego przez szereg licznych podmiotów katolickich w Brazylii doszło do bulwersującej zmiany tekstów liturgicznych. Uczestnicy zastąpili wyznanie wiary rewolucjonistyczną deklaracją poparcia dla „Kościoła inkluzywnego” oraz sprzeciwu wobec hierarchicznego porządku Mistycznego Ciała Chrystusa.
W niedzielę 7 września, w czasie Mszy Świętej sprawowanej przez bp Jose Valdeciego Santosa Mendesa w miejsce starożytnego Credo nicejsko-konstantynopolitańskiego odmówiono „Wyznanie Wiary Społeczności Podstawowych Kościoła”, promowane przez aktywistów związanych z niebezpiecznym nurtem „Teologii Wyzwolenia”.
Bulwersująca niestosowność tej zmiany tkwi nie tylko w naruszeniu starożytnego zwyczaju Kościoła, ale również w rewolucjonistycznych poglądach, jakie propaguje wygłoszona przez uczestników wydarzenia formuły. Treść wyznania ukutego w 2016 roku mówi na przykład:
„Nie wierzymy w statyczny, patriarchalny, klerykalny i hierarchiczny Kościół. Wierzymy w inkluzywną wspólnotę międzypokoleniową z własnym głosem. Wierzymy w Kościół, który walczy, dzieląc los z biednymi ziemi w obliczu dominacji systemu kapitalistycznego”
Co nie mniej szokujące, „wyznanie wiary” wypowiedziane podczas liturgii stwierdza dalej: „Wierzymy w Boga/ Boginię obecną w doświadczeniach ludów, Boga, który jest bliskim, wyzwalającym i rewolucjonistycznym Bogiem (…)”.
Skandal miał miejsce podczas sprawowania Najświętszej Ofiary w czasie 32 zebrania zatytułowanego „Wołanie Wykluczonych”. To wydarzenie wspierane przez szereg powiązanych z Kościołem podmiotów, w tym brazylijski Caritas. Wspomniane „Społeczności Podstawowe” to motywowane przywiązaniem do Teologii Wyzwolenia zrzeszenia osób.
W ramach 32 edycji „Wołania Wykluczonych” organizowano również przemarsz ulicami Recife, w czasie którego noszący czerwone stroje manifestanci wyrażali m.in poparcie dla lewicowego prezydenta kraju, Ignacio Luli da Silvy.
Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus, Odkupiciel świata, i niech będzie pochwalona Niepokalana Matka, którą otrzymał wraz z nami od Ojca niebieskiego jako nieodzowną Pomoc w arcydziele Odkupienia!
W tym wyjątkowym roku, kiedy w naszej diecezji rozpoczęła się peregrynacja kopii Cudownego Obrazu Czarnej Madonny, a w całym kraju obchodzimy LXX rocznicę Jasnogórskich Ślubów Narodu, w błogosławionym czasie Nowenny przed uroczystością Matki Bożej Bolesnej, Patronki Wałbrzycha, kiedy całe miasto staje się jakby jedną wielką parafią, a jego świątynią parafialną staje się mały kościółek od niepamiętnych czasów nazywany „Sercem Miasta”, będziemy mieli nie jedno, ale dwa a nawet trzy czuwania Krucjaty Różańcowej za Ojczyznę.
Gdyż oprócz comiesięcznego czuwania dnia 13., które będzie miało miejsce w tym sanktuarium – jak przed pandemią Covid-19 – od godz. 15 do nabożeństwa fatimskiego o godz. 20 oraz Apelu Jasnogórskiego na zakończenie, także nazajutrz, 14.IX, będzie tu czuwanie Krucjaty, tym razem krótsze: od godz. 15 do mniej-więcej 17:30 (aby wszyscy pragnący uczestniczyć w sumie odpustowej Podwyższenia Krzyża Św. mogli dojechać na godz. 18 do sanktuarium na Podzamczu, tu zaś będzie w tym czasie pół godziny modlitwy w ciszy);
Nadto 15.IX, w samym dniu odpustu Matki Bożej Bolesnej, kiedy sztafeta modlitewnego czuwania wraz z cudowną figurą przenosi się do przestronnej kolegiaty, gdzie wszyscy wierni Wałbrzyszanie oraz pielgrzymi mogą zgromadzić się razem i poczuć się jedną wielką wspólnotą, pomodlimy się za naszą Ojczyznę i za nasze miasto, oraz o tryumf Niepokalanego Serca naszej Królowej i naszej Patronki:
najpierw odmówimy część bolesną Różańca św. za Polskę, aby była wierna Bogu, Krzyżowi i Ewangelii, oraz Jasnogórskim Ślubom Narodu, a następnie Różaniec do 7 boleści Matki Bożej, by była Ona otaczana czcią i miłością wszystkich mieszkańców Wałbrzycha i ziemi wałbrzyskiej.
8 września 2026 roku mija 80 lat od jednego z najbardziej masowych aktów religijnych w powojennej historii Polski. Tego dnia w 1946 roku prymas August Hlond, na czele całego episkopatu, dokonał na Jasnej Górze poświęcenia Narodu Polskiego Niepokalanemu Sercu Maryi.
W uroczystości wzięło udział – według relacji z epoki – około miliona wiernych. Rocznica zbiega się w tym roku z jubileuszem 200-lecia Żywego Różańca, co Kościół w Polsce świętuje wspólnie właśnie dziś na Jasnej Górze.
Kraj zniszczony i zagrożony. Prymas Hlond podejmuje odważną decyzję
Akt z 1946 roku nie był gestem odosobnionym ani przypadkowym. Zapadł w konkretnym momencie historycznym: Polska wychodziła z wojennych zniszczeń, a jednocześnie władzę w kraju systematycznie przejmowali komuniści. Decyzję o dokonaniu zawierzenia biskupi podjęli już 3–4 października 1945 roku, podczas swojej pierwszej powojennej konferencji na Jasnej Górze. Ze względu na postępującą sowietyzację kraju przygotowania prowadzono początkowo w konspiracji – oficjalna informacja pojawiła się dopiero w liście pasterskim episkopatu na Wielki Post 1946 roku, podpisanym przez kard. Hlonda.
Samo przygotowanie miało charakter trójstopniowy i objęło praktycznie cały naród: akt poświęcenia wypowiadano najpierw w parafiach i rodzinach (7 lipca), potem na szczeblu diecezjalnym (15 sierpnia), następnie we wspólnotach zakonnych (19 sierpnia), by ostatecznie zamknąć całość ogólnopolską uroczystością na Jasnej Górze 8 września. Władze komunistyczne ostrzegały, że udział w obchodach będzie traktowany jako wystąpienie przeciw nowej władzy – mimo to na Jasną Górę przybyły tłumy.
Doniosły akt na Jasnej Górze
W niedzielę 8 września 1946 roku Mszę świętą na Szczycie Jasnogórskim celebrował krakowski kardynał Adam Sapieha. Sam Hlond odczytał tekst Aktu poświęcenia narodu, powtarzany przez zgromadzonych wiernych. Padły w nim m.in. słowa: „Tobie i Twojemu Niepokalanemu Sercu poświęcamy siebie, naród cały i wskrzeszoną Rzeczpospolitą”.
Geneza aktu sięga wojennych doświadczeń samego kardynała Hlonda. Na emigracji we Francji, w okolicach Lourdes, prymas zetknął się na przełomie lat 1941–1942 z pamiętnikami ojca Augustyna Kordeckiego o obronie Jasnej Góry, a rozmowy z Piusem XII po powrocie do kraju utwierdziły go w przekonaniu o konieczności poświęcenia ojczyzny Niepokalanemu Sercu Maryi.
W tle pozostawało przesłanie fatimskie z 1917 roku, w którym – według katolickiej tradycji objawień – mowa była o poświęceniu Rosji Niepokalanemu Sercu i o groźbie rozprzestrzenienia się „błędnych nauk” w razie zlekceważenia wezwania. W 1942 roku Pius XII dokonał pierwszego poświęcenia świata Niepokalanemu Sercu Maryi, zachęcając poszczególne episkopaty do podobnych aktów narodowych – prymas Hlond wpisał Polskę w ten szerszy, ogólnokościelny ruch.
To nie było jednorazowe wydarzenie
Dzieło zapoczątkowane przez prymasa Hlonda kontynuował kard. Stefan Wyszyński, który ułożył Jasnogórskie Śluby Narodu Polskiego (1956) i zainicjował Wielką Nowennę przygotowującą Polaków do obchodów Tysiąclecia Chrztu Polski w 1966 roku. Akt zawierzenia został formalnie odnowiony przez polski episkopat 6 czerwca 2017 roku w sanktuarium Matki Bożej Fatimskiej na Krzeptówkach w Zakopanem – w setną rocznicę objawień fatimskich.
Także dziś na Jasnej Górze wierni zebrali się, aby odnowić zawierzenie dokonane przez prymasa Hlonda. Ogólnopolskie spotkanie modlitewne odbyło się zgodnie z zapowiedzianym programem: o 9.30 na placu jasnogórskim rozpoczęła się rejestracja grup pielgrzymkowych i odbiór aktów zawierzenia, o 10.00 miały miejsce powitanie, konferencja i wspólna modlitwa różańcowa, a o 11.00 rozpoczęła się Msza święta odpustowa, sprawowana z udziałem częstochowskiej Kapituły Archikatedralnej, która tego dnia obchodziła zarazem własne święto patronalne i 75-lecie powołania kapituły. Po Eucharystii odnowiono Akt poświęcenia Narodu Polskiego Niepokalanemu Sercu Maryi – wydarzenie to stanowiło jednocześnie drugą diecezjalną stację jubileuszu 200-lecia Żywego Różańca, założonego przez błogosławioną Paulinę Jaricot.
Mszy przewodniczył metropolita częstochowski abp Wacław Depo. W homilii przypomniał okoliczności aktu z 1946 roku, dokonanego – jak podkreślił – w warunkach narastającego reżimu komunistycznego, i zastrzegł, że ani tamto zawierzenie kard. Hlonda, ani późniejsze akty prymasa Wyszyńskiego i Jana Pawła II nie powinny być odczytywane jedynie jako zapis przeszłości. Zdaniem metropolity zawierzenie musi pozostawać „żywym, osobowym” aktem każdego wiernego i całego narodu, a jego owocem powinny być konkretne praktyki: codzienny różaniec, spowiedź i Komunia święta oraz nabożeństwo pierwszych sobót miesiąca. Abp Depo mówił też o postępującej sekularyzacji, określając ją mianem „przyspieszonego kursu pełzającej apostazji”.
Przeor Jasnej Góry o. Grzegorz Prus w słowie powitania nawiązał do 80. rocznicy aktu Hlonda i pobłogosławił ziarno na zasiew, zgodnie z tradycją związaną z przypadającym tego dnia świętem Matki Bożej Siewnej. Dyrektor Sekretariatu Fatimskiego na Krzeptówkach, ks. dr Krzysztof Czapla SAC, komentując znaczenie rocznicy jeszcze przed uroczystościami, zwracał uwagę na kontekst historyczny aktu z 1946 roku: „Fatima rodzi się w Polsce, gdy nasza Ojczyzna jest bezbronna, zniszczona, ograbiona, bezsilna militarnie”. W tym samym duchu formułował też ocenę, że przesłanie fatimskie – jego zdaniem – wciąż nie jest w Polsce w pełni zrealizowane.
Z Maryją Królową Polski modlić się będziemy o Polskę wierną Bogu, Krzyżowi i Ewangelii, o wypełnienie Jasnogórskich Ślubów Narodu
BIŁGORAJ – w każdą drugą niedzielę miesiąca w kościele pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny o godz. 18.00 Msza Święta za Ojczyznę i Pokutny Marsz Różańcowy!
====================================
WARSZAWA – zapraszamy na comiesięczny Pokutny Marsz Różańcowy, który już od 9 lat odbywa się w stolicy. Rozpoczynamy Mszą Świętą o godz. 8.00 w kościele św. Andrzeja Apostoła i św. Brata Alberta na pl. Teatralnym 20, po niej udajemy się ulicami Warszawy pod Sejm RP.
Zgodnie ze słowami Najświętszej Dziewicy Maryi (zawartych we wszystkich uznanych objawieniach) modlitwa na Różańcu Świętym jest ostatnim ratunkiem dla świata. To jest FAKT – władze tego świata, odrzucają Boga a na Jego miejsce intronizują zachcianki człowieka (lub w najlepszym wypadku sentymentalnie celebrują humanizm).
Trasa naszego comiesięcznego Pokutnego Marszu Różańcowego w Warszawie: Po drodze z placu Teatralnego idziemy ogarniając modlitwą Różańca Świętego ważne instytucje i ministerstwa położone przy Krakowskim Przedmieściu, modlimy się za Prezydenta RP pod jego siedzibą, skręcamy w ul. Świętokrzyską by modlić się pod Ministerstwem Finansów, później przy pl. Powstańców Warszawskich 7 dochodzimy do budynku TVP, gdzie mieszczą się główne studia informacyjne telewizji publicznej (przez dziesięciolecia komunizmu i liberalizmu siejących nienawiść oraz kłamstwa). Modlić się będziemy o konieczne zmiany w mediach i nawrócenie środowisk dziennikarskich. Kierujemy się później w stronę placu Trzech Krzyży i na ul. Wiejską aby ogarnąć modlitwą władze ustawodawcze naszego Kraju. Zakończenie Pokutnego Marszu Różańcowego będzie pod Sejmem i Senatem RP (wcześniej podejdziemy pod ambasadę Kanady, gdzie Panu Bogu i Jego Matce zawierzać będziemy Mary Wagner, która toczy samotny bój o przestrzeganie prawa Bożego w Kanadzie).
Będziemy się modlić o ustanie kłamliwych ataków na nasz Kościół i Ojczyznę, o nawrócenie nieprzyjaciół i pojednanie ludzi, narodów i państw na fundamencie prawdy, aby wobec ofiar zbrodni i ludobójstwa nastąpiło sprawiedliwe zadośćuczynienie za zło jakiego doświadczyli od prześladowców. Będziemy modlić się także o to by dla wszystkich narodów, dawniej i dziś zamieszkujących ziemie Rzeczypospolitej i Europę Środkowo Wschodnią, Jezus Chrystus był j e d y n ą Drogą, Prawdą i Życiem, o to też by na ziemiach nasączonych krwią ofiarną poprzednich pokoleń umocniona została święta wiara katolicka, poza którą nie ma zbawienia, by porzucone zostały błędne wyznania i religie wiodące na bezdroża nienawiści.
Czy Msza Święta jest Ofiarą przebłagalną, czy też – jak często twierdzi współczesna teologia – „Ofiarą i ucztą”?
Dyskusja na ten temat rozgorzała pod niedawnym wpisem na facebookowym profilu wydawnictwa Magna Polonia, gdzie zacytowano wybitnego teologa i kanonistę, jakim był ks. dr Gregorius Hesse. Jego wypowiedź, z której wynika, że Msza Święta jest Ofiarą, nie zaś „Ofiarą i ucztą”, wzbudziła silny opór części komentujących.
Nie ma się co dziwić, jako że takie właśnie przekonanie wielu wiernych wynosi ze współczesnej katechezy. O ile posoborowa teologia zasadniczo nie zaprzecza wprost ofiarniczemu charakterowi Mszy Świętej, bardzo często przedstawia ją jako „Ofiarę i ucztę”, odwołując się do przyjmowania Komunii Świętej przez wiernych. W praktyce taki sposób przedstawiania Mszy prowadzi do przesunięcia akcentu z jej aspektu ofiarnego na wymiar „wspólnotowy”, jak gdyby był on co najmniej równorzędny Ofierze. Konsekwencją definiowania Mszy Świętej jako „Ofiary i uczty” jest zatarcie zasadniczej różnicy między samą Ofiarą a Komunią Świętą jako dopełnieniem i uczestnictwem w tej Ofierze.
W samym posoborowym Katechizmie Kościoła Katolickiego odnajdujemy takie oto stwierdzenie – „Msza Święta jest równocześnie i nierozdzielnie pamiątką ofiarną, w której przedłuża się ofiara Krzyża, i świętą ucztą Komunii w Ciele i Krwi Pana. Sprawowanie Ofiary eucharystycznej jest nastawione na wewnętrzne zjednoczenie wiernych z Chrystusem przez Komunię” (KKK 1382). W przytoczonej definicji czytamy, jakoby Msza Święta była równocześnie „pamiątką ofiarną”, jak i „świętą ucztą Komunii w Ciele i Krwi Pana”. Co więcej, oba te aspekty przedstawiono jako „nierozdzielne”, co może sugerować, że Komunia wiernych należy do istoty Mszy Świętej. Z kolei w drugim zdaniu stwierdza się, że odprawienie Mszy Świętej „jest nastawione”, czyli mówiąc inaczej, skoncentrowane na przyjęcie Komunii przez wiernych. Takie sformułowanie może więc prowadzić do wniosku, że przyjęcie Komunii Świętej przez lud stanowi szczyt i właściwy cel celebracji eucharystycznej.
W świetle tradycyjnej nauki Kościoła takie zdefiniowanie Mszy Świętej jest jednak w sposób oczywisty błędne. Niemniej ten pogląd przylgnął tak silnie do posoborowej narracji, że znalazł swoje miejsce nawet w Katechizmie firmowanym przez Stolicę Apostolską. Powtarzają go współcześnie katecheci, teolodzy i liturgiści. Sprzyja mu permanentne używanie słowa „Eucharystia” zamiennie ze zwrotem „Msza Święta”, bez rozróżnienia między Najświętszą Ofiarą Mszy a samą Komunią Świętą. W odniesieniu do Novus Ordo Missae regularnie słyszymy, że kapłan „przewodniczy Eucharystii”. Powyższe sugeruje nie tylko, jak w przypadku nieszczęsnego zapisu z Katechizmu, że szczytem i istotą Mszy Świętej jest przyjęcie Komunii przez wiernych, ale również jakoby rola kapłana była zredukowana zasadniczo do roli „przewodniczącego zgromadzenia”.
Sprzyja temu również niemal całkowity zanik tzw. prywatnych Mszy Świętych. Nie twierdzę, że w Kościele soborowym się ich w ogóle nie odprawia, należą one jednak do rzadkości. O ile dawniej zasadniczo codziennie każdy kapłan odprawiał własną Mszę Świętą, dzisiaj do standardu należy jej wspólne koncelebrowanie z innymi księżmi w obecności ludu. Boczne ołtarze w starych kościołach, na których to niegdyś codziennie odprawiano Msze Święte, w zasadzie przestały być użytkowane. Z kolei w nowych kościołach przeważnie buduje się już tylko jeden ołtarz w formie posoborowego stołu.
Omawiany błąd wywodzi się z zatrutego źródła zwyrodniałej części Ruchu Liturgicznego. Mowa o liturgistach, którzy jeszcze przed Soborem dążyli do „zreformowania” Mszy Świętej poprzez jej „dostosowanie do współczesnego człowieka” a zarazem archeologiczny powrót do mitycznej starożytności. Wspomniana grupa była siłą prekursorską względem fałszywych idei stojących za zniszczeniem Mszy Świętej w okresie pontyfikatu Pawła VI.
To wypaczenie zdrowej doktryny, uznające Mszę za „Ofiarę i ucztę”, zostało odrzucone przez papieża Piusa XII w encyklice Mediator Dei (1947 r.), którą przywołamy w dalszej części naszych rozważań.
Aż do II Soboru Watykańskiego, skutkiem którego była protestantyzacja kultu katolickiego, Kościół nie definiował Mszy Świętej jako „Ofiary i uczty”. Zamiast tego, ściśle rozróżniał między Mszą Świętą, która jest Najświętszą Ofiarą, a Komunią Świętą wiernych, będącą uczestnictwem w Ofierze, sakramentem oraz owocem tej Ofiary. Powyższe odnajdziemy, m. in. w Katechizmie Pietro kard. Gasparriego, który wyraźnie oddziela Mszę Świętą (będącą Ofiarą) od Eucharystii pojmowanej jako sakrament. We wskazanym Katechizmie napotkamy pytanie „Czym się różni sakrament Eucharystii od Ofiary?”, na które Autor odpowiada m.in. w ten sposób – „sakrament dokonuje się przez konsekrację i trwa, Ofiara zaś wyczerpuje się i kończy z chwilą dokonania aktu ofiarowania”[1]. Wskazany przez Kardynała „akt ofiarowania” odnosi się do Ofiary Mszy Świętej, której dokonanie nie jest uzależnione od przyjęcia Komunii przez wiernych. Podobnie wybitny polski dogmatyk ks. prof. Maciej Sieniatycki w swoim „Zarysie dogmatyki katolickiej” wyraźnie odróżnia Mszę Świętą, czyli „Eucharystię jako Ofiarę” od Komunii Świętej, tj. „Eucharystii jako sakrament”. Stwierdza, że różnią się one od siebie zarówno przez wzgląd cel, jak i przez wzgląd na sposób działania. Jak stwierdza, „Eucharystja jako Ofiara jest przeznaczona ku czci Boga, jako Sakrament dla uświęcenia człowieka”[2]. Aby Ofiara doszła do skutku, nie jest niezbędne, aby wierni przyjęli Komunię Świętą. Co więcej, niekonieczna jest nawet ich obecność.
Stąd też Sobór Trydencki w nauce o Najświętszej Ofierze Mszy Świętej przedstawia ją konsekwentnie jako Ofiarę, nie zaś jako „ucztę”. Piętnuje jednocześnie pogląd, jakoby Msze Święte bez ludu miały być w jakikolwiek sposób mniej wartościowe (sesja XXII, Nauka o Najświętszej Ofierze Mszy Świętej). Jako, że do sedna Mszy Świętej nie należy obecność ludu ani przyjmowanie przezeń Komunii Świętej, Sobór „nie potępia jako prywatnych i niedozwolonych takich Mszy, w których sam tylko kapłan komunikuje sakramentalnie, lecz je zatwierdza a nawet zaleca”. O ile więc do przyjmowania Komunii przez wiernych wolno używać określenia „uczta”, to nie wolno w ten sposób definiować samej Mszy Świętej, jako że komunikowanie przez lud nie należy do jej istoty. Można powiedzieć, że Komunia Święta wiernych jest dopełnieniem Najświętszej Ofiary Mszy, jednak niedopuszczalne jest uznawanie jej za coś Mszę konstytuującego.
Z tego powodu w tradycyjnych katechizmach i podręcznikach Msza Święta zawsze jest definiowana jako Najświętsza Ofiara, a nigdy jako „Ofiara i uczta”. Dla przykładu, księża W. Kalinowski i J. Rychlicki w swojej „Dogmatyce katolickiej” podają następującą definicję Mszy Świętej: „Msza Św. jest nieustającą bezkrwawą Ofiarą Nowego Zakonu, w której Jezus Chrystus ofiaruje się Ojcu Swemu Niebieskiemu przez ręce kapłana na ołtarzu pod postaciami chleba i wina”[3]. Pierwszy z wymienionych Autorów w innym dziele („Dogmatyka w oświetleniu apologetycznem”) objaśnia – „Msza Św. jest nieustającą ofiarą bezkrwawą Nowego Zakonu, w której Jezus Chrystus ofiaruje się Ojcu Swemu niebieskiemu przez ręce kapłana na ołtarzu pod postaciami chleba i wina”[4].
Analogicznie w znanej XIX-wiecznej „Dogmatyce katolickiej” autorstwa ks. J. Tylki – „Ofiarą Mszy Świętej jest bezkrwawe ofiarowanie ciała i krwi Zbawiciela, ustanowione od samego Chrystusa Pana, a sprawowane przez ręce kapłanów na pamiątkę przedstawienia ofiary krzyżowej”[5]. Z kolei ks. W. Jachimowski w swoim podręczniku pisze – „Msza Św. jest to nieustanna, bezkrwawa ofiara nowego zakonu, w której Jezus Chrystus ofiaruje Ojcu niebieskiemu Samego siebie przez ręce kapłana pod postaciami chleba i wina”[6]. Podobnie Katechizm św. Piusa X stwierdza, że „Msza Święta jest ofiarą Ciała i Krwi Pana naszego Jezusa Chrystusa sprawowaną na naszych ołtarzach pod postaciami chleba i wina dla upamiętnienia ofiary krzyżowej”[7].
Przykładów z dawnych katechizmów lub podręczników można byłoby przytaczać bez końca. W tradycyjnej dogmatyce katolickiej nie definiowano Mszy Świętej w taki sposób, jak czyni to współczesna teologia wraz z Katechizmem Kościoła Katolickiego. Nie pisano o „Ofierze i uczcie”, jak gdyby o równoważnych aspektach Mszy Świętej, a jedynie o samej Ofierze, podkreślając jej charakter przebłagalny. Co więcej, Autorzy przeważnie omawiają Komunię Świętą jako przyjmowany przez wiernych sakrament w odrębnym rozdziale, niż samą Mszę Świętą. Wynika to z faktu, że Komunia Święta ludu (a więc uczta eucharystyczna) nie należy do istoty Mszy Świętej. O ile jest ona wiernym silnie zalecana, to nie jest niezbędna dla odprawienia Najświętszej Ofiary. Stąd nie może być elementem ją definiującym. Gdyby Msza Święta była, jak twierdzi posoborowy Katechizm Kościoła Katolickiego, „równocześnie i nierozdzielnie” Ofiarą oraz ucztą, żadna z przytoczonych przeze mnie definicji sprzed II Soboru Watykańskiego nie mogłaby się ostać. Wszystkie byłyby co najmniej niekompletne, o ile nie błędne, skoro pomijają konstytutywny element Mszy Świętej, zaś ów „nierozłączny” aspekt omawiają w odrębnych częściach podręczników.
Jednoznacznie tę kwestię opisuje ks. prof. Maciej Sieniatycki, wskazując wprost, że Komunia wiernych w uczcie Pańskiej nie należy do istoty Mszy Świętej. Jak pisze – „Wprawdzie Chrystus ustanowił eucharystję wobec uczniów swoich i podał im do spożycia, lecz z tego nie wynika, że ta okoliczność jest istotną i przez Chrystusa przepisaną. Eucharystja nie jest pamiątką ostatniej wieczerzy, lecz pamiątką śmierci krzyżowej Chrystusa”[8]. Dalej stwierdza – „tylko sama konsekracja istotę Mszy Św. stanowi”[9]. Zdaniem księdza Sieniatyckiego, Komunia kapłana, choć jest obowiązkowa, to również nie należy do istoty Mszy Świętej[10].
Po zobrazowaniu, że tradycyjna teologia katolicka definiowała Mszę Świętą jednoznacznie jako bezkrwawą Ofiarę przebłagalną, nie zaś „Ofiarę i ucztę”, należy odnieść się do twierdzeń niektórych komentujących, którzy w swojej argumentacji powoływali się na Ojców Kościoła. Część z przywoływanych fragmentów odnosi się jednoznacznie, tylko i wyłącznie do przyjmowania przez wiernych Komunii Świętej, stąd niezrozumiałym jest argumentowanie przy ich pomocy, że Msza Święta miałaby być „ucztą”. Z kolei w innych fragmentach Ojcowie mówili łącznie o Mszy Świętej, czyli Ofierze, jak i jej owocu, czyli komunikowaniu przez wiernych i to do niego odnosili aspekt uczty. Jest to jasne, jeśli czyta się Ojców prawidłowo, czyli również w kontekście późniejszych ścisłych zapisów Soboru Trydenckiego oraz definicji zakorzenionych w teologii scholastycznej.
Należy przypomnieć, że jakkolwiek Objawienie Boże zamknęło się wraz ze śmiercią ostatniego Apostoła, używany przez teologów język – broniąc stale tej samej wiary katolickiej – ulegał coraz większemu doprecyzowaniu, m.in. w odpowiedzi na pojawiające się herezje. U pisarzy wczesnochrześcijańskich nie znajdziemy tak precyzyjnych definicji niektórych zagadnień, jak w późniejszych podręcznikach ugruntowanych w teologii scholastycznej.
Wyjaśnia to Louis kard. Billot SI w pracy „Tradycja kontra modernizm”, gdzie stwierdza, że Ojcowie „posługiwali się niekiedy sformułowaniami, które same w sobie są wieloznaczne, nieostrożne czy nazbyt śmiałe”[11], patrząc na ich pisma z naszej perspektywy. Wynika to z faktu, że Ojcowie mierzyli się z innymi herezjami, niż Kościół w późniejszych wiekach. Stąd też kard. Billot zauważa, że nie czyniąc niekiedy tak szczegółowych i precyzyjnych rozróżnień, Ojcowie „byli jednak przy tym przekonani, że ich słuchacze będą je pojmować zgodnie z ich katolickim rozumieniem”[12].
W tym kontekście należy przypomnieć, m.in. że w czasach Ojców Kościoła nie istniał jeszcze protestantyzm, który podważał ofiarniczy charakter Mszy Świętej, usiłując uczynić z niej „ucztę”. Ojcowie nie mieli zatem potrzeby dokonywania tak ścisłych dystynkcji w teologii Mszy Świętej, jak to miało miejsce w epoce potrydenckiej. Nie zmienia to jednak faktu, że czytanie ich w sposób uczciwy i uważny nie prowadzi do definiowania Mszy Świętej w inny sposób, niż przedstawiają to cytowane wyżej podręczniki. Z kolei wyrywanie z kontekstu fragmentów pism wczesnochrześcijańskich, tak aby fałszywie przeciwstawić je późniejszej praktyce i nauczaniu, było zwodniczym zwyczajem protestantów i modernistów. Prawdziwy rozwój teologii polega na doprecyzowaniu pojęć, co czyni się również (choć nie tylko) w odpowiedzi na pojawiające się błędy doktrynalne. Z kolei to, z czym mamy do czynienia po II Soborze Watykańskim, także w kontekście Mszy Świętej, stanowi co najmniej ich rozmywanie i poddanie wieloznaczności, co sprzyja szerzeniu się herezji. Jest to więc regres teologiczny, a niekiedy wprost głoszenie już napiętnowanych błędów. Za przykład może służyć wspomniane na wstępie permanentne używanie słowa „Eucharystia” bez precyzowania, czy mówimy o Mszy Świętej czy Komunii Świętej.
Na zakończenie, wróćmy do wspomnianej na wstępie encykliki Piusa XII – Mediator Dei, poświęconej katolickiej liturgii. Jak zauważa papież, zgubny błąd określania Mszy Świętej jako „Ofiary i uczty” prowadzi do uznania, że szczytem Mszy jest przyjęcie przez wiernych Komunii. We wspomnianym dokumencie czytamy:
„(…) jeszcze więcej błądzą ci, którzy dla udowodnienia bezwzględnej konieczności uczestnictwa wiernych wraz z kapłanem w biesiadzie eucharystycznej, twierdzą zwodniczo, że idzie tu nie o samą Ofiarę tylko, ale o Ofiarę i ucztę braterskiej wspólnoty, i ze wspólnie przyjętej Komunii świętej czynią punkt szczytowy całej celebry.”
Jak widzimy, Pius XII odrzuca nazywanie Mszy Świętej mianem „Ofiary i uczty”, uznając takie twierdzenie za zwodnicze. Potępia również płynącą z takiego rozumowania konkluzję, że wspólnie przyjęta Komunia Święta jest punktem szczytowym całej celebracji liturgicznej. Jeśli jednak Msza Święta miałaby być „ucztą”, to nie mogłoby być inaczej. Wspólnie przyjęta Komunia Święta musiałaby stanowić samą istotę Mszy, a jak wiemy, tak nie jest. Aby nie pozostawić żadnych wątpliwości, papież stwierdza dalej:
„Otóż raz jeszcze z naciskiem trzeba zwrócić uwagę, że Ofiara Eucharystyczna z natury swojej jest bezkrwawym ofiarowaniem Bożej żertwy, widocznym w sposób mistyczny w rozdzieleniu świętych postaci i w złożeniu ich w daninie Ojcu Przedwiecznemu. Natomiast Komunia św. należy do dopełnienia Ofiary i do uczestnictwa w niej przez wspólnotę Najświętszego Sakramentu. Podczas gdy jest wprost nieodzowna dla celebrującego kapłana, to wiernym tylko usilnie ją się zaleca.”
Zatem, jak uczy Pius XII, podkreślając to dobitnie poprzez zwrot „z naciskiem”, Msza Święta „jest bezkrwawym ofiarowaniem Bożej żertwy”. Z kolei Komunia Święta „należy do dopełnienia Ofiary”. Stanowi jej owoc, który to „wiernym tylko usilnie (…) się zaleca”, należy do uczestnictwa w Ofierze. W dalszej części papież stwierdza, że jeśli są ku temu powody (a występują one, jak pisze Pius XII, „i to nie rzadko”), Komunii Świętej można udzielić wiernym także przed lub po Mszy Świętej.
Podsumowując, stwierdzenie że Msza Święta miałaby być „Ofiarą i ucztą” jest błędne na gruncie katolickiej dogmatyki.
Takie przekonanie w sposób oczywisty implikuje, jakoby istotą Mszy Świętej na równi z Ofiarą przebłagalną było przyjęcie Komunii przez wiernych w uczcie Pańskiej. Tymczasem Msza Święta jest Ofiarą, zaś przyjęcie przez zgromadzony lud Komunii Świętej jej owocem. Nie należy ono do istoty Mszy Świętej, stanowiąc aspekt uczestnictwa wiernego w Ofierze. Mimo, że wiernym zawsze usilnie zalecano korzystać z tego owocu Ofiary, przyjęcie Komunii przez lud nie jest obowiązkowym elementem samej Mszy. Jej istotę, a więc to, poprzez co dane zjawisko definiujemy, stanowi Ofiara, dokonująca się poprzez rozdzielenie prawdziwego Ciała i Krwi Pana Jezusa pod postaciami chleba i wina.
Obszerny dokument opublikowany przez Międzynarodową Komisję Teologiczną, zatytułowany „Troska o nasz wspólny dom – odpowiedzialna i braterska odpowiedź skierowana do Boga Trójjedynego”, określa Świętą Ofiarę Mszy Świętej jako „szkołę ekologiczną”.
W tekście, datowanym na 2 września 2026 i poświęconym tematyce środowiskowej, „nawróceniu ekologicznemu” oraz tak zwanym „zmianom klimatycznym”, Komisja Teologiczna poświęca cały akapit – nr 108 w rozdziale 2 – opisowi Mszy Świętej i Najświętszego Sakramentu jako „szkoły ekologicznej”. Chociaż przyznaje w nim, że ostatecznym celem Mszy Świętej pozostaje uwielbienie Boga, dokument wydaje się jednak relatywizować jej znaczenie, przedstawiając Mszę Świętą i Najświętszy Sakrament przede wszystkim jako narzędzia służące „trosce o dzieło stworzenia”.
W dokumencie czytamy: „Z Eucharystii emanuje duchowośćzdolna wspierać i zachęcać do nawrócenia ekologicznego, które tak pilnie musimy przedsięwziąć jako rodzina ludzka (por. LS 236). W niej rozpoznajemy w naturze dary Boże. Rozum otwiera się na przezroczystość Boga w stworzeniu. Natura objawia swój wewnętrzny wymiar epifaniczny”.
Tekst następnie stwierdza: „Eucharystia jest ucztą komunii, wspólnym stołem, którym należy się dzielić. Dlatego buduje wspólnotę. Nie można sprawować Eucharystii i nie troszczyć się o ubogich”.
W punkcie 99 dokumentu pojawia się zdecydowany atak na antropocentryzm, określony jako drapieżny: „Z całą pewnością drapieżny antropocentryzm, który uznaje ludzkość za absolutnego pana całego stworzenia, posiadającego prawo do korzystania i dysponowania (ius utendi et abutendi), powinien zostać przez chrześcijan jednoznacznie odrzucony”. Nie jest do końca jasne, do czego odnosi się tekst watykański, który podejmuje dalej próbę wyjaśnienia: „Zgodnie z immanentną logiką, która go ożywia, drapieżny antropocentryzm niesie ze sobą dynamikę przemocy i wyzysku, ponieważ nie reguluje go szacunek ani dla innej istoty (natury), ani dla innych (bliźnich), ani dla Innego (Boga Stwórcy), co ostatecznie zniekształca obraz Boga odciśnięty w człowieku i wyrażony w relacjach, w których żyje, zamykając go w smutku odizolowanej świadomości (EG 2). Plądruje się i poświęca ludzkie życie, a wraz z nim przyszłość wielu innych istnień, kierując się bezkrytyczną satysfakcją własnego, egocentrycznego egoizmu”.
Proponuje się zatem kabotyńskie rozwiązanie. W opozycji do drapieżnego antropocentryzmu „papież Franciszek zaproponował koncepcję „antropocentryzmu sytuacyjnego lub usytuowanego”, aby opisać sposób, w jaki ludzkość wpisuje się w relacje z resztą stworzenia zgodnie z Bożym zamysłem (LD 67); aspekt ten podjął również papież Leon XIV”.vatican.va/roman_curia/congregations/prendersi-cura-casa-comune
…..
Antropocentryzm sytuacyjny(w oficjalnych dokumentach tłumaczony najczęściej jako antropocentryzm osadzony lub usytuowany, wł. antropocentrismo situato) to kluczowe pojęcie z zakresu teologii ekologicznej papieża Franciszka (Jorge Mario Bergoglio), zaprezentowane przede wszystkim w adhortacji Laudate Deum (2023) oraz rozwinięte na bazie encykliki Laudato si’ (2015). Koncepcja ta stanowi próbę wyjścia z klinczu współczesnej debaty ekologicznej. Odrzuca ona tradycyjny, bezwzględny antropocentryzm eksploatatorski (gdzie człowiek jest despotycznym panem stworzenia), ale nie zgadza się również z radykalnym biocentryzmem, który zrównuje wartość człowieka z innymi bytami przyrodniczymi
…..
Przypomnijmy, że już od pierwszych miesięcy swojego pontyfikatu papież Leon XIV wielokrotnie podkreślał znaczenie kwestii środowiskowych, a zaledwie kilka miesięcy po wyborze autoryzował odprawianie „Mszy św. w intencji troski o stworzenie”. Podczas pierwszej Mszy poświęconej tej tematyce, Leon XIV oświadczył, że„świat płonie”,podkreślając tym samym swoją opinię, że konieczna jest „nawrócenie się”tych, którzy nie odczuwają jeszcze „pilnej potrzeby dbania o nasz wspólny dom”.
Nie zabrakło też momentu, który wywołał ogromne zażenowanie, kiedy to w obecności międzynarodowych funkcjonariuszy, Arnolda Schwarzeneggera i przypadkowych hawajskich śpiewaków, papież pobłogosławił blok lodu z Grenlandii, który – jak sobie wyobrażamy – dotarł do Włoch rowerem lub na latającym dywanie ofiarowanym przez “dialog międzyreligijny”.
Poprzedni pontyfikat wyróżniał się szaleńczym ekologizmem, szerzonym bez wytchnienia, podobnie jak miało to miejsce z najpodlejszym imigracjonizmem. Witryna Renovatio 21 określiła program Bergoglia mianem „eko-maoizmu”; obejmował on sesje ekofaszystowskiej indoktrynacji małych dzieci z całego świata, prowadzone przez samego papieża-jezuitę w Auli Pawła VI.
Doszło do tak dziwacznej sytuacji, że w „Laudate Deum” Bergoglio przytoczyl słowa ekofeministycznej myślicielki i cyber-genderystki Donny Haraway, która mówiła o przyszłości jako o „Cthulhucenie” – epoce śmierci spustoszonej przez prawdziwe potwory, w której należy zlikwidować rodzinę i utrzymywać relacje ze zwierzętami. en.wikipedia.org/wiki/Donna_Haraway
…..
66. Bóg zjednoczył nas ze wszystkimi swoimi stworzeniami. Jednak paradygmat technokratyczny może odizolować nas od naszego otoczenia i sprawić, że zapomnimy, że cały świat jest „strefą kontaktu” [41].Por. D. J. Haraway, When Species Meet, Minneapolis 2008, 205-249. vatican.va/francesco/pl/apost_exhortations/documents/laudate-deum
Pojęcie „nawrócenia ekologicznego” nie jest wynalazkiem ostatnich lat. Jako pierwszy użył go Jan Paweł II w 2001 roku. Papież Polak wiązał je jednak z czymś zupełnie innym niż dzisiejsza watykańska retoryka. Chodziło mu o odnowienie relacji człowieka ze stworzeniem jako darem Stwórcy, a nie o podporządkowanie wiary globalnym agendom klimatycznym. Człowiek pozostawał w centrum: istota obdarzona godnością, wezwana do panowania nad ziemią w sposób odpowiedzialny, nie drapieżny, ale też nie jako jej niewolnik.
Dziś to samo sformułowanie funkcjonuje w zupełnie innym kontekście. Encyklika Laudato si’ z 2015 roku i adhortacja Laudate Deum z 2023 roku papieża Franciszka uczyniły z troski o „wspólny dom” jeden z głównych tematów pontyfikatu. Kryzys ekologiczny został przedstawiony niemal jako kryzys eschatologiczny. Wezwanie do zmiany stylu życia, ograniczenia konsumpcji i odejścia od paliw kopalnych zyskało rangę moralnego obowiązku. W dokumentach pojawia się ostra krytyka „paradygmatu technokratycznego” i gospodarki opartej na zysku, przy jednoczesnym mocnym akcentowaniu odpowiedzialności krajów bogatszych wobec Południa.
Linia ta nie zakończyła się wraz ze śmiercią Franciszka. 2 września 2026 roku Międzynarodowa Komisja Teologiczna opublikowała dokument „Troszczyć się o nasz wspólny dom – odpowiedzialna i braterska odpowiedź Bogu Trójjedynemu”, zatwierdzony przez papieża Leona XIV. Tekst idzie dalej. Proponuje mówić o „grzechu przeciwko światu stworzonemu i przeciwko Stwórcy”. Eucharystię nazywa „szkołą ekologiczną”. Nawrócenie ekologiczne zostaje wpisane w naśladowanie Jezusa i w samą liturgię. Komisja przywołuje alarmujące dane o utracie bioróżnorodności, zanieczyszczeniu i skutkach dla najuboższych, wzywając nie tylko do rozwiązań technicznych, ale przede wszystkim do zmiany wartości kulturowych i stylu życia.
Watykan nie ogranicza się do słów. Realizuje własne projekty: farmy agro-woltaiczne pod Rzymem, panele na dachach, plan neutralności klimatycznej Państwa Watykańskiego, stacje ładowania pojazdów elektrycznych. Bazylika św. Piotra ma stać się obiektem neutralnym klimatycznie. To konkretne działania, które mają być wzorem. Jednocześnie Stolica Apostolska uczestniczy w szczytach klimatycznych, wzywa do przyspieszenia transformacji energetycznej i popiera międzynarodowe mechanizmy ograniczania emisji.
Tu pojawia się napięcie, które wielu wiernych odczuwa jako coraz trudniejsze do zaakceptowania. Jan Paweł II mówił o „ekologii ludzkiej”. Niszczenie środowiska łączył z niszczeniem środowiska człowieka: rodziny, pracy, miasta, kultury. Ostrzegał zarówno przed bezmyślną eksploatacją, jak i przed ideologiami, które odzierają człowieka z wyjątkowości. Benedykt XVI, nazywany czasem „zielonym papieżem”, instalował panele słoneczne, ale jednocześnie zdecydowanie odrzucał neopogańskie akcenty w niektórych nurtach ekologicznych.
Obecne nauczanie przesuwa środek ciężkości. Duchowe nawrócenie – odwrócenie od grzechu, zwrócenie się ku Bogu, życie sakramentalne, walka o świętość – ustępuje miejsca nawróceniu ekologicznemu rozumianemu jako zmiana nawyków konsumpcyjnych, poparcie dla określonych polityk energetycznych i akceptacja narracji o niemal nieodwracalnym kryzysie klimatycznym spowodowanym głównie przez człowieka.
Krytycy wskazują, że Kościół w ten sposób wpisuje się w szerszy nurt, w którym kwestie klimatyczne stają się nową ortodoksją, a sprzeciw wobec konkretnych rozwiązań (podatki węglowe, ograniczenia wydobycia, cele zeroemisyjne) bywa traktowany jako brak wrażliwości moralnej.
Nie chodzi o to, by bagatelizować zanieczyszczenie, utratę gatunków czy odpowiedzialność za przyszłe pokolenia. Chrześcijaństwo od początku uczyło szacunku dla dzieła stworzenia. Święty Franciszek z Asyżu, ogłoszony patronem ekologów właśnie przez Jana Pawła II, kochał stworzenie, ponieważ kochał Stwórcę. Problem zaczyna się wtedy, gdy troska o planetę zaczyna dominować nad troską o duszę, a Kościół staje się jednym z wielu aktorów promujących określoną agendę polityczno-gospodarczą.
W praktyce oznacza to, że wierni słyszą coraz częściej o konieczności ograniczeń, haraczach klimatycznych i zmianie cywilizacyjnej, a coraz rzadziej o piekle, łasce, nawróceniu osobistym i nadziei eschatologicznej, która nie zależy od poziomu dwutlenku węgla. Dokumenty watykańskie łączą „krzyk ziemi” z „krzykiem ubogich”, co jest szlachetnym odruchem, ale w wykonaniu politycznym często oznacza poparcie dla rozwiązań, które ubogich w krajach rozwijających się mogą pozbawić taniej energii i drogi do dobrobytu.
Jan Paweł II nigdy nie uczynił z ekologii głównego tematu pontyfikatu. Jego wielkim tematem była godność osoby ludzkiej – od poczęcia do naturalnej śmierci, w rodzinie, w pracy, w narodzie, wobec Boga. Obecny Watykan, kontynuując linię Franciszka, wydaje się traktować religię jako zaplecze moralne dla projektów, które mają charakter bardziej polityczny niż teologiczny. Nawrócenie ekologiczne nie zastępuje nawrócenia duchowego. Jeśli jednak staje się jego substytutem, Kościół ryzykuje, że przestanie być znakiem sprzeciwu wobec ducha czasu, a zacznie być jego kapelanem.
Krucjata Różańcowa za Ojczyznę prosi: Z Maryją Królową Polski módlmy się o Polskę wierną Bogu, Krzyżowi i Ewangelii, o wypełnienie Jasnogórskich Ślubów Narodu aby Chrystus królował w sercach Polaków i Polsce
Jako przedstawiciele Kościoła walczącego wychodzimy na Publiczny Różaniec św. WYNAGRADZAJĄCY Niepokalanemu Sercu Matki i Królowej. To nasz sprzeciw na bluźnierstwa i obelgi, które mają wpoić w serca dzieci obojętność, wzgardę, a nawet nienawiść wobec Niepokalanej. 5 września 2026 r. o godz.17:00 w Łomży na Starym Rynku
Tak toczymy duchową bitwę o Boży ład w Polsce, o zaprzestanie publicznego obrażania Boga i Matki, zabijania dorosłych i dzieci oraz ich demoralizacji. Zaczynamy o 16:45 Koronką do Miłosierdzia Bożego za braci błądzących i dusze w czyśćcu cierpiące.
Królowo Korony Polskiej broń dusze nasze, księży, Polskę przed Antychrystem! Krucjata Różańcowa za Ojczyznę
„Dom mój domem modlitwy zwany będzie, a wyście go uczynili jaskinią zbójców” (Mt 21, 13).
Słowa te wypowiedział Zbawiciel wypędzając przekupniów i kupujących ze świątyni. A nieco wcześniej, zbliżając się do Jerozolimy, Pan Jezus zapłakał.
Mówiąc to, cytował w istocie ustęp z rozdziału siódmego Księgi Jeremiasza:
„Nie ufajcie słowom kłamliwym mówiąc: «Kościół Pański, kościół Pański, kościół to Pański jest». […] Oto wy ufacie sobie w mowach kłamliwych, które wam nie pomogą. Kraść, zabijać, cudzołożyć, przysięgać fałszywie, ofiarować Baalom, i chodzić za bogami cudzymi, których nie znacie: i przyszliście, a stanęliście przede mną w tym domu, w którym wzywano imienia mego, i rzekliście: «Wybawieni jesteśmy, żeśmy czynili te wszystkie obrzydliwości». A więc jaskinią zbójców stał się ten dom, w którym wzywano imienia mego przed oczyma waszymi?” (Jer 7, 4–11).
Niebezpieczeństwo wiary, która jest jedynie zewnętrzna
Zbawiciel porusza tutaj bardzo ważną kwestię, która ma zasadnicze znaczenie dla przyszłości społeczeństwa, Kościoła, dla przyszłości każdego z nas; zwłaszcza że ‒ jak wiecie ‒ w tym samym czasie zapowiada zburzenie Jerozolimy. Słowa te ostrzegają przed złudnym poczuciem bezpieczeństwa w rzeczach świętych.
Chrystus nie mówi, że naród żydowski wypiera się Boga. Nie mówi tego również Jeremiasz. Jest to naród wierzący; i to do tego stopnia, że czuje się zupełnie bezpieczny, bo ma świątynię w Jerozolimie.
My także możemy wpaść w tę samą pułapkę, mówiąc siebie: „Jestem ochrzczony, chodzę na Mszę św., modlę się etc., należę do świątyni Boga, którą jest Kościół katolicki. Jestem w komunii z Rzymem. A więc wszystko jest w porządku”.
Wszystkie te rzeczy są oczywiście święte, stają się jednak niebezpieczne, jeśli posługujemy się nimi jako wymówką, by uniknąć głębokiego nawrócenia serca, uchylać się od życia w prawdzie i być powierzchownym.
Komentując ów ustęp, ojcowie Kościoła ostrzegają chrześcijan, żeby byli ostrożni, bo wypowiadając te słowa Chrystus nie ma na myśli jedynie zbudowanej z kamienia świątyni; mówi tu o nas samych, o naszych osobach, a nawet o naszym ciele. Św. Paweł pisał: „Jesteście świątynią Boga. Wasze ciało jest świątynią Boga”. (por. 1 Kor 6, 19).
Owo ostrzeżenie Zbawiciela powinno więc skłaniać nas do zastanowienia się nad tym, co Pan Bóg znajduje w tej świątyni. Kiedy Chrystus przychodzi – na przykład, kiedy przychodzi do was w Komunii św., gdy zbliżacie się do Stołu Pańskiego – wkracza do waszego wnętrza. Co znajduje w tej świątyni? Czy znajduje w niej jaskinię zbójców, czyli serce całkowicie zaabsorbowane finansami, dobrami doczesnymi i troskami tego świata?
Zbawiciel nie mówi: „Nie powinniście troszczyć się o sprawy doczesne”. Byłoby to niedorzeczne, bo przecież wymagają tego od nas obowiązki stanu. Mówi natomiast, że nie wolno nam dopuścić, aby troski tego świata pochłonęły nasze dusze i serca do tego stopnia, że nie byłoby w nich miejsca dla samego Boga, dla tego, co święte.
I to jest pytanie, które zadajemy sobie każdego wieczoru robiąc przed snem rachunek sumienia: „Co Chrystus znalazł dzisiaj przychodząc do mojego serca?”.
Dwie pokusy
Chciałbym odnieść to do obecnej sytuacji, a zwłaszcza do potępienia, którego obiektem stało się Bractwo św. Piusa X. W kwestii naszego stosunku do Rzymu i owego potępienia, wystawieni jesteśmy na dwie, niejako przeciwstawne, pokusy.
Po pierwsze, możemy odczuwać pokusę, aby całą swą ufność czerpać z przynależności do Tradycji.
W tym wypadku ryzyko polega na tym, iż moglibyśmy uznać, czasem nawet nie zdając sobie z tego sprawy, że ponieważ zachowaliśmy prawdziwą, świętą liturgię, zachowaliśmy prawdziwą, świętą doktrynę Kościoła, nie mieszając jej z tymi wszystkimi współczesnymi błędami, więc siłą rzeczy jesteśmy najbardziej wierni. Otóż niekoniecznie.
Zachowując świętą liturgię, prawdziwe sakramenty Kościoła oraz tradycyjną doktrynę, mamy wszystkie środki niezbędne do tego, byśmy byli najbardziej wierni. Nie czyni nas to jednak takimi automatycznie; być możemy jedynie mówimy o sobie: „Oto tu jest…” – nie „świątynia Pańska”, ale „prawdziwy Kościół”.
A przecież Żydzi mieli świątynię i zostali potępieni właśnie dlatego, że przywiązali się wyłącznie do tego, co zewnętrzne. Nie powinniśmy więc stawać się tak samo powierzchowni, naśladując niejako faryzeuszów i mówiąc: „Zachowaliśmy liturgię, zachowaliśmy wiarę, a więc to my jesteśmy najczystsi”.
Serce i dusza muszą współgrać z formą, prawdą i doktryną. Powinniśmy dostroić wewnętrznie nasze życie do tego, w co wierzymy. Myślę, i mam nadzieję, drodzy bracia, że to właśnie staracie się usilnie czynić.
Drugiej pokusie, przeciwstawnej w stosunku do pierwszej, ulegają ci katolicy, którzy mówią teraz: „Mamy świątynię Pańską i pozostajemy w komunii z Rzymem. A więc to my jesteśmy prawdziwie wierni. Bractwo św. Piusa X zbłądziło, ponieważ Rzym zadecydował, że zostanie ono ekskomunikowane”.
Trzeba jednak pójść znacznie dalej i postawić sobie pytanie dotyczące niejako „wnętrza”.
Ludzie mówiący: „Jesteśmy z obecnym papieżem, a więc siłą rzeczy mamy rację”, robią dokładnie to, co Jeremiasz potępia u Żydów: „Mamy świątynię, a więc jesteśmy ocaleni. Należymy w sposób widzialny, zewnętrzny i prawnie usankcjonowany do instytucji ‒ a więc jesteśmy ocaleni”. Ale to nieprawda. Te dwie postawy są dokładnie takie same i niosą ze sobą niebezpieczeństwo powierzchowności, faryzeizmu. To jest dokładnie to samo.
Wszyscy katolicy muszą wyjść poza tę powierzchowność, dotrzeć do samego sedna prawdy. A sednem prawdy, tym, co sprawia, że katolik zostaje zbawiony, jest postępowanie zgodne z Ewangelią. Musi naprawdę żyć Ewangelią, postępować zgodnie z wiarą Kościoła, z jego nauczaniem moralnym, z tradycyjną wiarą i moralnością, głoszonymi od dwóch tysięcy lat przez Ewangelię, ojców Kościoła i całe Magisterium.
Nie wystarczy jednak jedynie pamiętać o tym i dawać temu wyraz przez swój strój lub sposób bycia; trzeba mieć to w sercu. A tak się dzieje, gdy prowadzicie walkę duchową. Pan Bóg wie, że życie we współczesnym świecie nie jest łatwe i daje wam wiele okazji do dochowania wierności Ewangelii podczas tych duchowych zmagań, a wierność ta zasługuje na podziw. Dowodzi, że nie jesteście katolikami jedynie na zewnątrz, ale i w głębi swoich serc, ponieważ doświadczacie pokus i wytrwale z nimi walczycie.
Chrystus apeluje dziś do nas z mocą, abyśmy wyszli poza to, co jest jedynie powierzchowne.
Zanim zacznie się walczyć, trzeba kochać
Drugim ważnym elementem tego ustępu Ewangelii jest potępienie przez Chrystusa Jerozolimy i zapowiedź, że „nie pozostanie z niej kamień na kamieniu”. To prawdziwy sąd Boży. Co jednak zrobił Zbawiciel, zanim ogłosił ów wyrok? Zapłakał. I powinno nas to nauczyć, jaka ma być nasza postawa. On płakał nad Jerozolimą!
Taką właśnie postawę powinniśmy przyjąć tocząc walkę w obronie autentycznej Tradycji katolickiej, to znaczy wiary; w obronie form liturgicznych, jak się dziś mówi ‒ tradycyjnej liturgii, czy też broniąc ważności i owocności sakramentów.
Zanim zacznie się walczyć, trzeba mieć – tak jak Pan nasz Jezus Chrystus – ową pełną współczucia miłość do tych naszych braci katolików, którzy pozostają przy takiej powierzchownej postawie, powtarzając sobie: „Jesteśmy w komunii z Rzymem. Jesteśmy w komunii z Rzymem. Jesteśmy w komunii z Rzymem”.
Trzeba płakać nad tymi, którzy nie rozumieją – nie oskarżam ich, bo bardzo często naprawdę nie rozumieją – którzy chronią się za tą, będącą pułapką, powierzchowną postawą, przeszkadzającą im w dotarciu do sedna i w dostrzeżeniu, że w świętym Kościele katolickim mamy obecnie do czynienia z niewiernością, z którą trzeba walczyć.
Tę pełną współczucia miłość powinniśmy żywić do wszystkich naszych braci, niezależnie od tego, czy chodzi o papieża, biskupów czy też wiernych świeckich. Musimy ją w swoich duszach pielęgnować. Musimy płakać nad Kościołem, a raczej nie nad Kościołem, lecz nad dzisiejszymi „ludźmi Kościoła”; musimy płakać, mieć współczujące serca, modlić się za nich.
Zanim więc w ogóle powie się: „Ten, który nas potępia, jest w błędzie. Papież Leon XIV – przynajmniej wszystko na to wskazuje ‒ popełnił błąd”, trzeba zapłakać. Powinien to być płacz płynący z głębi serca, zrodzony z miłości i współczucia dla tych, którzy pewnego dnia będą musieli zdać rachunek przed Zbawicielem.
Zanim zacznie się napominać bliźniego, trzeba go najpierw umiłować. Tej właśnie postawy uczy nas przełożony generalny Bractwa. Wszyscy zapewne czytaliście jego list do papieża z 3 lipca.
Zanim Chrystus osądził i potępił Jerozolimę mówiąc, że zostanie zniszczona, zapłakał z miłości do tego miasta i jego mieszkańców. Udziela mu nagany z miłością, a następnie wchodzi do świątyni i wypędza kupczących.
Nie uchyla się od swojego obowiązku, nie jest liberalny; wypędza przekupniów ze świątyni i tłumaczy im, dlaczego to robi. Wskazuje im ich grzechy, a wszystko to wypływa z wielkiej miłości. Taka powinna być i nasza postawa.
Na zakończenie przytoczę, znakomicie pasujące do obecnej sytuacji, słowa św. Augustyna, pochodzące z szóstego rozdziału jego traktatu De vera religione:
„Często także opatrzność Boża pozwala, że na skutek zbyt burzliwych zamieszek ludzi cielesnych nawet zacni mężowie zostają wykluczeni z chrześcijańskiej społeczności. Oni zaś znoszą tę krzywdę i niesprawiedliwość cierpliwie dla spokoju Kościoła, nie usiłują wprowadzać żadnych nowości schizmy czy herezji i w ten sposób uczą ludzi, z jakim prawdziwym oddaniem i szczerą miłością trzeba służyć Bogu”1.
A następnie dodaje:
„Pragnieniem tych ludzi jest powrócić, skoro zamęt się uspokoi, a jeśli to nie jest im dane, bo albo wzburzenie trwa nadal, albo za ich powrotem mogłoby na nowo wybuchnąć lub wzmóc się jeszcze, zachowują wolę okazania pomocy nawet tym, których wichrzenia i niespokojność zmusiły ich do ustąpienia, i zamiast się zbierać w kółeczka po kątach, aż do śmierci jawnie i czynnie występują w obronie tej wiary, którą, jak wiedzą, głosi Kościół katolicki. A Ojciec dostrzega ich w ukryciu i w ukryciu nagradza”.
Ten wspaniały fragment wydaje się odnosić do naszej obecnej sytuacji.
Z kolei traktat De baptismo contra donatistas kończy św. Augustyn znanym zdaniem, które powinno stać się naszą dewizą: Multi intus foris, et multi foris intus. Wielu, którzy wydają się być wewnątrz Kościoła, pozostaje w rzeczywistości na zewnątrz, a wielu z tych, którzy wydają się być na zewnątrz niego, jest w rzeczywistości wewnątrz.
Dokładnie to stało się w przypadku świątyni w Jerozolimie: ci, którzy wydali na śmierć Pana naszego Jezusa Chrystusa, wydawali się być potomkami Abrahama, Żydami, ludźmi posiadającymi prawdziwą wiarę. W rzeczywistości jednak już jej nie mieli, znajdowali się na zewnątrz. I świątynia została zniszczona.
Na koniec oddajmy jeszcze raz głos św. Augustynowi. W swym komentarzu do 1 Listu św. Jana pisze on, że trzeba walczyć w obronie wiary:
„Gdy milczysz, milcz z miłością; gdy mówisz, mów z miłości; gdy karcisz, karć z miłości; gdy przebaczasz, przebaczaj z miłości. Niechaj tkwi w sercu korzeń miłości; wyrośnie z niego tylko dobro”2.
W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego. Amen.
Kazanie wygłoszone przez ks. Wilhelma Gauda FSSPX 26 lipca 2026 br. w Seminarium św. Proboszcza z Ars we Flavigny.
Pokutny Marsz Różańcowy w każdą trzecią środę miesiąca. Zaczyna się Mszą Św. o 18.00 w intencji Ojczyzny w kościele Matki Bożej Bolesnej i św. Wojciecha. Marsz wiedzie wokół Uniwersytetu Opolskiego, dalej do Ratusza i na pl. Wolności, kończy się przy katedrze pod figurą bł. Księdza Popiełuszki. Często prowadzi Ojciec Ryszard (Jezuita). 
