Ukrainofilia jako funkcja wykorzenienia
Jacek Tomczak
salon24.pl/u/jacektomczak/ukrsinofilia-jako-funkcja-wykorzenienia
Czemu liberalny mainstream wspiera asymetryczne relacje Polski z innymi krajami? Czemu toleruje w innych narodach to, co w Polakach wypalałby ogniem? Czemu używa tak infantylnej argumentacji? – czyli o poczuciu własnej wyższości moralnej, wykorzenieniu i zapatrzeniu w “Europę” jako fundamentach światopoglądu środowisk lewicowo-liberalnych
24 lutego 2022 roku Joanna Szczepkowska mogłaby ogłosić: “Proszę państwa, dziś w liberalnym mainstreamie skończył się ‘onucyzm’”.
Przeróżne autorytety (nie)moralne rozpoczęły własne śledztwa w poszukiwaniu “ruskich onuc” – tą przedziwną pogoń za własnym ogonem, groteskową, choć przedstawianą zawsze bardzo poważnie walkę ze swoim cieniem. Tak, ci sami ludzie, którzy jeszcze niedawno straszyli “rusofobią” i ostrzegali, że “Kaczyński prowadzi nas do wojny z Rosją” nagle sami zaczęli do niej prowadzić – a właściwie to nie z Rosją, bo stosunek do Rosji (ale też Ukrainy) to w tym przypadku tylko funkcja podejścia do Polski, a dokładniej polskości. Niebawem do tego przejdę.
Podstawowym przejawem samodzielności myślenia jest jego ewolucyjność, czyli modyfikowanie przekonań adekwatnie do zmieniających się okoliczności, nowych faktów. Nie myślą samodzielnie ludzie zasklepieni – bo tacy nie myślą w ogóle, jeśli jakieś procesy w ich głowach następują, mają na celu wyłącznie racjonalizację niezmiennych przekonań. Nie myślą samodzielnie ludzie zewnątrzsterowni – bo “myślą” tak, jak ktoś im podpowiada.
PRAKTYKA ASYMETRYCZNOŚCI: “RESET”
Liberalny mainstream pełnił rolę dostarczyciela ideologicznych uzasadnień dla polityki “resetu” z Rosją prowadzonej przez rząd Donalda Tuska w trakcie jego dwóch pierwszych kadencji.
Przejawów budowania aberracyjnie asymetrycznej relacji Polski z Rosją przez rząd Tuska jest aż nadto – przy czym sam premier jakby uwewnętrznił domniemane oczekiwania prezydenta Władimira Putina i wychodził naprzeciw nie wyartykułowanym przez niego wprost oczekiwaniom.
Rzecz jasna, najgłośniejsze przejawy uległości to oddanie śledztwa ws. tragedii w Smoleńsku Rosjanom, a wcześniej – korespondencją między obydwoma przywódcami, w której adresatem lojalności Tuska był przywódca Rosji, nie zaś prezydent Polski. Tych wyrazów polityki “resetu” było jednak multum – Tusk odmówił budowania tarczy antyrakietowej, jego ludzie podpisali umowę SKW z FSB, oznaczającą zobowiązanie do wydawania sobie “agentów” (co w tym przypadku wprost godziło w postanowienia Sojuszu Północnoatlantyckiego), dokonali zatrzymania czeczeńskiego przywódcy Zakajewa, którego dwa inne europejskie państwa nie chciały wydać Rosji, restaurowali na dużą skalę radzieckie pomniki, dokonali uwięzienia kibica Legii Warszawa Wojciecha Brauna pod fałszywym oskarżeniem przemocy wobec rosyjskich kibiców bezpośrednio na polecenie Putina.
Co oczywiste, tylko głucha cisza może pojawić się po zadaniu pytania: “A co my z tego mieliśmy?”. Zresztą, to w ogóle pytanie, którego autor może liczyć się z formułowanym w oparach gęstej i szkodliwej, niczym smog moralistyki potępieniem liberalnego mainstreamu.
Nieszczęście polskiej debaty publicznej polega na tym, że zarządzana przez PiS TVP za najbardziej obciążające Tuska zdarzenie uznała spacer z prezydentem Putinem na sopockim molo i padnięcie w jego ramiona w Smoleńsku (co z ludzkiego punktu widzenia jest zrozumiałe), co dostarczyło drugiej stronie asumptu do trywializacji charakteru opisywanej tu uległości.
Trudniej też wiarygodnie dowodzić, że nawet nie tyle uległość, co wspieranie żywiołów dla Polski szkodliwych wpisane jest w DNA liberalnego mainstreamu. Nadmienię tu, że to ostatnie tym różni się od uległości, że oznacza odrzucenie kategorii “my”, przyjęcie zewnętrznej perspektywy na własny naród – a wynika nie ze słabości charakteru (jak uległość), lecz z połączenia nihilizmu z fascynacją.
Nie miejsce tu, by rozwodzić się nad uzasadnieniami piruetu dokonanego przez liberalny mainstream. Oszczędźmy nieszczęśników, którzy biadolą, że “nie wiedzieli, jaka naprawdę jest Rosja”, zostawmy tych wszystkich powtarzających, że “przecież cała Europa tak robiła”, tak jakby nie mogli choć raz swojej niesamodzielności, swojego zamiłowania do kopiowania się pozbyć, nie zaś traktować jako argumentu, który ich w jakikolwiek sposób usprawiedliwia. Napiszę tylko, że nie mogąc uwierzyć w poziom płytkości, infantylizmu i zwyczajnej nieprawdziwości uzasadnień przedstawianych przez ludzi zazwyczaj wykształconych i inteligentnych zacząłem szukać ich genezy.
PRAKTYKA ASYMETRYCZNOŚCI: UKRAINOFILIA
Z tą samą gorliwością, z jaką liberalny mainstream wspomagał “reset”, zaczął w ostatnich latach tropić “ruskich agentów”, “ruskie onuce” i każde działanie sprzyjające “ruskiemu interesowi” (jak choćby dopominanie się o godne pochowanie i upamiętnienie ofiar rzezi wołyńskiej). Z równą nieustępliwością retoryki i z równie porażającą jej płytkością – dodajmy. Nazwanie kogoś “ruskim agentem” okazało się być zwolnieniem samego siebie z podjęcia jakiegokolwiek wysiłku intelektualnego. Ot, taki krypto-antysemityzm, w tamach którego nowa wersja: “Przecież to Żyd” ma zastępować jakąkolwiek argumentację.
Oczywiście, obnażanie absurdalności wielkiej części zarzutów o “sprzyjanie rosyjskiemu interesowi” jest wejściem w ślepą uliczkę zbudowaną przez formułujących takie oskarżenia. Oni sami często po prostu operują retorycznymi szabelkami służącymi do osiągnięcia konkretnego celu, jak choćby zaszantażowanie każdego kto nie wystarczająco aprobatywnie podchodzi do pomysłów Unii Europejskiej.
Z równie dużą uległością, jak ta cechująca kilkanaście lat temu politykę wobec Rosji liberalny mainstream zaczął podchodzić do relacji z Ukrainą. To pewien paradoks, że podobne analogie są względnie rzadko kreślone przez publicystów, gdyż krytycy “resetu” w wielkiej części wspierali ślepo ukrainofilską politykę rządu PiS i prezydenta Andrzeja Dudy.
W relacjach Polski z Ukrainą mamy do czynienia dwuwymiarową asymetrycznością, analogiczną do tej charakteryzującej nasze stosunki z Rosją w trakcie “resetu”. Czyli – po pierwsze – dużo dajemy, nie otrzymując w zamian niemal nic, ale też – po drugie – znajdujemy się w sytuacji znacznie gorszej niż inne kraje budujące taką relację. Jeśli chodzi o punkt drugi, to jego treść zgrabnie streszczona została w pewnym memie: “przyjmiecie kilka milionów Ukraińców, a w zamian my przejmiemy majątki rosyjskich oligarchów”.
Interesujące wydaje się diagnozowanie czegoś w rodzaju “odchylenia prawicowo-nacjonalistycznego” u byłego premiera Leszka Millera. Bardzo charakterystyczne jest zastępowanie polemiki z wygłaszanymi przez niego poglądami w kwestii relacji polsko-ukraińskich wskazywaniem jak takie poglądy rzekomo świadczą o nim samym i jego domniemanej metamorfozie.
POGLĄDY MAJĄ SIĘ PODOBAĆ
Jeśli ktoś nawet nie tyle przeszedł metamorfozę, co wykonał piruet to krytycy Leszka Millera – on sam uważa w tej kwestii, jak się wydaje, to samo co uważał zawsze.
Krytycy jego wypowiedzi traktują poglądy polityczne, jak ubrania nabyte w butiku – a zarazem modne żakiety skończyć mogą w mgnieniu oka obok pogardzanych przez nich swetrów z bazaru, jeśli tylko dyktatorzy mody wskażą inny przedmiot podziwu. Taki stosunek do poglądów zdaje się tłumaczyć infantylizm i płytkość argumentów przez nich formułowanych – wszak skoro poglądy to kwestia estetyki i lokowania społecznego, skoro służą one roztaczaniu nad sobą aureoli, to logika rozumowania pełni tylko funkcję służebną i jest drugorzędna.
Wcześniej chęć pokazania się w roli najświatlejszych synów swojej epoki zaspokajało ukazywanie współpracy z Rosją jako antidotum na relikt przeszłości, czyli antyrosyjskie demony, a także powtarzanie haseł o “ucywilizowaniu” i “demokratyzacji” Rosji. Te ostatnie miały one nastąpić wskutek uznania dla dobrej woli liberalnego mainstreamu, jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki – przecież każdy specjalista w zakresie geopolityki wie, że politycy w rodzaju Władimira Putina na uśmiech odpowiadają uśmiechem jeszcze serdeczniejszym, a Rosjanie o niczym innym nie marzą, jak o demokracji na wzór zachodni.
Aktualnie ukazanie się w aureoli człowieka światłego i formułującego poglądy, które głosić “wypada” wymaga okazywania bezwarunkowego i nie zadającego pytań entuzjazmu wobec Ukrainy i Ukraińców.
DREWNIANE SZABLE UKRAINOFILI
O jakie owoce intelektualnej wirtuozerii konkretnie chodzi? Dodajmy, że na ich podaniu rozmówcy zazwyczaj się kończy – wszak bardziej inteligentni przedstawiciele liberalnego mainstreamu nie nadają logice szczególnego znaczenia, zaś ci mniej inteligentni, choćby nie wiadomo jak się wysilili, nie są w stanie wiarygodnie obronić aksjomatów swojego środowiska. Weźmy pierwsze z brzegu przykłady.
Tyleż popularny, co natrętnie powtarzany jest pogląd, że “Ukraińcy walczą za nas”. To trochę tak, jakby powiedzieć, że Polacy w trakcie II wojny światowej my walczyliśmy za Ukraińców, przeszkadzając siłom niemieckim, chcącym z jak największym impetem uderzyć na Związek Radziecki. Oczywiście, formułujący taki pogląd będą uzasadniać, że przecież to skrót myślowy – rzec w tym, że ich narracja tak pęka od różnych skrótów myślowych, niedopowiedzeń, sugestii, ogólników, że w ich gąszczu sam Sherlock Holmes nie odnalazłby prawdy ani logiki.
Teza o “Ukraińcach walczących za nas” zakłada, rzecz jasna, że borykający się z olbrzymimi problemami w walce z armią ukraińską i nie mogący jej pokonać już niemal 4 lata przywódca Rosji zechce zaatakować kraje NATO. Putinowi można zarzucać zło, kłamstwa, cynizm – mało kto jednak uważa go za szaleńca.
Rzecz jasna, mówiąc, że ktoś o coś bądź za kogoś walczy, musimy odwołać się do intencji tego, o kim mówimy. Jakież byłoby zdziwienie Ukraińców, gdyby dowiedzieli się, że walczą za Polaków – i ciekawe czy ich wola walki by znacząco nie osłabła.
Podziw wzbudzać może ilość połączeń neuronalnych w mózgach bezrefleksyjnych ukrainofili – posługują się oni tym rodzajem logiki, jakiego geniusz by nie wymyślił. Z tezy, iż “Ukraińcy walczą za nas” wyprowadzają twierdzenie o konieczności utrzymania przywilejów socjalnych dla mieszkających w Polsce Ukraińców. To jasne, że Ukraińców trzeba trzymać w Polsce, skoro mają być pożyteczni dla walczącej Ukrainy – czy nie?
To jasne tak jak to, że walka o pamięć po bestialsko zakatowanych w trakcie rzezi wołyńskiej Polakach jest działaniem przeciw polskiemu interesowi, wszak bycie wrogiem UPA oznacza bycie wrogiem Ukrainy, zaś bycie wrogiem Ukrainy to bycie przyjacielem Rosji, zaś bycie przyjacielem Rosji to bycie wrogiem Polski. Czy coś jeszcze jest niejasne?
Może to, że ci “antyfaszystowscy” detektywi, ci inwazyjni tropiciele “antysemityzmu” w narodzie polskim, ci samozwańczy prokuratorzy formułujący akty oskarżenia przeciw Żołnierzom Niezłomnym za zbrodnie powstałe w wyobraźni oskarżycieli, ci powielający w tysiącu różnych wersji pogląd Donalda Tuska, że “polskość to nienormalność”, ci propagatorzy wszelkich traktatów uznających wyższość prawa europejskiego nad prawem polskim zaczęli używać kategorii “polskiego interesu”.
Klasyk Włodzimierz Lenin twierdził, że “kapitaliści wyprodukują sznury, na których ich powiesimy”. Czyżby środowisko immanentnie polonosceptyczne znalazło kolejne przebranie, tym razem biało-czerwone? To urocze, że “polski interes” zaczął być ważny akurat wtedy, gdy chodzi o interes ukraiński. Zresztą, tak jak i patriotyzm okazał się być istotny, gdy trzeba było wypomnieć prawicy, że go zawłaszcza.
Ukrainofilia jest czymś zupełnie innym od zwykłego życzenia Ukraińcom zwycięstwa w wojnie z Rosją. Jednym z najistotniejszych jej przejawów jest aprobatywne wypowiadanie się na temat akcesu Ukrainy do Unii Europejskiej bądź NATO.
To symptomatyczny przejaw myślenia życzeniowego, któremu nie przeszkadza ani skrajnie wysoki poziom korupcji na Ukrainie, ani konflikt interesów ukraińskich przedsiębiorstw rolniczych z polskimi rolnikami, ani oczywiście państwowe czczenie ludobójczego banderyzmu. Nie przeszkadza kolaboracja z III Rzeszą ukraińskich bohaterów narodowych, nie przeszkadza antypolski, ale też przecież antyżydowski szowinizm, którego spadkobiercami czuje się bardzo wielu Ukraińców. Nie przeszkadza to wszystko, czego nigdy w Polsce nie było, a czego liche namiastki skłonny był liberalny mainstream podnosić do rangi oznak niebezpiecznego nacjonalizmu, którego widmo krąży nad naszym krajem. Nie przeszkadza to, co uczyniłoby z wytworów wyobraźni rozmaitych Grossów, Grabowskich i Engelking prace historyczne, gdyby było przedmiotem ich opisów.
Czemu nie przeszkadza? I czemu argumentacja przedstawicieli mainstreamu jest tak bardzo infantylna, tak bardzo opierająca się logice i tak łatwa do podważenia dla każdego, komu zdarza się pomyśleć choćby kilka razy dziennie?
LOGIKA NA USŁUGACH UTRWALONYCH PRZEKONAŃ
Częściowe wyjaśnienie przedstawiłem wcześniej, pisząc o tym, że “poglądy mają się podobać”. Zaznaczam, że odrzucam te przeważnie najszybciej pojawiające się wyjaśnienia: dotyczące zdrady, bądź głupoty. Nie twierdzę, że są całkowicie fałszywe, lecz źródło cząstkowo wyżej przedstawionej argumentacji tkwi głębiej. Spróbujmy to rozwinąć.
Stosunek do Rosji i Ukrainy, stosunek do nacjonalizmu to tylko pochodne podstawowych, utrwalonych zwłaszcza na poziomie podświadomości przekonań przedstawicieli mainstreamu. Mogą być one zmienne, tak jak drużyna piłkarska ma w różnych sezonach inne składy, wciąż jednak reprezentując to samo miasto, tą samą tradycję, tych samych kibiców.
Noblista Daniel Kahnemann opisywał w “Pułapkach myślenia” dwa systemy stojące za ludzkimi reakcjami i podejmowanymi przez nas wyborami. System 1 tworzą odruchy, intuicja. Na System 2 składa się analiza, refleksja, dłuższe procesy myślowe. System 1 powoduje, że reagujemy w powtarzalny sposób na określone informacje, często sami nie zdając sobie sprawy czemu odbieramy je tak a nie inaczej.
Otóż, uważam, że kolejność występowania wyżej wskazanych dwóch rodzajów percepcji można odwrócić – nie mówię oczywiście o prostym przestawieniu, raczej o zmianie relacji między tym co irracjonalne, a tym co logiczne (lub przywdziewające logicznie brzmiącą formę).
O ile faktycznie zazwyczaj reagujemy odruchowo, zaś następnie poddajemy sytuację czy pogląd analizie (a czasem w ogóle nie poddajemy), o tyle – jak uważam – występuje także u ludzi mechanizm prowadzący do opartego o logikę i przywdzianego w pozory racjonalności reagowania, którego źródłem są błąkające się w przestrzeni nie całkiem świadomej, a zarazem silnie zakorzenione przekonania. Taki klucz do analizy genezy twierdzeń formułowanych przez liberalny mainstream wydaje mi się właściwy.
Dodajmy, że wspomniana wcześniej przeze mnie zewnątrz-sterowność przyjmuje w tym przypadku inny wymiar niż ten opisany na wstępie – kierownicą staje się już nie inny człowiek bądź środowisko, lecz podświadomość lub rzadko odwiedzane obszary świadomości.
TRZY FUNDAMENTY MAINSTREAMOWEGO MYŚLENIA
Jakie są te tkwiące w podświadomości przekonania, przekonania, które tworzą światopogląd i wpływają na wygłaszane opinie, nawet gdy człowiek rzadko artykułuje je expressis verbis?
Po pierwsze, to przekonanie o własnej wyższości moralnej. Poglądy wygłaszane przez mainstream nie są po prostu jeszcze jednymi opiniami w danej kwestii – to poglądy “dobrych ludzi”.
Immanuel Kant odróżniał “moralnego polityka” od “politycznego moralisty”. Wydaje się, że środowisko, o którym tu piszę myli etyczne postępowanie z zamiłowaniem do pouczającej “ciemny lud” moralistyki. Różnica między jednym a drugim nie jest kosmetyczna – o ile w pierwszym przypadku mamy do czynienia z podporządkowaniem się zasadom, o tyle w przypadku drugim można mówić o stawianiu się ponad wszystkimi innymi i ich natrętnym strofowaniu.
Pomoc Ukraińcom niewątpliwie wynikała z dobrych serc Polaków – prostej, ale i doniosłej reakcji na ludzkie cierpienie, odruchu obrony atakowanego. Jednocześnie figura “dobrego człowieka” tak samo nie jest tym, czym jest dobro, jak moralizowanie nie jest moralnością. Nie pomaga się po to, by mówić o pomaganiu, nie czyni się dobra, by pokazywać, że inni są źli. Dobro to nie nalepienie sobie serduszka.
Co istotne, dobro musi umieć iść pod prąd. Czy ukrainofilia w środowiskach “dobrych ludzi” jest sprzeciwem czy środowiskowym konformizmem? Czy wstawianie flagi ukraińskiej na portalach społecznościowych koło swojego zdjęcia nie jest tym samym czym dodawanie tęczy? Ta potrzeba epatowania zawsze woła o weryfikację autentyczności tego, czym się epatuje.
Po drugie, na myślenie mainstreamu wpływa silne wykorzenienie, czyli zewnętrzny stosunek do swojego kraju, swojego narodu.
By wytłumaczyć o co mi chodzi poczynię krótką dygresję. Brytyjski filozof Roger Scruton, opisując modele adaptacji imigrantów do społeczeństwa odróżnił akulturację i agregację. Pierwsza oznacza zachowanie wspólnej dla wszystkich kultury kraju przyjmującego przybyszów, druga natomiast jest swoistym dodawaniem do siebie kultur, tworzeniem ich mozaiki, pieczeniem ciasta, do którego następnie dodaje się keczupu. Różne kultury jednocześnie może opisywać antropolog kultury – rzecz w tym, że człowiek żyjący w społeczeństwie nie jest antropologiem i potrzebuje jednego kodu kulturowego, tak jak kierowca musi stosować się do jednych przepisów ruchu drogowego, by nie spowodować wypadku.
Otóż, mainstream przyjmuje perspektywę antropologa kultury, który decyduje o przyszłości konkretnego społeczeństwa. Wykorzenienie jest czym wręcz w rodzaju zaburzenia – nieumiejętnością przynależności, niezdolnością do współodczuwania z własnym narodem. Spróbujmy u kogoś z mainstreamu wywołać wrażliwość na los tysięcy Polaków zakatowanych na Wołyniu. Tak, ta wrażliwość jedzie po torach ułożonych przez ideologię.
Rozmawiałem z pewnym ukrainofilem, który porównał majora Józefa Kurasia, czyli “Ognia” do Stefana Bandery. Przejęcie wywołał we mnie nawet nie symetryzm pozwalający porównywać człowieka, który starał się restaurować niepodległe państwo polskie, tworząc instancyjne sądy, niekiedy wydające wyroki śmierci z rzezimieszkiem, który “wyroki” wydawał, bo taką miał zachciankę. Przejęcie wywołał brak odruchu: “Przecież ten człowiek walczył za mnie, walczył, bym mógł żyć w niepodległej Polsce”. Mój rozmówca był historykiem, w dodatku źle wykształconym – nie odczuwał polskości jako czegoś, w czym tkwi.
Po trzecie, mainstream kieruje się zapatrzeniem w “Europę” (cudzysłów wynika z faktu, iż jest to Europa wyobrażona), estetyzując ją jednocześnie, postrzegając jako symbol klasy i stylu. Ileż to razy słyszeliśmy argument: “W całej Europie tak robią” jako zarazem wykrzyknik i kropkę, jako aspirujący do rozstrzygnięcia wszelkich wątpliwości.
Zapatrzenie w “Europę” wydaje się znacznie trafniej oddawać właściwości mainstreamu niż pojęcie “mentalności postkolonialnej”, tak często używane przez rozmaitych publicystów. Dlaczego? Mainstream jest wpatrzony w “Europę”, natomiast niekoniecznie czuje w głębi tą niechęć i tą zazdrość do tych, którym podlega, jaka składa się na “mentalność postkolonialną”.
Istotną konsekwencją światopoglądu mainstreamu jest niechęć do państwa jednonarodowego – postrzega się jako źródło nacjonalizmu, niechęci wobec innych narodów i próbuje zmienić na wiele różnych sposobów. Co ważne, tak jak mainstreamowi niekoniecznie przeszkadza nacjonalizm, byle nie był polski, tak nie widzi zagrożenia w imigracji islamistów, mimo iż nieporównywalnie bardziej łagodną religię, czyli katolicyzm skłonny jest obwiniać za zacofanie i nienawiść.
Mainstream zachowuje się, jak Świadkowie Jehowy życia politycznego – ciągle straszy “odżyciem demonów polskiego nacjonalizmu”. Oczywiście, chodzi o patriotyczną aktywizację większej liczby Polaków. Byłoby to problemem tak potężnym, o znaczeniu tak fundamentalnym, że każdego można uniewinnić, byle do tego nie dopuścić.
