Nie tylko Wołyń. Współczesny testament OUN-UPA

20 sierpnia 2026 pch24/nie-tylko-wolyn-wspolczesny-testament-oun-upa

Wołodymyr Zełenski, wykorzystując ukraiński nacjonalizm do doraźnych celów politycznych, jest jak dziecko bawiące się zapałkami w stodole pełnej suchego siana.

Przedziwna to sprawa. Ukraiński Żyd z Krzywego Rogu, gdzie do tradycji UPA podchodzono z daleko posuniętą rezerwą, dzisiaj stał się czołowym czcicielem tradycji nacjonalistycznej. Prezydent Ukrainy sprowadził do kraju szczątki ojców OUN, nadając dotychczasowemu kultowi rangę niemal państwową.

Na Ukrainie spoczęli już Andrij Melnyk i Jewhen Konowalec. Tylko czekać, aż z Monachium przyleci do ojczyzny sam Stepan Bandera, zajmując należne mu miejsce w panteonie narodowym.

Jeżeli wierzyć ekspertom, Zełenski – sam będąc potomkiem Żydów, a więc pierwszych ofiar dziarskich rezunów – chwyta się ideologii nacjonalizmu niczym tonący brzytwy. Restauracja pamięci zbrodniarzy i polakożerców to nie tylko ukłon w stronę coraz liczniejszego elektoratu, ale „ucieczka do przodu” od zarzutów korupcyjnych czy rozliczeń po wojnie, w myśl starej jak świat zasady „żołnierze stanęli na wysokości zadania, ale wszystko zepsuli ci na górze”.

Sytuacja prezydenta Ukrainy wydaje się nie do pozazdroszczenia. Jego partia Sługa Narodu może liczyć obecnie na zaledwie 17-procentowe poparcie. Zełenski już dawno stracił posągowy urok obrońcy ojczyzny na rzecz generałów Załużnego i Budianowa. Aktor-polityk gra obecnie rolę nacjonalisty, ponieważ mu się to opłaca. Nadając elitarnej jednostce komandosów imię „Bohaterów UPA” Zełenski zbiera przede wszystkim punkty w armii, obłaskawiając potencjalnych sojuszników rywali. Natomiast celowo wywołanym konfliktem z Polską przykrywa kolejne afery korupcyjne i niepopularne decyzje personalne, jak dymisję szefa MON Michajło Fedorowa, oraz konsoliduje stronników.

Odziedziczony anty-polonizm
Jednak wykorzystując ukraiński nacjonalizm w tak cyniczny sposób, Zełenski igra z mrocznymi i potężnymi siłami. Jest jak dziecko bawiące się zapałkami w stodole pełnej suchego siana. I nie chodzi nawet o historyczny dług polskiej krwi wsiąkłej w wołyńską ziemię, ale cały testament polityczny ruchu, który miał swoje cele, kierunki i metody działań.

Po pierwsze, oprócz nienawiści do Sowietów i Rosji, ukraiński nacjonalizm ufundowano na odrzuceniu wszystkiego co polskie. Wołyń nie wziął się znikąd. Nie stanowił wyjątku od reguły, nie wynikał z nagłego zbiorowego opętania. Demony wypuszczone w 1943 roku, hodowane były w czarno-czerwonych sercach na długo zanim krwawe sotnie dokonały pierwszej rzezi.

Konowalec, Szuchewycz, Bandera czy Melnyk z perspektywy władz II Rzeczpospolitej byli zwykłymi terrorystami, dla których idea ukraińskiej niepodległości usprawiedliwiała sabotaż, dywersję oraz zabójstwa polityczne. To właśnie Polska, nie ZSRS, była głównym teatrem ich działań. Melnyk za udział w zamachach spędził kilka lat w polskim więzieniu, Szuchewycz trafił do Berezy Kartuskiej, a Konowalec został zmuszony do emigracji. Co więcej, za równie groźnego przeciwnika nacjonaliści uznawali współplemieńców dążących do normalizacji relacji z Polakami. Ich ofiarami padali zarówno przedstawiciele polskiego aparatu władzy, jak i Ukraińcy współpracujący z Warszawą.

Znamiennie jawi się pod tym względem zabójstwo ministra Bronisława Pierackiego z 15 czerwca 1934. Siedzący w Berlinie OUN-owcy podjęli decyzję o zamachu w momencie, gdy polski rząd zaczął dogadywać się z umiarkowanymi przedstawicielami ukraińskiej mniejszości, zagrażając radykalnej polityce nacjonalistów. Nawet jeżeli część z nich ostatecznie odrzuciła idee czystki etnicznej (tzw. melnykowcy), w żaden sposób nie zmniejszyło to ich wrogiego nastawienia wobec naszego kraju. Ta część dziedzictwa ukraińskiego nacjonalizmu pozostaje silna do dziś.

Kierunek – Berlin
Organizacja Wojskowa Ukrainy (UWO), protoplasta UPA, od początku swojej działalności brała pieniądze na swoją wywrotową działalność od Niemców. Nacjonaliści szpiegowali w Polsce dla Abwehry, przywódcy sympatyzowali z oficerami niemieckiego wywiadu, a część z nich – jak Melnyk – działała jako bezpośredni agenci Berlina. Ukraińscy nacjonaliści służyli w formacjach pomocniczych Wehrmachtu, bo potem tworzyć i szkolić oddziały UPA.

Od Niemców przejęli ideologię rasy i krwi, czyli przekonanie, że nie będzie niepodległej Ukrainy bez ludobójstwa innych narodowości. Od ideologów narodowego socjalizmu zapożyczyli również kult siły i przemocy, dążenie do czystości etnicznej, terror polityczny, w końcu – tak bulwersujące nas dzisiaj – wzorce faszystowskiej organizacji i symboliki. Niestety, od Niemców nauczyli się również, jak przeprowadzać eksterminację całych grup społecznych.

Powtarzającym mantrę „historię zostawmy historykom” spieszę wyjaśnić, że powrót „banderowców” i „melnykowców” na sztandary ma nie tylko znaczenie moralne, ale jest wyrazem aktualnych zmian politycznych. Kijów ostatecznie daje do zrozumienia, że porzuca koncepcję jagiellońską, czyli marzenie i silnym sojuszu państw Europy Środkowo-Wschodniej. Kijów nie wierzy już w Warszawę (jeżeli kiedykolwiek tak było), lecz coraz chętniej spogląda na Berlin. Dzisiaj rozumieją to w Polsce nawet najwięksi zwolennicy federacjonizmu, stąd tak zaskakująca zmiana w podejściu do Ukrainy niektórych formacji politycznych.

Kanclerz Friedrich Merz, w kwietniu br. podkreślił, że więzi ukraińsko-niemieckie są dziś „silniejsze niż kiedykolwiek”, a jego rząd sfinansuje Ukrainie dostawy kilkuset pocisków do systemów obrony powietrznej Patriot. Zaledwie miesiąc później wybuchło całe zamieszanie związane z nadaniem przez Zełenskiego jednostce wojskowej imienia „Bohaterów UPA”, co doprowadziło z kolei do bezprecedensowego pogorszenia relacji z Warszawą.

Dzisiaj w tzw. koalicji chętnych nie ma już miejsca dla przedstawiciela Polski, podobnie jak nie ma miejsca dla polskich kontrahentów w kolejce do odbudowy tego państwa. To Merz, nie Tusk obiecuje Kijowowi miejsce w UE, proponując jakieś alternatywne ścieżki akcesji dla „strategicznego partnera”. Mimo początkowego sceptycyzmu, Niemcy wyrosły z czasem na największego europejskiego dostawcę pomocy dla Ukrainy, oraz stanowią największe zaplecze demograficzne tego państwa. Według oficjalnych statystyk, w Niemczech przebywa ok. 1,29–1,35 miliona Ukraińców, zaś w Polsce – niecały milion. Ze swoim potencjałem rolniczym, transportowym i zbrojeniowym Kijów wyrasta na potężnego rywala, co w przypadku zacieśniania sojuszu z Berlinem jeszcze pogorszy naszą sytuację.

Z perspektywy wschodniego sąsiada jest to polityka pozornie racjonalna i skuteczna. Na dłuższą metę może jednak okazać się katastrofalna. Ponownie z pomocą przychodzi nam historia.

Chomyszyn miał rację

Gorączka nacjonalizmu trawi organizm duchowy narodu, odbiera rozsądek i rozumną wszechstronną orientację, utwierdza upór i nie dozwala uzdrowić narodu. …Przywódcy i rzekomi patrioci narodowi tak dalece opanowali i zahipnotyzowali naród, że niejedna zdrowa myśl, rada i przestroga nie znajdują zrozumienia. Na odwrót, uważa się ją za szkodliwą dla „sprawy narodowej”. Jest to najstraszniejszy symptom nieuleczalnej choroby… – diagnozował błogosławiony biskup Grzegorz Chomyszyn.

Stanisławowski hierarcha przewidywał, że oprócz oczywistych krzywd moralnych, nacjonalizm na dłuższą metę przyniesie Ukraińcom więcej szkód niż pożytku.

I rzeczywiście, testament OUN-owców można w zasadzie określić jednym słowem – porażka. Konowalec zginął w zamachu przeprowadzonym przez sowieckiego funkcjonariusza NKWD w 1938 roku. Bandera podobnie – został zastrzelony w swoim monachijskim mieszkaniu w 1959 r. Melnyk miał więcej szczęścia i dożył 74 lat, choć podobnie jak Bandera trafił na krótko do niemieckiego obozu koncentracyjnego. Za swojego życia nie doczekali niepodległej Ukrainy, która od samego początku bardziej nawiązuje do tradycji Ukraińskiej Republiki Ludowej (1917–1921) niż marzenia o „czystej” etnicznie, wolnej od wpływów Wschodu i Zachodu potędze.

Czerwono-czarna Ukraina postawiła na Hitlera i razem nim poszła na dno, zaciągając dodatkowo krwawy dług, który do dzisiaj domaga się sprawiedliwości. Co więcej, niemiecki przywódca nie dopuszczał myśli o jakimkolwiek niepodległym państwie ukraińskim. Kiedy w 1941 roku nacjonaliści z OUN-B ogłosili we Lwowie Akt Odrodzenia Państwa Ukraińskiego, naziści natychmiast go odrzucili, a przywódców (w tym Stepana Banderę) aresztowali i osadzili w obozach koncentracyjnych.

Niemcy głęboko pogardzali Ukraińcami. Dla nich byli po prostu Słowianami, kolejnymi podludźmi, untermenschami, których rolą jest niewolniczo służyć rasie panów. Ukraina była traktowana przez Rzeszę wyłącznie jako kolonia surowcowa i żywnościowa (Reichskommissariat Ukraine), a miejscowa ludność była głodzona i masowo wywożona na przymusowe roboty w głąb Niemiec.

Nie chcę, broń Boże powiedzieć, że dzisiejsza RFN w podobny sposób traktuje obywateli Ukrainy. Należy jednak mieć świadomość, że pogarda niemieckich elit wobec krajów Europy Środkowo-Wschodniej ma bogatą tradycję. Grając do jednej bramki z Berlinem, a jednocześnie antagonizując Polskę, Ukraina może ostatecznie skończyć jak jeden wielki rynek zbytu i montownia niemieckiego przemysłu, zwłaszcza w sytuacji coraz większego uniezależniania się naszego kraju.

Co więcej, Ukraina nie wejdzie do Unii Europejskiej z Banderą na sztandarach. W Brukseli nie ma miejsca na współpracowników Hitlera, tak samo jak nie było go dla księdza Tiso czy chorwackich Ustaszy. Akcesja będzie wymagać prawdziwej „denazyfikacji” kraju, co przy konsekwentnym rozbudzaniu nacjonalistycznych nastrojów będzie coraz trudniejsze.

W końcu, każda gloryfikacja ukraińskich zbrodniarzy spotka się z gwałtowną odpowiedzią Polski. Światowa opinia publiczna zacznie poznawać, że bohaterowie Zełenskiego et concortes masowo i w bestialski sposób mordowali bezbronne dzieci, kobiety i starców. A dzisiejsze władze poprzez zamilczanie głosu ofiar, przy jednoczesnym stawianiu pomników katom, kontynuują dziedzictwo tej straszliwej zbrodni.

W ostatnich miesiącach nikt nie dał putinowskiej propagandzie lepszych narzędzi niż sam Zełenski. Kiedy wyjdzie, że mit współczesnego państwa jest fundowany na kulcie zbrodniarzy wojennych, uzależniona od czerwono-czarnej kroplówki Ukraina może zostać z problemem sama. Słabemu, wyludnionemu, pozbawionemu znaczenia i żyjącemu z zagranicznej pomocy kadłubowemu państwu pozostaną tylko złote pomniki „ojców narodu”.   

Piotr Relich