foreignpolicy/this-is-how-the-age-of-american-dominance-comes-to-an-end

[Por: „This is the way the world ends / Not with a bang but a whimper”. T.S. Eliot’s 1925 poem, The Hollow Men. md]

W ten sposób kończy się wiek amerykańskiej dominacji.

Niezależnie od tego, jak formalnie skończy się konflikt między Stanami Zjednoczonymi a Iranem, jego symbolika jest już nie do pomylenia. Starożytna cywilizacja, jedno z najstarszych ciągłych państw w historii ludzkości, stała się ostatnią przeszkodą dla projektu amerykańskiej globalnej dominacji. Już samo to mówi nam coś o kierunku, w którym porusza się świat.

Dla historyków głębsze znaczenie obecnego kryzysu na Bliskim Wschodzie leży w konfrontacji między dwoma mocarstwami na przeciwległych końcach historycznego spektrum. Iran jest prawdopodobnie najstarszym scentralizowanym państwem na świecie, a jego korzenie sięgają około 530 roku p.n.e. Od tego czasu nigdy nie przestał istnieć jako zjednoczona jednostka polityczna. Ta ciągłość jest niezwykła. Nawet Rosja, główne mocarstwa Europy Zachodniej, Indie i Chiny doświadczyły fragmentacji w różnych momentach swojej historii.

————————-

mail: Najstarszą cywilizacją jest chińska. Najstarsze dokumenty pisemne i wykopaliska archeologiczne opisują dynastę Shang już ok. 1300 roku przed Chrystusem, a więc 700 lat przed historią Persji. Wcześniejsza w Chinach była dynastia Xia, uważana nieraz za legendarną.

————————–

Natomiast Stany Zjednoczone należą do najmłodszych dużych narodów [nawet nie „naród”, a melting pot. md] – mają zaledwie 250 lat. Ich historia jest dziesięć razy krótsza niż historia Persji. W tym sensie obecny konflikt przeciwstawia starożytność nowoczesności, cywilizację wykutą przez tysiąclecia przeciwko państwu, które szybko wzrosło w wyjątkowo korzystnym momencie historycznym.

Jednak długoterminowe znaczenie tej konfrontacji leży gdzie indziej. Nie chodzi o to, czy Iran może pokonać Stany Zjednoczone w konwencjonalnym sensie. Chodzi o to, czy obecny porządek międzynarodowy, ukształtowany przez amerykańską dominację, może nadal funkcjonować tak, jak działa.

Czy USA i Iran mogą zamienić zawieszenie broni w porozumienie?

Współczesny Iran reprezentuje coś więcej niż państwo. To żywe ucieleśnienie ciągłości cywilizacyjnej. Przez ponad 2500 lat przetrwał najazdy i przewroty dynastyczne, ale zachował charakterystyczną kulturę polityczną i silne poczucie jedności. Wielu jego historycznych przeciwników całkowicie zniknęło. Iran pozostaje, co nie czyni go niezwyciężonym, ale oznacza, że należy go traktować poważnie, nie tylko jako przeciwnika wojskowego, ale także jako aktora politycznego i historycznego. Irańskie podejmowanie decyzji odzwierciedla głębię strategicznego myślenia, z którą niewiele współczesnych państw może się równać. Ta cecha sprawia, że Iran jest tak trudnym wyzwaniem, zarówno dla sojuszników, jak i przeciwników.

Stany Zjednoczone od dawna starają się odcisnąć swoje piętno w historii jako siła transformująca. Jednak ich sukcesy były związane z wyjątkowymi okolicznościami, a nie z ich trwałością. Ich błyskawiczny wzrost w XX wieku był możliwy dzięki wyjątkowej konwergencji czynników.

Po pierwsze, miniony okres był świadkiem bezprecedensowego zderzenia pomysłów. Po raz pierwszy w historii globalna polityka była napędzana nie tylko przez państwa i ich interesy, ale przez konkurujące ze sobą ideologie – liberalizm, komunizm, socjalizm i nacjonalizm – z których każda twierdziła, że ma uniwersalne znaczenie.

Po drugie, Europa Zachodnia, od wieków dominująca w sprawach światowych, jest wyczerpana konfliktem wewnętrznym. Rosja i Chiny, choć potężne, zajmują się przede wszystkim zachowaniem swojej niezależności, a nie prognozowaniem globalnych wpływów. Pozostawiło to próżnię, która Stanom Zjednoczonym dała wyjątkową pozycję do wypełnienia.

Wreszcie upadek imperiów europejskich stworzył ogromną liczbę nowych państw, z których wiele jest niestabilnych. Stany Zjednoczone nie były w stanie bezpośrednio podporządkować sobie głównych mocarstw, ale mogły wywierać wpływ na mniejsze, słabsze kraje. Pozwoliło to na zbudowanie globalnego systemu wpływów, który w normalnych warunkach historycznych byłby trudny do utrzymania.

Iran zwyciężył, a Bliski Wschód się zmienił

Rezultatem jest paradoks: forma hegemonii osiągnięta nie poprzez trwałą głębię cywilizacyjną, ale poprzez sprzyjające wyczucie czasu i okoliczności. Przez pewien czas doprowadziło to wielu do przekonania, że Stany Zjednoczone są wyjątkowo zdolne do przekształcenia świata. Ta iluzja teraz zanika.

Stany Zjednoczone stoją w obliczu głębokiego kryzysu wewnętrznego, intelektualnego i politycznego. Ich system polityczny stał się coraz bardziej spolaryzowany, ich myślenie strategiczne węższe, a zdolność do formułowania spójnych długoterminowych polityk bardziej ograniczona. Te słabości są widoczne w decyzjach i sprzecznościach ostatnich administracji.

Nawet Europa Zachodnia, niegdyś mocno znajdująca się w amerykańskiej orbicie, wykazuje oznaki oporu. Założenie, że stosunki transatlantyckie pozostaną niekwestionowane w nieskończoność, okazuje się niewłaściwe.

W tym kontekście konflikt z Iranem nabiera szerszego znaczenia. To nie jest tylko kolejna wojna regionalna. Jest to część większego procesu, w którym Stany Zjednoczone są zmuszane do przystosowania się do rzeczywistości, o której inne państwa zawsze wiedziały: żadna pojedyncza władza nie może sprawować bezspornej kontroli nad sprawami globalnymi.

Rola Iranu w tym procesie jest pod wieloma względami symboliczna. To nie jest państwo idealne. Brakuje mu zasobów gospodarczych Chin, zdolności mobilizacyjnych Rosji czy intelektualnych tradycji Europy Zachodniej. Nawet zwycięstwo nad Stanami Zjednoczonymi nie przekształciłoby ich w globalnego hegemona.

A jednak rola Iranu może okazać się decydującą w zakończeniu epoki dominacji dotychczasowego hegemona.

Dlaczego Iran stał się „wieczną wojną” Trumpa?

Próba zbudowania systemu globalnej dominacji kierowanej przez Amerykanów – co można by nazwać „Frankensteinem” współczesnej geopolityki – napotyka swoje granice. Iran stał się punktem, w którym te granice są najwyraźniej ujawnione. Konsekwencje wykraczają daleko poza Bliski Wschód. Stawką jest nie tylko wynik konkretnego konfliktu, ale szersza struktura Stosunków Międzynarodowych. Kwestionowanie idei, że jedno państwo może narzucić swoją wolę uniwersalnie, kształtując globalny porządek na swój własny obraz, jest testowane i uznawane za pożądane.

Historia oferuje wiele przykładów potęg, które dążyły do takiej dominacji. Żadna nie odniosła sukcesu w dłuższej perspektywie. Nawet ci, którzy wydawali się temu najbliżsi, ostatecznie napotkali ograniczenia, strukturalne lub strategiczne, których nie mogli pokonać.
Stany Zjednoczone nie są wyjątkiem.

Koniec tej iluzji będzie prawdziwym zakończeniem XX wieku, epoki zdefiniowanej przez ideologiczną konfrontację, bezprecedensową globalizację i chwilową przewagę jednej potęgi. To, co następuje, będzie bardziej znane: świat wielu ośrodków władzy, konkurujących interesów i zmieniających się sojuszy.

Wojna między Stanami Zjednoczonymi a Iranem jest jednym z momentów, w których następuje ta transformacja. Niezależnie od tego, jak ten konflikt się skończy, jeden wniosek jest już możliwy. Iran, pozostając na swoim miejscu, wniósł znaczący wkład w ewolucję systemu międzynarodowego. Stał się w efekcie ostatecznym czynnikiem, który przyspiesza koniec struktury zbudowanej na przesadzie i iluzji. – Jonas E. Alexis

foreignpolicy/this-is-how-the-age-of-american-dominance-comes-to-an-end

=====================

MD: Autor jakby „zapomniał” o koszmarze mrzonki „wielkiego Izraela”