Katechizm o przykazaniach: przykazanie drugie oraz trzecie

Dominik Bartsch pch/katechizm-o-przykazaniach-przykazanie-drugie-oraz-trzecie

(Zdjęcie ilustracyjne, fot. PCh24 TV)

Drugie i trzecie przykazanie to fundament odpowiedniej postawy człowieka wobec Boga. Przypominają o szacunku dla Jego imienia oraz o potrzebie świętowania dnia Pańskiego. Ich treść nie ogranicza się jedynie do zakazów, lecz wskazuje również drogę do pogłębienia relacji z Bogiem. W tym artykule, będącym drugą częścią mojego „Katechizmu o przykazaniach”, chcę ukazać w jaki sposób możemy realizować obowiązki ujęte w ramach drugiego oraz trzeciego przykazania Bożego. Wytłumaczę także dlaczego należy być ostrożnym, gdy przysięgamy oraz pokażę powody, dla których zamiast szabatu obchodzimy niedzielę. Zapraszam do lektury!

Jakie jest drugie przykazanie?

Drugie przykazanie, zawarte na kartach Księgi Wyjścia, brzmi: „Nie będziesz brał imienia Pana, Boga twego, nadaremno” (Wj 20, 7). W tym przykazaniu zawarta jest prawda na temat świętości imienia Bożego.

Co nakazuje oraz czego zakazuje to przykazanie?

Przykazanie to, objawione nam przez Boga, nakazuje ludziom szanować imię Stwórcy oraz dobrze i właściwie przez nie przysięgać. Według „Katechizmu Rzymskiego” imię Pana „ma być uczczone, iż przez niego świątobliwie ma być przysięgano” (KR3, s. 50). Szacunek wobec tego Bożego imienia wyraża się, gdy „Pana Boga chwalimy, gdy przed wszystkimi ludźmi Panem i Bogiem Go być z wielką ufnością wyznawamy” (KR3, s. 51). Także słuchanie Słowa Bożego oraz rozmyślanie nad nim jest przejawem naszego szacunku wobec Absolutu. Sprzeczne z przykazaniem jest zaś wszelkie pogardliwe lub niepotrzebne używanie imienia Boga, Maryi lub świętych Kościoła. Przede wszystkim, niedopuszczalne jest bluźnierstwo, czyli słowa nienawiści względem Pana, a także przekleństwa, w których używa się imienia Stwórcy. Rodzajem bluźnierstwa jest również słowo nienawiści kierowane wobec Kościoła lub świętych katolickich. Złe jest też fałszywe lub bez ważnej przyczyny przysięganie w imię Boga. Niedotrzymywanie przysiąg i przyrzeczeń, danych w imieniu Pana, jest także grzechem. Poważnym wykroczeniem moralnym jest używanie imienia Stwórcy w celu popełnienia grzechu, a zwłaszcza zbrodni (Por. KKK 2146-2155).

Czy przysięgi są dozwolone w Nowym Przymierzu?

Księga Powtórzonego Prawa, a więc Stary Testament, nakazuje Żydom przysięgać w imię Boga: „[P]rzez imię jego przysięgać będziesz” (Pwt 6, 13). Pan Jezus jednak, na łamach Ewangelii wg św. Mateusza, zachęca swoich wyznawców: „Ja wam zaś powiadam, abyście zgoła nie przysięgali” (Mt 5, 34). Zdawać by się mogło, że Zbawiciel zakazał składania przysiąg. W rzeczywistości zakazuje On przyrzeczeń i przysiąg, które, nawet jeśli są zgodne z prawdą, są zbyteczne i niepotrzebne. Powtarza także potępienie krzywoprzysięstwa. Domaga się Chrystus prawdomówności, gdy mówi: „Lecz niech mowa wasza będzie: tak, tak; nie, nie” (Mt 5, 37). Przysięgi jednak, które są prawdziwe i potrzebne, są dozwolone, co potwierdza 2 List do Koryntian, gdzie św. Paweł taką właśnie przysięgę składa: „Ja zaś wzywam Boga na świadka, na duszę moją, że nie przyszedłem więcej do Koryntu oszczędzając was” (2 Kor 1, 23).

Co to znaczy przysięgać oraz jakie warunki trzeba spełnić, aby przysięga była dobra?

Przysięgać oznacza to, iż ktoś „Pana Boga na świadectwo bierze” (KR3, s. 55). Istnieją dwa rodzaje takich przysiąg: „[J]eden potwierdzający, gdy co o rzeczy niniejszej albo już przeszłej świątobliwie twierdzimy (…) drugi sposób jest, który (…) służy przyszłemu tylko czasowi, gdy za pewne twierdząc obiecujemy” (KR3, s. 54). Dobra przysięga musi być prawdziwa i złożona w ważnej sprawie (Por. KKK 2151-2155).

Jaka jest treść trzeciego przykazania?

Kolejnym, trzecim już, przykazaniem jest nakaz Boga: „Pamiętaj, abyś dzień sobotni święcił” (Wj 20, 8). Odnosi się ono (to przykazanie) do szacunku, który należy oddawać szabatowi. W czasie tego świętego dnia należało wstrzymać się od niekoniecznej pracy. Tak, jak Pan Bóg odpoczął po stworzeniu świata, tak też człowiek potrzebuje dnia odpoczynku (Por. Wj 20, 11). Szabat był związany również z nawiedzaniem świątyni, oddawaniem Bogu czci oraz składaniem ofiar (Por. Iz 1, 12-13).

Czemu zachowujemy niedzielę, a nie sobotę?

Według nauczania Kościoła katolickiego święcenie soboty, jako dnia poświęconego Bogu, ustało w momencie, gdy „inne obrządki żydowskie ustać musiały, to jest: po śmierci Chrystusa Pana” (KR3, s. 69). Obrzędy te, święta oraz uroczystości nakazane, Starego Przymierza były jedynie zapowiedzią Nowego Testamentu we Krwi Jezusa Chrystusa. Paweł nazwie szabat „cieniem rzeczy przyszłych” (Kol 2, 17). Mimo to, Jezus Chrystus, nie zniósł szabatu (Por. Mt 24, 20). Zamiany tej, przeniesienia dnia świętego z soboty na niedzielę, według „Katechizmu Rzymskiego”, dokonali apostołowie: „Apostołowie pierwszy dzień między onemi siedmią dniami na chwałę Bożą obrócili i poświęcili, który dniem Pańskim albo Niedzielą nazwali” (KR3, s. 70). Uczynili tak na pamiątkę stworzenia świata oraz Zmartwychwstania Chrystusa, czyli wydarzenia, które jest również nowym początkiem ludzkości.

Już św. Ignacy Antiocheński, który zmarł w 107 roku po Chrystusie, świadczy o tym, że chrześcijanie obchodzili niedzielę, jako dzień święty: „[L]udzie żyjący dawniej w starym porządku rzeczy doszli do nowej nadziei i nie zachowują już szabatu, ale obchodzą dzień Pański, w którym to przez Jezusa Chrystusa i przez śmierć Jego także i nasze życie wzeszło jak słońce” („Do Kościoła w Magnezji”, 9, 1). Dodatkowo, obok dnia Pańskiego, tak samo jak dawny Naród Wybrany, Kościół ustanowił również wiele innych świąt nakazanych.

Co czynić, a czego unikać?

Zachowywanie niedzieli, jako dnia odpoczynku i czasu sprawowania kultu Bożego, wypełnia przepis moralny pochodzący z prawa naturalnego, który domaga się zewnętrznego i publicznego kultu Stwórcy oraz odpowiedniego odetchnięcia człowieka od pracy. Katolicy zobowiązani są w niedziele do uczestnictwa w Eucharystii, czyli do udziału w sprawowaniu Ofiary Jezusa Chrystusa. Niedziela „stanowi centrum życia Kościoła” (KKK 2177). Nakaz ten obowiązuje także we wszystkie dni nakazane, czyli święta ustanowione przez odpowiednie władze kościelne. Z obowiązku uczestnictwa we Mszy zwalnia choroba, opieka nad małymi dziećmi czy też dyspensa (Por. KKK. 2180-2181). W dni święte zakazane jest zaś wykonywanie prac niekoniecznych. Dotyczy to prac czy zajęć, które utrudniają świętowanie dnia Pańskiego oraz tzw. prac służebnych. „Obowiązki rodzinne lub ważny pożytek społeczny stanowią słuszne usprawiedliwienie niewypełnienia nakazu odpoczynku niedzielnego” (KKK 2185).

Wszystkie cytaty biblijne za: „Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie polskim
W. O. Jakuba Wujka S. J., Wydanie trzecie poprawione, Kraków 1962”

Wykaz skrótów:
KKK – Katechizm Kościoła katolickiego
KR3- Katechizm Rzymski, t. 3, Komorów 2022

Dominik Bartsch